ഭൂമിദേവിയേ, എന്റെ കോകാമുഖം എന്ന ക్షേത്രം അഞ്ചു യോജനങ്ങൾ വീതിയുള്ളതാണെന്ന് ഞാനാണ് പറഞ്ഞത്. ഇനി മറ്റൊന്നു പറയാം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. കോകാമുഖം കല്ലും ചന്ദനവും പോലെ ദീപ്തിയുള്ളതും, ദേവന്മാർക്കുപോലും പ്രാപിക്കാൻ അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. എന്റെ മുഖത്തിന്റെ ഇടത് ഭാഗം ഉയർന്നതും, ഇടത് ദന്തം ഉയർന്നതുമാണ് അതിൽ. ഭൂമിദേവിയേ, എന്നെ സ്മരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു. ജീവിതത്തിൽ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് കോകാമുഖത്തിൽ എത്തുന്നവൻ, അത്യന്തം രഹസ്യമായ ഈ സ്ഥലം, എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മുകളിലുള്ളതും മഹത്തായതുമാണ്. സംഖ്യയോ യോഗയോ കൊണ്ട് ആ പരമാവധി പ്രാപ്തി നേടാൻ കഴിയില്ല. ഭാഗ്യശാലിയായവളേ, നീ ചോദിച്ചതിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ പരമശ്രേഷ്ഠ കോകാമുഖം ആരെങ്കിലും വിവരണം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ അവിടെ മരിച്ചാലോ, ജനിച്ചാലോ, ശുദ്ധവും ഭക്തിയുള്ള കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. ദിവസേന, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേൽക്കുന്നവൻ ഈ കഥ കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ, കോകാമുഖത്തിന്റെ മഹത്വം ദിവസേന ഉഷസിനോട് പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ... ഇതാണ് ശ്രീവർാഹപുരാണത്തിൽ ദിവ്യശാസ്ത്രത്തിൽ 'കോകാമുഖത്തിന്റെ മഹത്വവിവരണം' എന്ന ശതചത്വരിംശതം അദ്ധ്യായം. ഇനി, ബദരികാശ്രമത്തിന്റെ മഹത്വം: ഹിമാലയത്തിന്റെ ചരിവിൽ, ഈ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ഉപദേശങ്ങൾ കേൾക്കൂ. അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താലും ആ സ്ഥലം മനുഷ്യൻ പ്രാപിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഹിമാലയത്തിലെ കന്യാകടലിൽ, എന്റെ ക్షേത്രം അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്. അതിന്റെ പാറയുടെ ഉയരത്തിൽ പ്രശസ്തമായ ബ്രഹ്മകുണ്ടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ആ കുണ്ടത്തിൽ, മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനും, ആത്മനിയമനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ അവിടെ പ്രാണം വിടുകയാണെങ്കിൽ... എന്റെ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ അഗ്നിസത്യ എന്ന പരമസ്ഥലം ഉണ്ട്. മൂന്ന് രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... ബദരിയിൽ, എന്റെ ആശ്രമം ഇന്ദ്രലോകം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അവിടുത്തെ ഉച്ചയിലുള്ള പീക്കിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഒരു വലിയ നദി ഇറങ്ങുന്നു. ഒരു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... ബദരിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ പഞ്ചശിഖ എന്ന പുണ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്. അഞ്ച് നദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത ശേഷം അവിടെ പ്രാണം വിടുന്നവൻ... എന്റെ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ചതു:സ്രോത എന്ന സ്ഥലം ഉണ്ട്. ഒരു രാത്രി ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... അതിനുശേഷം, ഏറ്റവും ദുഷ്കരമായ കർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി പ്രാണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ... എന്റെ ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ വേദധാര എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഹിമാലയത്തിന്റെ ചരിവിൽ, നാലു ഉച്ചകളിലേക്കും ഉയർന്നതിൽ കൂടുതൽ ഉയരമുള്ള പീക്കുകൾ ഉണ്ട്. നാലു രാത്രികൾ ഉപവാസം ചെയ്ത ശേഷം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... അവിടെ, എന്റെ കർമ്മപഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, അവിടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ദേവതകളുടെ ലോകത്തെ അതിക്രമിച്ച്, എന്റെ സ്വലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്റെ ആ പരമക്ഷേത്രത്തിൽ, അതിനെ 'പന്ത്രണ്ട് സൂര്യങ്ങളുടെ കുളം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. മലയിലെ ഉച്ചയിലുള്ള വലിയ വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ, പാറയിലാണത്. ഏതെങ്കിലും പന്ത്രണ്ടാം ചന്ദ്രദിനത്തിൽ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ... അതിനുശേഷം, എന്റെ കർമ്മത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ... എന്റെ ആ പരമക്ഷേത്രത്തിൽ, അതിനെ 'ലോകപാല' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് ഈ കക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും, ബദരികാശ്രമത്തിന്റെയും, അവിടുത്തെ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളുടെയും മഹത്വം, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കേണ്ടത്.