ഏതേ ത്രയോ മഹാവേദാ ബ്രഹ്മന് ദേവാസ്ത്രയഃ സ്മൃതാഃ । ഏതേ വര്ണാ അകാരാദ്യാഃ സവനാന്യത്ര വൈ ദ്വിജ ।। ൨.
'ഇവരാണ് മൂന്നു മഹാവേദങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, മൂന്നു ദേവന്മാരായി ഇവരെ ഓർക്കുന്നു. ഇവയാണ് അക്ഷരങ്ങൾക്കും യാഗങ്ങൾക്കും തുടക്കം, ദ്വിജനേ.'
ഏതത്സര്വം സമാസേന കഥിതം തേ ദ്വിജോത്തമ । ഗൃഹാണ വേദാന് ശാസ്ത്രാണി സര്വജ്ഞത്വം ച നാരദ ।। ൨.
'ഇത് എല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായി ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു, ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണനേ. വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും സർവ്വജ്ഞതയും സ്വീകരിക്കൂ, നാരദാ.'
ഏതസ്മിന് വേദസരസി സ്നാനം കുരു മഹാവ്രത । കൃതേ സ്നാനേഽന്യജന്മീയം യേന സ്മരസി സത്തമ ।। ൨.
'ഈ വേദസരസ്സിൽ സ്നാനം ചെയ്യൂ, മഹാവ്രതധാരിയേ. ഇവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ, നീ മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർക്കും, ഉത്തമനേ.'
ഏവമുക്ത്വാ തിരോഭാവം ഗതാ കന്യാ നരാധിപ । അഹം തത്ര കൃതസ്നാനസ്ത്വാം ദിദൃക്ഷുരിഹാഗതഃ ।। ൨.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ കന്യക അപ്രത്യക്ഷയായി, രാജാവേ; ഞാൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ എത്തി.
പ്രിയവ്രത ഉവാച । അന്യസ്മിന് ഭഗവന് ജന്മന്യാസീദ് യത് തദ് വിചേഷ്ടിതമ് । സര്വം കഥയ ദേവര്ഷേ മഹത് കൌതൂഹലം ഹി മേ ।। ൩.
പ്രിയവ്രതൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, എന്റെ മുൻജന്മത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ദയവായി പറയൂ. എനിക്ക് അതിനോട് വലിയ കൗതുകമുണ്ട്, ദേവർഷിയേ.'
നാദരദ ഉവാച । സ്നാതസ്യ മമ രാജേന്ദ്ര തസ്മിന് വേദസരസ്യഥ । സാവിത്ര്യാശ്ച വചഃ ശ്രുത്വാ തസ്മിന് ജന്മസഹസ്ത്രകമ് । സ്മരണം തത്ക്ഷണാജ്ജാതം ശ്രൃണു ജന്മാന്തരം മമ ।। ൩.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: 'രാജേന്ദ്രനേ, ആ വേദസരസ്സിൽ ഞാൻ സ്നാനം ചെയ്ത് സാവിത്രിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അതേ നിമിഷം ഞാൻ ആയിരം മുൻജന്മങ്ങൾ ഓർമ്മിച്ചു. എന്റെ മുൻജന്മത്തെ കഥ കേൾക്കൂ.'
അസ്ത്യവന്തീപുരം രാജംസ്തത്രാഹം പ്രാഗ് ദ്വിജോത്തമഃ । നാമ്നാ സാരസ്വതഃ പൂര്വം വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ ।। ൩.
'അവന്തി എന്ന നഗരം ഉണ്ട്, രാജാവേ, അവിടെ ഞാൻ മുമ്പ് ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണനായി ജനിച്ചു, സാരസ്വതൻ എന്ന പേരിൽ, വേദങ്ങളിലും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനായി.'
ബഹുഭൃത്യപരീവാരോ ബഹുധാന്യശ്ച പാര്ഥിവ । അന്യസ്മിന് കൃതസംജ്ഞേ തു യുഗേ പരമബുദ്ധിമാന് ।। ൩.
'വളരെയധികം ഭൃത്യന്മാരും ധാന്യവും ഉണ്ടായിരുന്ന ഞാൻ, രാജാവേ, കൃതയുഗം എന്ന മുൻകാലത്ത് പരമബുദ്ധിയോടെ ജീവിച്ചിരുന്നു.'
