ശ്രീമാനായ വരാഹപുരാണത്തിലെ ഈ ഭാഗത്തിൽ, ഭഗവാൻ മനുഷ്യന്റെ ആചാരങ്ങൾക്കും, അനുഭവങ്ങൾക്കും, അതിന്റെ ഫലങ്ങൾക്കും ഉത്ഭവം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു എന്നത് വിശദീകരിക്കുന്നു. ചിലർ നാലാം ദിവസങ്ങളിൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിക്കാറുണ്ട്, ചിലർ പഴങ്ങൾ മാത്രം കഴിച്ചും ജീവിക്കുന്നു. ഇവർ ഏഴു ജന്മങ്ങൾക്കാലം ഭഗവാന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ വിധത്തിലുള്ള വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നു. പിന്നീട്, സുഖവും ദുഃഖവും എങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഭഗവാൻ പറയുന്നു. തന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, ഒരാൾ ഏകാഗ്രതയോടെ അഹങ്കാരമില്ലാതെ, നിശ്ചയവാനായി, ദ്വാദശി ദിനത്തിലും മറ്റ് വിശേഷദിനങ്ങളിലും പഴം, കിഴങ്ങ്, പച്ചക്കറി മുതലായവ മാത്രം കഴിച്ച്, ഷഷ്ഠി, അഷ്ടമി, അമാവാസ്യ, ചതുർദശി എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ കർശനമായ യോഗാനുഷ്ഠാനത്തോടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവന് ക്ഷീണം ഉണ്ടാകില്ല, വൃദ്ധാവസ്ഥയോ മോഹമോ രോഗമോ ഉണ്ടാകില്ല. ഭഗവാൻ തന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർക്കുള്ള ഫലം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: ഭഗവാന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പൂജകൾ ചെയ്താൽ, അവൻ ഭഗവാന്റെ ലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. ശരിയായ സേവനത്തിലൂടെ ദു:ഖത്തിന്റെ നാശവും, വേദനയിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഭഗവാൻ ചോദിക്കുന്നു: അവനിൽ ശരണം ചെയ്യാതെ ജീവിക്കുന്നവനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖമുണ്ടോ? ഭഗവാനെ സമീപിക്കാതിരിക്കുന്നവനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖമുണ്ടോ? ഭഗവാനെ അർപ്പിക്കാതെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖമുണ്ടോ? ദേവതകൾ സ്വീകരിക്കാത്ത അർപ്പണങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവനേക്കാൾ വലിയ ദു:ഖമുണ്ടോ? മനസ്സിന് ദൗർബല്യമുള്ളവൻ മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു—അതിൽ കൂടുതൽ ദു:ഖം എന്താണ്? മരണത്തിന്റെ അധീനതയിലായവനേക്കാൾ ദു:ഖമുള്ളവനുണ്ടോ? ചിലർ മുന്നിലും പിന്നിലും ഓടുന്നു—അവർക്കുള്ള ദു:ഖം അത്രയേറെ. ചിലർ ഉണങ്ങിയ അന്നം മാത്രം കഴിക്കുന്നു, ചിലർ പുല്ലിൽ കിടക്കുന്നു, ചിലർ രൂപവൈകല്യത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു, ചിലർ മൗനികളായി കാണപ്പെടുന്നു—ഇവരിൽ ഏവർക്കും അതിയായ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു. ദാനശീലനായവൻ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ ജനിച്ചാൽ അതിലും വലിയ ദു:ഖമുണ്ടോ? അവിടെയുള്ള സ്ത്രീക്ക് അതിയായ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു. പാപകൃത്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്കും, ഭഗവാനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കാത്തവർക്കും അതിവിശേഷമായ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു. എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഹാനികരമായ പാപം എന്താണെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ തന്റെ കർമ്മനിർണ്ണയം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനസ്സിലാക്കുന്നവർക്കാണ് ദു:ഖത്തിന്റെ ഉത്ഭവം. പക്ഷേ, ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവനേക്കാൾ വലിയ ആനന്ദം മറ്റൊന്നുമില്ല. സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്തവനേക്കാൾ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവനുണ്ടോ? ആത്മാവിൽ ആസ്വാദനം ചെയ്യുന്നവനേക്കാൾ ആനന്ദം മറ്റൊന്നുമില്ല. മറ്റൊരാൾ നൽകുന്ന എന്തും സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ് ഏറ്റവും സന്തുഷ്ടൻ. പിതൃദേവതകൾ തൃപ്തരായാൽ അതിനേക്കാൾ വലിയ സന്തോഷമില്ല. എല്ലാവരോടും അപ്രമാദമായ സ്നേഹം പുലർത്തുമ്പോൾ അതിനേക്കാൾ സന്തോഷം ഇല്ല. ദേവി, എല്ലാ ജീവികളെയും സമമായി കാണുമ്പോൾ അതിലും വലിയ ആനന്ദം ഇല്ല. ശുദ്ധനും അഹിംസാപരനുമായവൻ സുഖത്തിനായി ജനിക്കുന്നു. മനസ്സ് ചിതറാതെ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ അതിലും വലിയ സന്തോഷമില്ല. എല്ലാത്തിനെയും ഒരേ മണ്ണായി കാണുന്നവനാണ് ഏറ്റവും ആനന്ദവാൻ. ഇങ്ങനെ, ഭഗവാൻ വരാഹപുരാണത്തിൽ വിവിധ ആചാരങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും, അവയുടെ ഫലങ്ങളും, സുഖ-ദുഃഖങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ കാരണം എന്താണെന്ന് ദയാപൂർവ്വം വിശദീകരിക്കുന്നു.