പൂർവദിശയിൽ അരുണോദ എന്ന തടാകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ദക്ഷിണത്തിൽ മനസാ എന്നത്, പടിഞ്ഞാറ് അസിതോദ, വടക്കോട്ട് മഹാഭദ്ര എന്നതും—ഇവയെല്ലാം കുമുദ, ശ്വേതപദ്മം, കാഹ്ലാര എന്നീ സുന്ദരമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അരുണോദയസ്യയുടെ കിഴക്കൻ മലകൾക്ക് പരമപ്രധാന്യമുണ്ട്; അവയുടെ പേരുകൾ ഞാൻ സത്യമായി വിശദീകരിക്കാം: വികങ്ക, മണിശൃംഗ, സുപാത്ര, മഹത്തായ ഉപാല, മഹാനീല, കുമ്പ, സുബിന്ദു, മദന—ഇവയാണ് പ്രധാനമലകൾ. വേണുനദ്ദ, സുമേദ, നിഷധ, ദേവപർവതം എന്നിവയും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു; ഇതു കൂടാതെ മറ്റ് ഉത്തമശൃംഗങ്ങളും ഉണ്ട്. മന്ദാരത്തിന്റെ കിഴക്കോട്ട് സിദ്ധമലകൾ ആനന്ദം നിറഞ്ഞവയാണ്; മനസാ തടാകത്തിന്റെ തെക്കോട്ട് വലിയ മലകണങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു. ശൈലസ്ത്രി, ശിശിര, പരമശൃംഗം—ഇവയുടെ പേരുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം. കപി, ശതമക്ഷ, തുരഗ, സാനുമാൻ, താമ്രാഹ, വിഷ, ശ്വേതോദന എന്നീ മലകളും ഉണ്ട്. സമൂല, ശരള, രത്നകേതു, ഏകമൂല, മഹാശൃംഗ, ഗജമൂല, ശവക—ഇവയും മലകളാണ്. പഞ്ചശൈല, കൈലാസ, ഹിമവാൻ—ഇവയാണ് പരമപവിത്രമായ മലകൾ; ഇനി വടക്കൻ മഹത്തായ മലകൾക്കുറിച്ച് പറയാം: കപില, പിംഗല, ഭദ്ര, മഹാശൈലമായ ശരസ, കുമുദ, മധുമാൻ, ഗർജന, മാർകട. പടിഞ്ഞാറ് കൃഷ്ണ, പാണ്ഡവ, സഹസ്രശിരസ, പരിയാത്ര, ശൈലേന്ദ്ര, ശ്രിംഗവാൻ എന്നീ പ്രസിദ്ധമായ മലകൾ ഉണ്ട്. മഹാഭദ്ര തടാകത്തിന്റെ വടക്കോട്ട്, മഹർഷികളേ, അവിടെയുള്ള മലകളുടെ പേരുകളും കേൾക്കൂ: ഹംസകൂട്ട, മഹാശൈലമായ വൃഷഹംസ, കപിഞ്ചല, ശൈലേന്ദ്ര, കിരീടങ്ങളോടെ ഇൻദ്രശൈല. നീല, കനകശൃംഗ, ശതശൃംഗ, പുഷ്കര, മേഘശൈല, വിരാജ, ജരുചി, ശൈലേന്ദ്ര—ഇവയാണ് വടക്കൻ മലകൾ. ഇവിടെയുള്ള സമതലങ്ങളും താഴ്വരകളും തടാകങ്ങളും ശ്രേണിപരമായി കേൾക്കൂ. രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: മഹാമലയും കുമുദയും തമ്മിലുള്ള അതിരുകളിൽ, പക്ഷികൾ കൊണ്ട് പോഷിതമായ താഴ്വരയിലാണവിടെയുള്ള മനോഹരമായ തടാകം. വിവിധ ജീവികൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു. ആ തടാകം മൂന്നുനൂറ് യോജന ദൈർഘ്യവും, നൂറ് യോജന വീതിയും ഉള്ളതും, ദിവ്യവും സുതാര്യമുള്ള വെള്ളവും നിറഞ്ഞതുമായ അത്യന്തം ആകർഷകമായതാണ്. അവിടെ സുഗന്ധമുള്ള, ഡ്രോണമാനമുള്ള പദ്മങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് ദളങ്ങളുള്ള മഹാപദ്മങ്ങളും വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ പുണ്യമായ തടാകം ശ്രീസരസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മഹനാഗന്മാർ ഇവിടെയുണ്ട്. അത്യന്തം സുതാര്യമുള്ള വെള്ളം നിറഞ്ഞതും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആശ്രയമായതുമായ ഈ തടാകത്തിന്റെ നടുവിൽ ഒരു മഹാപദ്മം നിലകൊള്ളുന്നു. അതിന്റേതായ അനേകം ദളങ്ങൾ ഉദയസൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെ തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും മനോഹരമായി വിരിയുകയും, സുന്ദരമായ വൃത്തത്തിൽ ആലസ്യമായി ആടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ സുന്ദരമായ കേശരഗുച്ചങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മധുരപാനത്തിൽ മുഴുകിയ തേനീച്ചകളുടെ ഗുഞ്ചൽ അവിടെ മുഴങ്ങുന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ സ്വയം ദേവി ശ്രീ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; സാക്ഷാൽക്ഷ്രീ ദേഹം ധരിച്ചവളായി അവിടെ പാർക്കുന്നു. ആ തടാകത്തിന്റെ തീരത്ത് സിദ്ധന്മാർക്കൊപ്പം ഒരു മനോഹരമായ വലിയ ബില്വവനം നിലകൊള്ളുന്നു; എല്ലായ്പ്പോഴും പൂക്കളും പഴങ്ങളുമുള്ളതും, അഞ്ഞൂറ് യോജന വീതിയും ഇരുനൂറ് യോജന ദൈർഘ്യവും ഉള്ളതുമായ ഈ വനത്തിൽ അരധ ക്കൊല്ലം ഉയരമുള്ള മലകൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ചുറ്റും ആയിരക്കണക്കിന് ശാഖകളും വൻ വൃക്ഷകായങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പഴങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന്, പച്ചയും മങ്ങിയ നിറവും, സുഗന്ധവും അമൃതസാദൃശമായ രുചിയും ഉള്ളവയും, ഓരോന്നും മൃദംഗത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ളവയും. വീണും വീഴുന്ന പഴങ്ങൾ കൊണ്ട് നിലവും വനത്തിനുള്ളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ സ്ഥലം ശ്രീവനം എന്ന പേരിൽ ലോകമാകെ പ്രശസ്തമാണ്. എട്ടു ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ഇവിടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ബില്വഫലം മാത്രം ഭക്ഷിച്ച് ധർമ്മപരമായ സിദ്ധന്മാർ സേവനം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ ശ്രീ ദേവി സിദ്ധഗണങ്ങൾക്കൊപ്പം സ്ഥിരമായി പാർക്കുന്നു. പ്രത്യേകമായ രണ്ടു മലാധിപൻമാരുടെയും രത്നശൃംഗങ്ങളുടെയും ഇടയിൽ നൂറ് യോജന വീതിയും ഇരുനൂറ് യോജന ദൈർഘ്യവും ഉള്ള ഇടം ഉണ്ട്. അവിടെ ശുദ്ധമായ ഒരു പദ്മവനം ഉണ്ട്, സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും സന്ദർശിക്കുന്നതും, ലക്ഷ്മി ദേവി കൈവശം വഹിക്കുന്ന പുഷ്പം അവിടെ തെളിഞ്ഞു കത്തുന്നതുപോലെയാണ്. വൻ വൃക്ഷങ്ങളും അരധ ക്കൊല്ലം ഉയരമുള്ള മലകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഈ വനത്തിൽ, മുകളിലത്തെ ശാഖകളിൽ പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു പൊൻ നിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്നു. വൃക്ഷങ്ങളുടെ കായങ്ങൾ രണ്ടു കൈ നീളവും, ശാഖകൾ മൂന്നു ഹസ്തം വീതിയും നീളവും ഉള്ളവയുമാണ്; അവയുടെ പുഷ്പക്കേശരങ്ങൾ ചുവന്ന ചുരക്കുപൊടി പോലെയാണ്. വനം മുഴുവൻ മനോഹരമായ പൂക്കളാൽ, സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളാൽ, മധുരമായ തേനീച്ചകളുടെ ഗുഞ്ചലാൽ തിളങ്ങുന്നു. ഈ വനത്തിൽ ദാനവന്മാർ, ദൈത്യന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, അപ്സരസ്സ്, മഹാനാഗന്മാർ എന്നിവരും സന്ദർശിക്കുന്നു. അവിടെ ഭാഗ്യവാൻ കശ്യപമഹർഷിയുടെ ആശ്രമം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; സിദ്ധന്മാരും മഹർഷികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ സ്ഥലം വിവിധ ആശ്രമങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമാണ്. മഹാനീലപർവതത്തിന്റെയും കുമ്പപർവതത്തിന്റെയും മധ്യേ, സുഖാ എന്ന നദി ഒഴുകുന്നു; അതിന്റെ തീരത്ത് വലിയ ഒരു വനമുണ്ട്. അവിടെ മനോഹരമായ താളവനം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അൻപതു യോജന ദൈർഘ്യവും മുപ്പതു യോജന വീതിയും, അരധ ക്കൊല്ലം ഉയരമുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായത്. വലിയ, ബലമുള്ള, അചലമായ വൃക്ഷങ്ങൾ, കറുത്ത, വളഞ്ഞ, വൻ പഴങ്ങളുള്ളവയും, ഉത്തമഗന്ധവും ഗുണങ്ങളുമുള്ളവയും, സിദ്ധന്മാർ സന്ദർശിക്കുന്നതുമായ ഈ താളവനത്തിൽ ഐരാവതം എന്ന ഹസ്തിയും പാർക്കുന്നു എന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ഐരാവതം, രുദ്രപർവതം, ദൈവപര്വതം എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യവും നൂറ് യോജന വീതിയുമുള്ള ഒരു പ്രദേശമുണ്ട്. അവിടത്തെ നിലം മുഴുവൻ ഒരു പാറയാൽ നിർമ്മിതമായതും, മരങ്ങളോ കുറ്റിച്ചെടികളോ ഇല്ലാത്തതും, എല്ലായിടത്തും ഒരു അടി താഴ്ചയുള്ള വെള്ളം മൂടിയതുമായതാണ്. ഇങ്ങനെ, ഈ ദിവ്യഭൂമിയിലെ മലകളും തടാകങ്ങളും വനങ്ങളും, അവിടത്തെ ദേവതകളും മഹർഷികളും സിദ്ധന്മാരും, ശ്രീദേവിയുടെ സാന്നിധ്യവും, പ്രകൃതിയുടെ മഹിമയും, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കേണ്ടതും ധ്യാനിക്കേണ്ടതുമാണ്.