ആ പുരാതനകാലത്ത്, മഹത്തായ പുരുഷാര്ഥത്താല് സമ്പന്നരായ ചിലര് എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നവരായിരുന്നു. അതിലുപരി, അത്യന്തം ശക്തിയും ദീപ്തിയും ഉള്ള ഒരാളുണ്ടായിരുന്നു; അവന് ജരയും മരണവും ഇല്ലായിരുന്നു. അവിടെയുണ്ടായിരുന്നവര് ഗായകര് ആയിരുന്നു, ചിരിച്ചും ഉണര്ത്തിയും എല്ലാ ജന്തുക്കളെയും ജാഗരൂകരാക്കുന്നവരായിരുന്നു. ദിവ്യാഭരണങ്ങളാലും തേജസ്സാലും അവര് പ്രകാശിച്ചു നിന്നു. മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, വിവിധ തരം വസ്ത്രങ്ങളാല് വിരിച്ചിരുന്ന ഇരിപ്പിടങ്ങള് കാണാമായിരുന്നു. അവിടെയും അനേകം പുരുഷന്മാരും അത്യന്തം കഠിനമായ പീഡനങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. സ്ത്രീകള് കാമം, ക്രോധം എന്നിവയുടെ സ്വാധീനത്തില് പലവിധ രൂപങ്ങളിലായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ സ്ത്രീകളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദം എല്ലാ ദിശകളിലുമൊഴുകി. അതുപോലെ, ഭൂതങ്ങള്, പിശാചുകള്, മാനുഷഭക്ഷകരായ ദാനവന്മാര് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. ചിലര്ക്ക് ഒരു കൈ, ചിലര്ക്ക് രണ്ട്, ചിലര്ക്ക് മൂന്ന്, ചിലര്ക്ക് അനേകം കൈകള് ഉണ്ടായിരുന്നതും കാണാമായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം, എല്ലാ ഭംഗിയിലും അലങ്കാരങ്ങളിലും അണിഞ്ഞു നിന്ന പുരുഷന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവര് പുഷ്പമാലകളും, കാലുകള് ബന്ധിച്ച നിലയും, വിവിധാഭരണങ്ങളും ധരിച്ചു നിന്നു. ചിലര് കുന്തവും ശൂലവും കൈവശം വച്ചു, ചിലര് ബാണങ്ങളുമായി സമീപിക്കുവാന് പ്രയാസമുള്ളവരായിരുന്നുവും, ചിലര് കൈയില് തൈര് പിടിച്ചു നിന്നു, പലരും സുഗന്ധവസ്തുക്കളും വഹിച്ചു നിന്നു. വിവിധ തരത്തിലുള്ള ധൂപങ്ങളും ധരിച്ച്, ശുഭ്രവസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞു നിന്നവരുണ്ടായിരുന്നു. ചിലര് കുതിരകളും ആനകളും ഹംസകളും ഓടിച്ച വാഹനങ്ങളിലും, ചിലര് മയിലുകള്, കുരുക്കന്, ചക്രവാകപക്ഷികള് എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വാഹനങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു. അവിടെയുള്ളവരില് ചിലര് പ്രകാശമുള്ളവരും, ചിലര് മലിനരുമായി, ചിലര് പഴയ വസ്ത്രങ്ങളിലും, ചിലര് പുതുമയുള്ള പാറ്റുവസ്ത്രങ്ങളിലും ആയിരുന്നു. ചിലര്ക്ക് പൂച്ചപോലെയും, കാച്ചുപോലെയും, കറുത്ത നിറത്തിലും, കാളിദേവിയുടെ രൂപത്തിലും ഉണ്ടായിരുന്നതും കാണാമായിരുന്നു. ഇവരാണ് മഹാത്മാവായ മരണന്റെ മുന്നോടികള്. ദുഃഖിതനായവന് അവരെ സദാ വന്ദിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും വേണം. ഇങ്ങനെ 'സംസാരചക്രത്തില് മരണന്റെ അനുചരന്മാരുടെ വിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം സമാപിക്കുന്നു. ഇനി, ഈ ലോകചക്രത്തിലെ യഥാര്ത്ഥ പീഡനങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം: അവിടെ, യമന് എന്നോട് ഒരു കാളയെ കാണുവാന് അനുവാദം നല്കി. യമന് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി എന്റെ പൂജ നിര്വഹിച്ചു. അതിനുശേഷം സന്തോഷത്തോടെ അവന് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ഗൗരവമുള്ള ഇരിപ്പിടത്തില് ഇരിക്കൂ.' അവന്റെ മുഖം അത്യന്തം ഭയാനകവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായിരുന്നു. അവന്റെ കണ്ണുകള് രക്തവര്ണവും, അവന് വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു. അവന്റെ ഭാവം കാരണം എനിക്ക് ആവേശം നിറഞ്ഞു. ഉടനെ, അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുന്ന, എല്ലാ ദോഷങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സ്തുതി ഞാന് പാരായണം ചെയ്തു. ആയുസ്സും കാലത്തിന്റെ ദോഷങ്ങളും നീക്കം ചെയ്യുന്ന ആ സ്തുതിയായിരുന്നു ഞാന് ഉച്ചരിച്ചത്. മുനിയുടെ പുത്രന് അങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "നാല് കാലുകളില് നിലകൊള്ളുന്ന പിതൃദേവന്മാരുടെ പരമേശ്വരനായ вамേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. കാലത്തെ അറിയുന്നവനും, കര്മങ്ങളെ അറിയുന്നവനും, സത്യസന്ധനും, വ്രതസ്ഥനും ആയവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഭूतഭവ്യവര്ത്തമാനജനങ്ങളുടെ കര്മങ്ങള് ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ദണ്ഡം വഹിക്കുന്നവനും, വിചിത്രമായ കണ്ണുകളുള്ളവനും, പാശം കൈവശം വയ്ക്കുന്നവനും ആയ യമദേവനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. കറുത്ത നിറത്തിലുള്ളവനും, സമീപിക്കുവാന് പ്രയാസമുള്ളവനും, എണ്ണയുടെ രൂപത്തിലുള്ളവനും, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ദേവന്മാരുടെയും പിതൃകളുടെയും ഹവികള് സ്വീകരിക്കുന്ന ശക്തനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഒരുകണ്ണുള്ളവനായി, പലകണ്ണുള്ളവനായി, കാലനേ, മരണനേ, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ഒരിക്കല് ബാലനായി, ഒരിക്കല് മൂപ്പനായി, ഒരിക്കല് ഭയാനകനായി, നിനക്ക് നമസ്കാരം. ദൈവമേ, നീ നേരിട്ട് കാണപ്പെടുന്നവനാണ്; നിന്നില്ലാതെ ഒന്നും സാധ്യമല്ല. എല്ലാ ജപങ്ങളിലും നിന്റെത് ഉത്തമമാണ്; നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും കാണാനാകില്ല." ഇങ്ങനെ മഹത്വവും ഭയഭക്തിയും നിറഞ്ഞ ഈ അനുഭവങ്ങള് അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.