ഭഗവത്വത്തോടു കൂടിയ ഒരു സന്ദര്ഭത്തില്, ശംഭു, അതായത് രുദ്രന്, ഒരാളോടു ചോദിച്ചു: "നീ ആരാണ്? ഈ പുരുഷന്മാര് ആരാണ്, എവിടെ പോയി? നിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്താണ് ഇവിടെ? ദയവായി പറയൂ, മനുഷ്യന്മാരില് ഉത്തമനായവനേ." ആ വ്യക്തി മറുപടി നല്കി: "ഈ നേരത്തെ പോയ പുരുഷന്മാര് ഉജ്ജ്വലമായ പ്രകാശം കൊണ്ടുള്ളവരാണ്; അവര് ആദിത്യന്മാര് ആണു. ബ്രഹ്മാവ് അവരെ ധ്യാനിച്ച്, സൃഷ്ടിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ത്വരിതമായി പോകുന്നു, ഭവാ." ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതിനായി ഈ പുരുഷന്മാര് സൃഷ്ടിയെ സംരക്ഷിക്കുവാന് പോകുന്നു; ഇതില് സംശയമില്ല, ദേവാ. ശംഭു വീണ്ടും ചോദിച്ചു: "ദയാനിധിയേ, നീ എങ്ങനെ ഇതൊക്കെ അറിയുന്നു? ഈ കാര്യങ്ങള് എത്ര പേരില് അറിയപ്പെടുന്നു? ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, ഞാന് അതിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു." രുദ്രന് ചോദിച്ചതിനു, ആ വ്യക്തി പറഞ്ഞു: "ഞാന് നാരായണന് ആണു, ശാശ്വത ദേവന്, ജലത്തില് വിശ്രമിക്കുന്നവന്." "ദിവ്യദൃഷ്ടി നേടുക; ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ നോക്കൂ." എന്നതുപോലെ പറഞ്ഞതോടെ, ഞാന് അവനെ ദൃഷ്ടി ചെയ്തു. അപ്പോള് ഞാന് അവനെ ചെവിയുടെ വലിപ്പത്തില് കാണുകയും, സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെ ദീപ്തിയുള്ളതും, നാഭിയില് ഒരു താമരയുമുള്ളതും ആയതും കണ്ടു. അവിടെ ബ്രഹ്മാവിനെയും, അവന്റെ പക്കല് തന്നെയും ഞാന് കണ്ടു; ഈ മഹാത്മാവിനെ കണ്ടതോടെ, സന്തോഷം എന്റെ മനസ്സില് നിറഞ്ഞു, അവനെ സ്തുതിക്കാനായി എന്റെ മനസ്സ് തിരിഞ്ഞു, ദ്വിജന്മാരില് ഉത്തമനായവനേ. ആ രൂപം ജനിച്ചപ്പോള്, ഞാന് ഭഗവാന്റെ സ്മരണയോടെ, ഭക്തിയോടെ, ഈ സ്തുതി ഗാനം ഉപയോഗിച്ചു, വിശ്വാത്മാവിനെ സ്തുതിച്ചു. രുദ്രന് സ്തുതിച്ചു: "അനന്തന് എന്നെ, ശുദ്ധമനസ്സുള്ളവന്, അനേക രൂപങ്ങളുള്ളവന്, ആയിരം കൈകളുള്ളവന്, സ്രഷ്ടാവ്, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവന്, വിശാല ശരീരമുള്ളവന്, ശുദ്ധ കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്നവന് എന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു." "ശംഭുവിന്, ലോകത്തിലെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവന്, ആയിരം സൂര്യനും കാറ്റിനും അതികമമായ തേജസ്സുള്ളവന്, ചക്രധാരി, സകല ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ധാരകന്, പാപമില്ലാത്തവന്, ദേവന്മാര് എല്ലാം സ്തുതിക്കുന്നവന്." "ആദിമ ദേവന്, അപ്രതിഭാഗ്യനായവന്, ശേഷന് കിരീടം ധരിക്കുന്നവന്, സകലവ്യാപകന്, ഭൂതങ്ങളുടെ നാഥന്, മഹാനാഥന്, കാറ്റിന്റെ നാഥന്, ലോകത്തിന്റെ നാഥന്, ഭൂമിയുടെ നാഥന്, വിശ്വത്തിന്റെ നാഥന്—എന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു." "ജലത്തിന്റെ നാഥന്, നാരായണന്, വിശ്വത്തിന് ഉപകാരിയായവന്, ഭൂമിയുടെ നാഥന്, സകലവ്യാപകന്, സകലദര്ശിയായവന്, ചന്ദ്രന്, സൂര്യന്, അപ്രതിഭാഗ്യനായവന്, വീരന്, സകലവ്യാപനമായവന്, അതിശയകരമായ രൂപമുള്ളവന്, അമരന്, അക്ഷയന്." "നാരായണന്, തീയുടെ ജ്വാലകള്ക്കു പ്രതിരോധം ചെയ്യുന്ന blazing circle ഉള്ളവന്, രക്ഷകന്, സകല ദിശകളിലും മുഖമുള്ളവന്—ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവന്, അമരന്, അക്ഷയന്; അപ്രതിഭാഗ്യനായവന്, അഭയം തേടിയവനെ രക്ഷിക്കണം." "സകലവ്യാപകന്, നിന്റെ അനേക