തതോ ധ്യാതം മയൈകാന്തേ കിമനേന കരോമ്യഹമ് । ദ്വന്ദ്വേന സര്വമേതദ്ധി ന്യസ്ത്വാ പുത്രേഷു യാമ്യഹമ് । തപസേ ധൃതസംകല്പഃ സരഃ സാരസ്വതം ദ്രുതമ് ।। ൩.
അപ്പോൾ ഞാൻ ഒറ്റക്കായി ധ്യാനിച്ച്, 'ഇതൊക്കെ എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാണ്?' എന്ന് ചിന്തിച്ചു. എല്ലാം എന്റെ മക്കളിൽ വിട്ടുകൊടുത്ത്, വ്രതനിശ്ചയത്തോടെ തപസ്സിനായി ഞാൻ സാരസ്വതം എന്ന തടാകത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
ഏവം ചിന്ത്യ മയാ ഇഷ്ടഃ കര്മകാണ്ഡേന കേശവഃ । ശ്രാദ്ധൈശ്ച പിതരോ ദേവാ യജ്ഞൈശ്ചാന്യേ തഥാ ജനാഃ ।। ൩.
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഞാൻ കേശവനെ യാഗങ്ങൾകൊണ്ടും, പിതാക്കൾക്ക് ശ്രാദ്ധങ്ങളാലും, ദേവന്മാർക്കും മറ്റു ജനങ്ങൾക്കും യജ്ഞങ്ങളാലും ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു.
തതോഽഹം നിര്ഗതോ രാജംസ്തപസേ ധൃതമാനസഃ । സാരസ്വതം നാമ സരോ യദേതത് പുഷ്കരം സ്മൃതമ് ।। ൩.
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, തപസ്സിൽ മനസ്സു നിശ്ചയിച്ച്, സാരസ്വതം എന്ന പേരിലുള്ള, പുഷ്കരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന തടാകത്തിലേക്ക് ഞാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തത്ര ഗത്വാ മയാ വിഷ്ണുഃ പുരാണഃ പുരുഷഃ ശിവഃ । ആരാധിതോ മയാ ഭക്ത്യാ ജപം നാരായണാത്മകമ് ।। ൩.
അവിടെ ചെന്നു, ഞാൻ പുരാതനനും ആദിപുരുഷനും ശിവനും ആയ വിഷ്ണുവിനെ ഭക്തിയോടെ നാരായണമന്ത്രം ജപിച്ച് ആരാധിച്ചു.
ബ്രഹ്മപാരമയം രാജന് ജപതാ പരമം സ്തവമ് । തതോ മേ ഭഗവാംസ്തുഷ്ടഃ പ്രത്യക്ഷത്വം ജഗാമ ഹ ।। ൩.
രാജാവേ, പരമമായ ബ്രഹ്മപാരമായ സ്തോത്രം ജപിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ എനിക്ക് പ്രസന്നനായി നേരിട്ട് ദർശനം നൽകി.
പ്രിയവ്രത ഉവാച । കീദൃശം ബ്രഹ്മപാരം തു ശ്രോതുമിച്ഛാമി സത്തമ । കഥയസ്വ പ്രസാദേന ദേവര്ഷേ സുപ്രസന്നധീഃ ।। ൩.
പ്രിയവ്രതൻ പറഞ്ഞു: 'ആ ബ്രഹ്മപാരമായ സ്തോത്രം എന്താണ്? അതു ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, മഹാനേ. ദയവായി, ദേവർഷേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയോടെ അത് പറഞ്ഞുതരൂ.'
നാരദ ഉവാച । പരം പരാണാമമൃതം പുരാണം പാരം പരം വിഷ്ണുമനന്തവീര്യമ് । നമാമി നിത്യം പുരുഷം പുരാണം പരായണം പാരഗതം പരാണാമ് ।। ൩.
നാരദൻ പറഞ്ഞു: 'പരമമായവരുടെ പരമൻ, അമൃതം, പുരാതനൻ, അതിരില്ലാത്ത ശക്തിയുള്ള വിഷ്ണു, ഞാൻ എപ്പോഴും നമസ്കരിക്കുന്നു; ശാശ്വതനും പുരാതനനും പരമാശ്രയവുമാണ് അദ്ദേഹം.'
പുരാതനം ത്വപ്രതിമം പുരാണം പരാപരം പാരഗമുഗ്രതേജസമ് । ഗമ്ഭീരഗമ്ഭീരധിയാം പ്രധാനം നതോഽസ്മി ദേവം ഹരിമീശിതാരമ് ।। ൩.
