മഹാമേരു പർവതം ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്ന അനേകം ആസ്ഥാനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ വിവിധ ദിക്കുകളിൽ നാല് പ്രധാന പ്രദേശങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു: കിഴക്കോട്ട് ഭദ്രാശ്വയും ഭാരതവുമാണ്, പടിഞ്ഞാറ് കേതുമാലയും വടക്കോട്ട് പുരുഷാർത്ഥങ്ങൾ നേടിയവർക്കുള്ള വിശുദ്ധഭൂമിയായ കുറുക്കളുമാണ്. മഹാമേരുവിന്റെ ഉപരിതലം ഒരു വൃത്താകൃതിയിലാണ്, ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന് ഒമ്പതും ആറും തണ്ടുകളുണ്ട്, എൺപത്തുനാലു യോജനത്തിന്റെ ഉയരത്തിൽ അവ ഇടയിടങ്ങളിൽ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഈ തണ്ടുകൾ മുപ്പതിനായിരം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ചുറ്റും പരക്കെ വിതറിയിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ നീളം ഒരു ലക്ഷം യോജനവും വീതി എൺപത് യോജനവുമാണ്. അവിടെ നാലു ദളങ്ങളുണ്ട്, ഓരോന്നും പതിനാലു യോജന വലിപ്പമുള്ളത്. ഇവിടെ ഞാൻ 'കർണിക' എന്ന പേരിൽ വിവരണപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ചെവികൊടുക്കൂ: അനേകം രത്നദളങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, വിവിധ വർണ്ണങ്ങളാൽ പ്രകാശമുള്ളതും അത്ഭുതകരമായ പ്രകാശം പകർന്നതുമാണ് അത്. അനന്തമായ ദളക്കൂട്ടങ്ങൾ അതിൽ ഉണ്ട്; സ്വർണ്ണവും ചുവപ്പും കലർന്ന നിറത്തിൽ, മനോഹരമായതും ആയിരം ഭാഗങ്ങളോടുകൂടിയതും ആയിരം അന്തർഗ്ഗുഹകളും ആയിരം നൂറു ദളങ്ങളുമുള്ളത്, അത്യുത്തമമായ ഒരു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പർവതംപോലെയാണ്. അതിന്റെയൊക്കെ താഴ്വരകൾ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിലെ വേദികൾ രത്നങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നു; സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും അതിന്റെ സവിശേഷതകളെ അലങ്കരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഗേറ്റുകൾ രത്നമാലകളാൽ അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനോഹരമായ സഭാമണ്ഡപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ബ്രഹ്മർഷിമാരും മഹർഷിമാരും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന 'മനോവ്രതി' എന്ന പേരിൽ ലോകമൊക്കെയും പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ, ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശത്തിന് തുല്യമായ ഐശാനഭഗവാന്റെ മഹത്വം എപ്പോഴും ദൃശ്യമാണ്; അദ്ദേഹം മഹാവിമാനത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവതകളെല്ലാം നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ച്, അർപ്പണങ്ങളും പ്രണാമങ്ങളും യഥാവിധി സമർപ്പിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു. ദൈവികകാലമാനപ്രകാരം അന്നത്തെ മഹാത്മാക്കൾ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടുകൂടി, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയോടെ, ധർമ്മപഥത്തിൽ നടന്നു. അവർ യഥാവിധി പൂജകൾ നിർവഹിച്ചു, പിതൃദേവതകളെ ആരാധിച്ചു, അതിനുശേഷം ഗൃഹസ്ഥരായി, തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, വിനയത്തോടും അതിഥിഭക്തിയോടും കൂടി ജീവിച്ചു. ഈ ഗൃഹസ്ഥർ ശുദ്ധമായ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടവരും, ലൗകികവസ്തുക്കളിൽ അകപ്പെട്ടു പോകാതെ, ഉദ്ദേശ്യബോധത്തോടും ആത്മനിയന്ത്രണവും ദാനധർമ്മവും വഴി പാപങ്ങൾ കത്തിച്ചവരുമാണ്. ഇവർക്ക് വാസമാകുന്നത് ബ്രഹ്മലോകം എന്ന ശുദ്ധവും നിർമലവുമായ ലോകത്തിൽ ആണ്; അതു എല്ലാ ലോകങ്ങളിൽനിന്നും ഉന്നതമായതും പതിനാലായിരം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതിനുമുകളിൽ, പുതുതായി ഉദിച്ച സൂര്യനെപോലെയുള്ള പ്രകാശം പകർന്ന, കറുത്തും മനോഹരവുമായ ഒരു പർവതത്തിൽ രത്നശൃംഖലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മറ്റൊരു മനോഹരമായ പർവതം ഉണ്ട്. മഹാമേരുവിന്റെ ചുറ്റും, രത്നങ്ങളാൽ പൂർണമായ വാസസ്ഥലങ്ങളിലും രത്നഗേറ്റുകളുമുള്ളവയും എല്ലായിടത്തും പരന്നിരിക്കുന്നു. അവിടെ ചക്രപാടം എന്ന പരമോന്നത പർവതവും, അതിന്റെ ചുറ്റളവ് മുപ്പതിനായിരം യോജനവും, കൂടാതെ ജരുദി എന്ന പർവതാധിപനും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഇവയെ വടക്കൻ പർവതങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഈ വടക്കൻ പ്രധാന പർവതങ്ങളിലെ മലനിരകൾ, താഴ്വരകൾ, തടാകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വിവരണത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ചക്രപാടത്തിൽനിന്ന് പത്തു യോജന വീതിയുള്ള ഒരു നദി ഉയർന്നുപൊങ്ങി ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു. ആ നദി അമരാവതി നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുമ്പോൾ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു; അതു മറയ്ക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഒളിച്ചുപോകുന്നു. ദിനരാത്രസന്ധികളിൽ, പ്രഭാതസന്ധ്യയിലും സായാഹ്നസന്ധ്യയിലും സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ദ്വിജന്മാർ, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും എട്ട് ഉത്തമപർവതങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രകാശം, രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും ഭാഗ്യമുള്ളതെന്ന് കരുതുന്നു. ഇതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് മഹാമേരുവിന്റെ അതുല്യമായ ഭാവത്തിൽ, വിവിധ ധാതുക്കളാൽ പ്രകാശമുള്ള പർവതവലയത്തിൽ, അനശ്വരന്മാരുടെയൊക്കെയും നഗരം ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു; ദൈവങ്ങൾക്കും അസുരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിലെ ഭിത്തികളും വലിയ ഗേറ്റുകളും ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന്റെയെ വടക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗം അതുല്യപ്രഭയോടെ, പ്രകാശമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, നൂറുകണക്കിന് ആകാശവിമാനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതുമാണ്. വലിയ ജലാശയങ്ങളുള്ളതും, സന്തോഷവും മംഗളവും നിറഞ്ഞതും, പുഷ്പസമൂഹങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, പതാകകളാൽ ശോഭിച്ചതുമാണ് ഈ നഗരം. ദേവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, അപ്സരസുകൾ, മഹർഷിമാർ എന്നിവരാൽ മനോഹരമായ ഈ സമൃദ്ധിയും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞ നഗരം പുരന്ദരന്റെ നഗരം എന്നറിയപ്പെടുന്ന അമരാവതിയാണ്. അമരാവതിയുടെ നടുവിൽ വജ്രവും വൈദൂര്യവുംകൊണ്ടുള്ള ഒരു വേദി ഉണ്ട്; അത് 'സുധർമ്മ' എന്ന പേരിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. അവിടെ ആയിരം കണ്ണുള്ള ശചീഭർത്താവായ മഹാവീര്യശാലിയായ ഇന്ദ്രൻ, സിദ്ധാദികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് എല്ലാ ദൈവഗണങ്ങളോടും കൂടിയാണ് വസിക്കുന്നത്. അവിടെയും ഭാസ്കരൻ്റെ മഹാത്മാവായ വംശവും ഉണ്ട്; ദേവതകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ സ്വയം അവിടെ സന്നിഹിതനാണ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കുന്നു. ഈ വിശാലവും നിരവധി ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമായ നഗരത്തിന്റെ വിവിധ ദിക്കുകളിൽ, മഹാത്മാവായ ഹുതാശൻ്റെ (അഗ്നി) നഗരം 'തേജോവതി' സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരു മനോഹരമായ നഗരം വൈവസ്വതന്റെ 'സംയമനി' എന്ന പേരിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തമാണ്. നാലാമത്തെ ദിക്കിൽ ദക്ഷിണപശ്ചിമദിശയുടെ അധിപനായ വീരൂപാക്ഷന്റെ 'കൃഷ്ണാവതി' എന്ന മംഗളനഗരവും, അഞ്ചാമത്തെ വടക്കൻ ഭാഗത്ത് ജലങ്ങളുടൊധിപനായ മഹാത്മാവായ വരുണന്റെ 'ശുദ്ധവതി' എന്ന നഗരം പ്രശസ്തമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ വടക്കേ അറ്റത്താണ് ദേവതകളുടെ അധിപനായ വായുവിന്റെ 'ഗന്ധവതി' എന്ന നഗരം, ഗുണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായതായി അറിയപ്പെടുന്നു. അതിനപ്പുറം വടക്കൻ ഭാഗത്ത് ഗുഹ്യകാധിപനായ കുബേരന്റെ 'മഹോദയ' എന്ന മനോഹരമായ നഗരം വൈദൂര്യവേദിയോടുകൂടി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. എട്ടാം അകത്തുള്ള ഭാഗത്ത് മഹാത്മാവായ ഈശാനന്റെ 'മനോഹര' എന്ന നഗരം, വിവിധ ജീവജാലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, വിവിധ പുഷ്പങ്ങളും ധാന്യങ്ങളും വനങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളുമുള്ളതുമാണ്. ഇങ്ങനെ ദേവതകളുടെ ഈ ലോകം എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്നതും 'സ്വർഗ്ഗം' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തവുമാണ്.