ഒരു ദിവസം-രാത്രി ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച ഒരു ഭക്തൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം. അതിനുശേഷം, സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങൾ പൂര്ത്തിയാക്കിയവന് ആ ആത്മാവ് വിടുന്നു. ഇനി ഈ പുണ്യഭൂമിയുടെ പ്രദക്ഷിണാവൃത്തത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ വിശദീകരിക്കാമെന്ന് ശ്രവിക്കൂ. അവിടെ, മനോഹരനിതംബിനിയായവളേ, ഞാൻ വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. എന്റെ വലത്തുഭാഗത്ത് ചക്രം സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു; ഇടതുഭാഗത്ത് ഗദയും ഉണ്ട്. ഹലയും മോശലവും അവിടെയുണ്ട്; ശംഖം മുൻവശത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതൊക്കെയും ചിലർ അറിയുന്നില്ല, എന്റെ ദിവ്യമായ മായാവലയാൽ അവർ മോഹിതരാകുന്നു. ഇങ്ങനെ 'മന്ദര മഹിമാവിവരണം' എന്ന അദ്ധ്യായം, ശ്രീമദ് വരാഹപുരാണത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു. മന്ദരപർവതത്തിന്റെ മഹിമ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ധർമ്മം ആഗ്രഹിച്ച ഭൂമി, സോമേശ്വരാദി ലിംഗങ്ങളും മൂന്ന് നദികളുടെ സംഗമവും തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രഭൂമികളുടെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. ഭൂമി വിഷ്ണുവിനോട് ചോദിച്ചു: "മന്ദരപർവതത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ സ്ഥലം ഏതാണ്, ദയവായി പറഞ്ഞുതരേണം." ശ്രീ വരാഹമൂർത്തി പറഞ്ഞു: "ഭൂമിദേവി, ഞാൻ എന്റെ രഹസ്യം പറയുന്നു: ശാലഗ്രാമം എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്ഥലം. ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഒരാൾക്ക് ഭാഗ്യവാൻ ആയ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും ഭക്തിയുള്ളവൻ. അവന്റെ ഭാര്യ, വസുധേ, സുന്ദരിയായവളായിരുന്നു. അവളുടെ ഗർഭത്തിൽ ഞാൻ ജനിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവൻ ലോകം വിട്ട ശേഷം, ആ യദുകുലശ്രേഷ്ഠൻ, എന്റെ ആരാധനക്കായി പത്ത് ദിശകളിലേക്കും യാത്ര ചെയ്തു. പിന്നീട്, വസുന്ധരേ, അവൾ പിണ്ഡാരകമെന്ന എന്റെ പുണ്യഭൂമിയിലേക്കു പോയി. പുരാതനകാലത്ത്, ഈശ്വരനോടൊപ്പം യോഗികളിലെ പ്രഭു അവിടെ സ്ഥാപിതനായിരുന്നു. അപ്പോഴെനിക്ക് ഈശ്വരനോടൊപ്പം അവിടെ വാസം ഉണ്ടായിരുന്നതും സ്മരിക്കണം. ആ പുണ്യസ്ഥാനത്ത്, ഹരൻ എന്ന പ്രഭു, എന്റെ മീനരൂപത്തിൽ എന്നോടൊപ്പം അകമ്പടിയുണ്ട്. അവിടെ ഞാൻ തന്നെ ഒരു പർവതരൂപത്തിൽ ശാശ്വതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ ചക്രചിഹ്നമുള്ളവയ്ക്കും മറ്റു ശിവനാഭിസദൃശമായ ശിലകൾക്കും അത്യന്തം ഭക്തിയോടെ പൂജ ചെയ്യണം. അവിടെ ശിവനാഭിസദൃശമായ ശിലകളും ചക്രനാഭിസദൃശമായ ശിലകളും കാണാം. അവിടെ സോമൻ തന്റെ പേരിൽ ഒരു പരമ ലിംഗം സ്ഥാപിച്ചു. അതിനുശേഷം, ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, തേജസ്സോടെ Someśvara-യിൽ നിന്ന് വരംദായകനായ ത്ര്യംബകശിവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. സോമൻ പ്രാർത്ഥിച്ചു: "അഞ്ചുമുഖനും നീലകണ്ഠനും മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനും ആയ ദൈവത്തേ, ചന്ദ്രകലം അലങ്കരിച്ചവനേ, എല്ലാ ദേവതകളും ആരാധിക്കുന്നവനേ, ത്രിശൂലധാരിയായവനേ, ദമരു കരത്തിൽ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നവനേ, വൃഷഭം പതാകയാക്കിയവനേ, ത്രിപുരസംഹാരകനേ, മഹാകാലനേ, അന്ധകാസുരാദികളെ സംഹരിച്ചവനേ, പാമ്പ് യജ്ഞോപവീതമാക്കി, രുദ്രമാല ധരിച്ചവനേ, അഗ്നി-ചന്ദ്ര-സൂര്യങ്ങൾ കണ്ണുകളായവനേ, മനസ്സിന്റെയും വാക്കിന്റെയും അതീതനായവനേ, കൈലാസവാസിയായവനേ, ഹിമാലയശിഖരങ്ങളിൽ വസിച്ചവനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ദയവായി, ഈ ലിംഗത്തിന്റെ ഭക്തന്മാർക്കു പ്രിയമായ വരം തരണമേ." ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: "ഇനി മുതൽ, ഈ സ്ഥാനത്ത്, കാമധേനുവിന്റെ രക്ഷകനേ, എന്റെ മറ്റൊരു പരമരൂപം അവിടെ നിർബന്ധമായും നിവാസം ചെയ്യും. ഞാൻ ദുഷ്കരമായ വരങ്ങളും നിനക്കു നൽകും. വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് ഞങ്ങൾ ഇതിൽ നിശ്ചയിച്ചു." ഇങ്ങനെ ഭൂമിദേവിയും ശ്രീഹരിയും തമ്മിൽ ശാലഗ്രാമം തുടങ്ങിയ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെ മഹത്വവും അവിടുത്തെ ദൈവാനുഭവങ്ങളും പരസ്പരം പങ്കുവെച്ചു.