പുരാതനനും ഉപമയില്ലാത്തവനും ആദിപുരുഷനും, അതീതനും അതിലുമുള്ളവനും, അതിരില്ലാത്ത ശക്തിയുള്ളവനും, ആഴമുള്ള ചിന്തയുള്ളവരിൽ പ്രധാനനും, ദേവനായ ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പരാത്പരം ചാപരമം പ്രധാനം പരാസ്പദം ശുദ്ധപദം വിശാലമ് । പരാത്പരേശം പുരുഷം പുരാണം നാരായണം സ്തൌമി വിശുദ്ധഭാവഃ ।। ൩.
പരമന്മാരിൽ പരമൻ, ഏറ്റവും ഉന്നതൻ, പ്രധാനൻ, ശുദ്ധമായ സ്ഥാനം, വിശാലൻ, പരമന്മാരിൽ ഇശ്വരൻ, പുരാതനപുരുഷൻ, ശുദ്ധഹൃദയത്തോടെ ഞാൻ നാരായണനെ സ്തുതിക്കുന്നു.
പുരാ പുരം ശൂന്യമിദം സസര്ജ്ജ തദാ സ്ഥിതത്വാത് പുരുഷഃ പ്രധാനഃ । ജനേ പ്രസിദ്ധഃ ശരണം മമാസ്തു നാരായണോ വീതമലഃ പുരാണഃ ।। ൩.
പണ്ടുകാലത്ത് ഈ ലോകം ശൂന്യമായിരുന്നപ്പോൾ, ആ പുരുഷൻ അതിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ പ്രധാനപുരുഷനായി നിലകൊണ്ടു. ജനങ്ങളിൽ പ്രശസ്തനായ, മലമില്ലാത്ത പുരാതനനായ നാരായണൻ എനിക്ക് ശരണം ആയിരിക്കട്ടെ.
പാരം പരം വിഷ്ണുമപാരരൂപം പുരാതനം നീതിമതാം പ്രധാനമ് । ധൃതക്ഷമം ശാന്തിധരം ക്ഷിതീശം ശുഭം സദാ സ്തൌമി മഹാനുഭാവമ് ।। ൩.
പരമമായ, അതിരില്ലാത്ത രൂപമുള്ള, പുരാതനനായ, ജ്ഞാനികളിൽ പ്രധാനനായ, ക്ഷമയോടെ നിലകൊള്ളുന്ന, സമാധാനം പുലർത്തുന്ന, ഭൂമിയുടെ അധിപൻ, എല്ലായ്പ്പോഴും ശുഭമായ, മഹത്വമുള്ള വിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.
സഹസ്ത്രമൂര്ധാനമനന്തപാദ- മനേകബാഹും ശശിസൂര്യനേത്രമ് । ക്ഷരാക്ഷരം ക്ഷീരസമുദ്രനിദ്രം നാരായണം സ്തൌമ്യമൃതം പരേശമ് ।। ൩.
ആയിരം തലയും അനന്തമായ കാലുകളും അനേകം കൈകളും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകളായവനും, ക്ഷരവും അക്ഷരവുമായവനും, പാൽക്കടലിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവനും, അമൃതമായ പരമേശ്വരനായ നാരായണനെയും ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.
ത്രിവേദഗമ്യം ത്രിനവൈകമൂര്തിം ത്രിശുക്ലസംസ്ഥം ത്രിഹുതാശഭേദമ് । ത്രിതത്ത്വലക്ഷ്യം ത്രിയുഗം ത്രിനേത്രം നമാമി നാരായണമപ്രമേയമ് ।। ൩.
മൂന്നു വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ, മൂന്നും ഒൻപതും ഏകരൂപങ്ങളുള്ളവൻ, മൂന്നു ശുദ്ധികളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ, മൂന്നു രൂപത്തിലുള്ള അഗ്നിയായവൻ, മൂന്നു തത്ത്വങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യമായവൻ, മൂന്നു യുഗങ്ങളിലെ അധിപൻ, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവൻ, അളവുകിട്ടാത്തവൻ — അത്തരം നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
കൃതേ സിതം രക്തതനും തഥാ ച ത്രേതായുഗേ പൂതതനും പുരാണമ് । തഥാ ഹരിം ദ്വാപരതഃ കലൌ ച കൃഷ്ണീകൃതാത്മാനമഥോ നമാമി ।। ൩.