മുഖങ്ങള് ഞാന് കാണുന്നു; അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തില് പ്രാചീനനായ ബ്രഹ്മാവും, ലോകങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിക്കാരനുമായ പ്രപിതാമഹനെയും; നിനക്ക് നമസ്കാരങ്ങള്." "അനേകം ജന്മങ്ങളിലൂടെയുള്ള Samsara chakra യിലൂടെ, ദേവദേവന്, സത്യപഥം അന്വേഷിക്കുന്നവന്, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മനസ്സു ശുദ്ധിയുള്ളവന് മാത്രമാണ് നിന്നെ കാണുന്നത്; അപ്പോള് ഞാന് എന്തിനാണ്, നിന്നെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാന് ശ്രമിക്കുന്നത്?" "നിനക്കെതിരെ പ്രകൃതിയില് അകറ്റം ഉള്ളവനെ അറിയുന്നവന്, സകലവും അറിയുന്നവനാണ്, ജ്ഞാനികളില് മുന്നിലവന്; നിന്റെ ഗുണങ്ങള് അവരില് വ്യത്യസ്തമായി തിരിച്ചറിയാന് കഴിയില്ല, കാരണം നിന്റെ വിശാല രൂപം അതിശയകരമായി സൂക്ഷ്മവും ആണു." "നീ വാകില് അകറ്റമായവന്, മനസ്സില് അകറ്റമായവന്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളില് അകറ്റമായവന്; നീ കര്മ്മത്തില് ബന്ധിതനല്ല, ഒരു കര്മ്മത്തില് മാത്രം നില്ക്കുന്നവനുമല്ല; നീ Samsara യുടെ ബന്ധത്തില് ഇല്ല—എങ്ങനെ, ദേവദേവന്, നിന്നെ അറിയാന് കഴിയും?" "നിന്റെ രൂപം, പ്രകടവും അപ്രകടവും, അതുല്യമായതും, ശുദ്ധമനസ്സുള്ളവരുടെ യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ, Samsara യുടെ ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കുന്നവരാണു നേടുന്നത്; അപ്പോള് നീ ചതുര്ബുജനായി അറിയപ്പെടുന്നു." "നിന്റെ പരമരൂപം, അതിശയകരമായത്, ദേവന്മാര് പോലും അറിയുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും, നിന്റെ പ്രാചീന രൂപത്തെ, അവതാരങ്ങളുടെ വിവരങ്ങളിലുപയോഗിച്ച്, ആരാധിക്കുന്നു." "ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ താമരയിൽ ഇരിക്കുന്നവന് പോലും നിന്റെ രൂപം പൂര്ണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല; പക്ഷേ, ഞാന് തപസ്സിലൂടെ ശുദ്ധിയുള്ളവനായി, നിന്നെ പ്രാചീന സന്യാസിയായി, ആദി ജീവിയായി അറിയുന്നു." "താമരയിൽ ഇരിക്കുന്നവന് എന്റെ പിതാവാണ്, അവന് പുരാതനരുടെ ഉത്പത്തി എന്ന് പലപ്പോഴും പറയുന്നു; എങ്കിലും, ദൈവമേ, എങ്കിലും, എന്റെ പോലുള്ളവനും നിന്നെ പൂര്ണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല—തപസ്സില്ലാത്തവര് നിന്നെ ഗ്രഹിക്കുവാന് കഴിയില്ല." "ദൈവമേ, ബ്രഹ്മാവും ജ്ഞാനികളില് മുന്നിലവരും നിന്നെ പൂര്ണ്ണമായി അറിയുന്നില്ല; അജ്ഞാനികള്, ഭക്തിയില്ലാതെ, അറിവ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പക്ഷേ ജ്ഞാനം അവരില് ഉരുത്തിരിയുന്നില്ല, അവര്ക്ക് വേദങ്ങള് ഇല്ല, പ്രശസ്തിയുണ്ടെങ്കിലും." "പ്രഭുവേ, വേദം അറിയുന്നവര്ക്ക് വിവേകം അനേകം ജന്മങ്ങളിലൂടെയുള്ള കൃപയിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; നിന്നെ ലഭിച്ചവന്, മനുഷ്യജന്മം, ദേവഗന്ധര്വപഥം, മോക്ഷം—ഇവ ഒന്നും ഇല്ല." "നീ വിഷ്ണു രൂപത്തിലാണ്, അതിശയ സൂക്ഷ്മമായതും; നീ സ്ഥൂലമായതും, സകല കര്മ്മങ്ങളുടെയും പൂര്ത്തിയാണു; ദൈവമേ, നീ സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമാണ്, എളുപ്പത്തില് ലഭ്യമാണ്, പക്ഷേ നിന്നെ വിരുദ്ധമായി പ്രവര്ത്തിക്കുന്നവര് നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു." "നീ ഈ വിശ്വത്തില് നിലനില്ക്കുന്നവനാണ്, ആകാശം, ആത്മാവ്, ചന്ദ്രന്, അഗ്നി, സൂര്യന്, ഭൂമി, കാറ്റ് എന്നിവയില് നിലനില്ക്കുന്നു, തത്വങ്ങളുമായി അനുയോജ്യമായ രൂപങ്ങളില്; നിന്റെ സ്വഭാവം എല്ലാം വ്യാപിക്കുന്നു." "പ്രഭുവേ, എന്റെ ഈ സ്തുതിയെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭക്തനായി നിന്നെ സ്തുതിക്കുന്നതിനെ, സ്വീകരിക്കണം; നീ കല്പിച്ച പോലെ, സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കണം, എന്നെ സകലജ്ഞാനവും നല്കണം. നമസ്കാരം, വിഷ്ണുവേ." "ഒരു മനുഷ്യന് നാലു മുഖങ്ങളോ, കോടിയോളം വായുകളോ, ശുദ്ധമായ മനസ്സോ ഉണ്ടെങ്കിലുമെങ്കിലും, ദേവദേവന്, നിന്റെ അനന്തമായ ഗുണങ്ങളെ പൂര്ണ്ണമായി വിവരണം ചെയ്യാന് കഴിയില്ല; ദയവായി കൃപ കാണിക്കണം." "ധ്യാനത്തില് ഏര്പ്പെട്ടവന്, ശുദ്ധബുദ്ധിയുള്ളവന്, മനസ്സു പൂര്ണ്ണമായും നിനക്കു സമര്പ്പിച്ചവന്, നിന്റെ ഹൃദയത്തില് എല്ലായ്പ്പോഴും നീ വസിക്കുന്നു. നമസ്കാരം; നിന്നില് നിന്നും വേറിട്ടുള്ളത് ഒന്നും ഇല്ല." "പ്രഭുവേ, ഞാന് ഈ സ്തുതിയെ തുറന്നു രചിച്ചു, നിന്നെ സകലവ്യാപനമായവനായി അറിയുന്നു; Samsara chakra യിലൂടെ, എന്നെ ശുദ്ധമാക്കണം, അച്യുതന്, പരമോന്നതി നല്കണം." ശ്രീ വരാഹന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, അജ്ഞാനപരമായ ശക്തിയുള്ള രുദ്രന് സ്തുതിച്ചപ്പോള്, ഭഗവാന് സന്തോഷത്തോടെ, ഇടിമുഴക്കത്തോടു സമമായ ശബ്ദത്തില് വാക്കുകള് പറഞ്ഞു. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: "ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ, ദേവദേവന്, ഉമാദേവിയുടെ ഭര്ത്താവേ, നിനക്ക് സുഖമാകട്ടെ. ഞങ്ങള് തമ്മില് വ്യത്യാസമില്ല, ദേവാ; ഞങ്ങള് ഇരുവരും ഒരേ ദേവന്." രുദ്രന് പറഞ്ഞു: "ബ്രഹ്മാവ് എന്നെ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കാന് നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു, പ്രഭുവേ; അതുകൊണ്ട്, ജൈവസൃഷ്ടിക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ജ്ഞാനം നല്കണം." വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: "നീ സകലജ്ഞാനമുള്ളവനാണ്, സംശയമില്ല, ശാശ്വതജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരമാണ്; ദേവന്മാരില് എല്ലായ്പ്പോഴും ഏറ്റവും ഉയര്ന്നവനായി നീ നിലനില്ക്കും." ഇങ്ങനെ കേട്ട ഉമാപതി സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: "ദേവാ, മറ്റൊരു വരം നല്കണം, സകലഭൂതങ്ങളില് പ്രശസ്തമായതൊരു വരം." "കേശവേ, ഒരു രൂപം സ്വീകരിച്ച്, എന്നെ ആരാധിക്കണം; എന്നെ ഭരിക്കണം, ദേവദേവന്, എന്നില് നിന്ന് ഒരു വരം സ്വീകരിക്കണം, അതിലൂടെ ഞാന് ദേവന്മാരില് ഏറ്റവും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനാകട്ടെ." വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: "ദേവന്മാരുടെ ആവശ്യത്തിനായി, മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിക്കുന്ന അവതാരങ്ങളില്, ഞാന് നിന്നെ ആരാധിക്കും, നീയും എന്നെ വരങ്ങള് നല്കും." "നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, 'എന്നെ ഭരിക്കണം', ദേവദേവന്, ഉമാദേവിയുടെ ഭര്ത്താവേ, ഞാന് മേഘമായി മാറി, നിനയെ, ദേവാ, നൂറു വര്ഷം ഭരിക്കും." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഹരി സ്വയം മേഘമായി മാറി, മഹേശ്വരനെ ജലത്തില് നിന്ന് ഉയര്ത്തി, ഈ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: "പ്രഭുവേ, ഈ പത്ത് ഒപ്പം ഒരു ആദി ജീവികള്, വൈരാജന്മാര് എന്നറിയപ്പെടുന്നവര്, ഭൂമിയിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു; അവര് ആദിത്യന്മാര് എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.