കൃതയുഗത്തിൽ വെള്ളയണിയുള്ളവൻ, ത്രേതായുഗത്തിൽ ചുവപ്പുനിറമുള്ളവൻ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ശുദ്ധനും പുരാതനനും, കലിയുഗത്തിൽ കറുത്തവനായി മാറുന്ന ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
സസര്ജ യോ വക്ത്രത ഏവ വിപ്രാന് ഭുജാന്തരേ ക്ഷത്രമഥോരുയുഗ്മേ । വിശഃ പദാഗ്രേഷു തഥൈവ ശൂദ്രാന് നമാമി തം വിശ്വതനും പുരാണമ് ।। ൩.
സ്വമുഖത്തിൽ നിന്നു ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ഭുജങ്ങളിൽ നിന്ന് ക്ഷത്രിയരെയും, ഉരുക്കളിൽ നിന്ന് വൈശ്യരെയും, പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ശൂദ്രരെയും സൃഷ്ടിച്ച, ഈ സർവ്വരൂപിയായ പുരാതനനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
പരാത്പരം പാരഗതം പ്രമേയം യുധാംപതിം കാര്യത ഏവ കൃഷ്ണമ്। ഗദാസിചര്മണ്യഭൃതോത്ഥപാണിം നമാമി നാരായണമപ്രമേയമ് ।। ൩.
പരമന്മാരിൽ പരമൻ, അതിരു കടന്നവൻ, അറിവിന് അർഹൻ, യുദ്ധത്തിലെ അധിപൻ, കര്മ്മത്തിനായി കൃഷ്ണനായി അവതരിച്ച, ഗദയും കവചവും ഉയർത്തിയ കൈയുള്ള, അളവുകിട്ടാത്ത നാരായണനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇതി സ്തുതോ ദേവവരഃ പ്രസന്നോ ജഗാദ മാം നീരദതുല്യഘോഷഃ । വരം വൃണീഷ്വേത്യസകൃത് തതോഽഹം തസ്യൈവ ദേഹേ ലയമിഷ്ടവാംശ്ച ।। ൩.
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, സന്തോഷത്തോടെ, മേഘഗോപുരംപോലെയുള്ള ശബ്ദത്തിൽ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.' അപ്പോൾ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവന്റെ തന്നെ ശരീരത്തിൽ ലയിക്കണമെന്നു മോഹിച്ചു.
ഇതി ശ്രുത്വാ വചോ മഹ്യം ദേവദേവഃ സനാതനഃ । ഉവാച പ്രകൃതിം വിപ്ര സംസരസ്വാക്ഷയാമിമാമ് ।। ൩.
എന്നോട് പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ദേവന്മാരുടെ ശാശ്വതനായ അധിപൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ഈ ക്ഷയമില്ലാത്ത പ്രകൃതിയിൽ പ്രവേശിക്കൂ.'
ബ്രഹ്മണോ യുഗസാഹസ്ത്രം തത്തേ തസ്മാത് സമുദ്ഭവഃ । ഭവിതാ തേ തഥാ നാമ ദാസ്യതേ സംപ്രയോജനമ് ।। ൩.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയിരം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് നീ അവിടെ നിന്ന് ഉദിക്കും; അതിനനുസരിച്ച് നിന്റെ പേര്യും ലക്ഷ്യവും നല്കപ്പെടും.
നാരം പാനീയമിത്യുക്തം തം പിതൄണാം സദാ ഭവാന് । ദദാതി തേന തേ നാമ നാരദേതി ഭവിഷ്യതി ।। ൩.
പിതൃകൾക്ക് നീ എപ്പോഴും 'നാരം' എന്ന പേരിലുള്ള വെള്ളം അർപ്പിക്കുന്നതിനാൽ, നിനക്ക് 'നാരദൻ' എന്ന പേരായിരിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ ഗതോ ദേവഃ സദ്യോഽദര്ശനമുച്ചകൈഃ । അഹം കലേവരം ത്യക്ത്വാ കാലേന തപസാ തദാ ।। ൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവൻ ഉടൻ അദൃശ്യനായി; അതിനുശേഷം ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ബ്രഹ്മണോഽങ്ഗേ ലയം പ്രാപ്തസ്തദോത്പത്തിം ച പാര്ഥിവ । ദിവസേ തു പുനഃ സൃഷ്ടോ ദശഭിസ്തനയൈഃ സഹ ।। ൩.
രാജാവേ, ഞാൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ ലയിച്ചു; പിന്നീട്, പത്ത് പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വീണ്ടും ജനനം ലഭിച്ചു.