യജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന, ഈ മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയും ഉദ്ഭവിക്കുകയും ദേവന്മാരോടൊപ്പം എല്ലായ്പ്പോഴും അതിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ ദൈവം—അവനാണ് നാരായണൻ, പരമേശ്വരൻ, സत्त्वസ്വഭാവമുള്ള ജനാർദ്ദനൻ. ഈ പരമപ്രഭു താനേ താൻ തന്നെ മൂന്നു രൂപങ്ങളായി സൃഷ്ടിച്ചു. അവൻ രജസ്സും തമസ്സും ഉൾക്കൊണ്ട്, സत्त्वത്തിൽ രജസ്സിന് മേൽക്കൈയോടെ, തന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച കമലത്തിൽ കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ, രജസ്സും തമസ്സും ചേർന്നവണ്ണം, എന്നെയും (രുദ്രനെ) സൃഷ്ടിച്ചു. സत्त्वം ഹരിയാണ്, ഹരിയാണ് പരമഗതി. സत्त्वവും രജസ്സും ഉള്ളവൻ കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവാണ്; ബ്രഹ്മാവാണ് ദൈവം, ആ ദൈവം നാലുമുഖൻ. രജസ്സും തമസ്സും ഉള്ളത് ഞാൻ തന്നെയാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. സत्त्वം, രജസ്, തമസ്—ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാണ് ലോകത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. സत्त्वം മുഖാന്തിരം ജീവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; സत्त्वം നാരായണസ്വഭാവമാണ്. രജസ്സും സत्त्वവും ചേർന്നാൽ, സൃഷ്ടി നടക്കുന്നു; രജസ്സിന് മേൽക്കൈയുള്ളപ്പോൾ സൃഷ്ടിയാണ് നടക്കുന്നത്—ഇതാണ് പാരമ്പര്യമായി എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പറയുന്നത്. വേദങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള, മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന കര്മങ്ങൾ ക്രൂരവും അധമവുമാണ്; അത്തരം കര്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരാണ്. രജസ്സിൽ കുറവുള്ള കര്മങ്ങളും, ശുദ്ധമായ തമസ്സിലുള്ള കര്മങ്ങളും, മനുഷ്യരെ ഈ ലോകത്തും അന്ത്യലോകത്തും ദു:ഖത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. സत्त्वം മുഖാന്തിരം ജീവൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു; സत्त्वം നാരായണസ്വഭാവമാണ്; നാരായണൻ യജ്ഞരൂപിയായാണ് പ്രത്യക്ഷപെടുന്നത്. കൃതയുഗത്തിൽ നാരായണനെ ശുദ്ധവും സൂക്ഷ്മവുമായ രൂപത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു; ത്രേതായുഗത്തിൽ യജ്ഞരൂപത്തിൽ; ദ്വാപരയുഗത്തിൽ പാഞ്ചരാത്രവിധാനങ്ങളാൽ. കലിയുഗത്തിൽ ഞാൻ സ്ഥാപിച്ച മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച്, പല രൂപങ്ങളിലായി, തമോഗുണം മുഖേന, ജനാർദ്ദനനെ മനസ്സിൽ വിരക്തിയോടെ ആരാധിക്കുന്നു. അവനിൽ നിന്നും മുകളിൽ ദേവൻ ഇല്ല, വരികയുമില്ല; വിഷ്ണുവാണ് ബ്രഹ്മാവും, ബ്രഹ്മാവാണ് ഞാനും. മൂന്നു വേദങ്ങളിലും, ഈ യജ്ഞത്തിലും, ഹവികൾ വേദങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞങ്ങൾ മൂവരെയും വേറിട്ടു കാണുന്നവൻ പാപമനസ്സുള്ളവനും ദു:ഖകരമായ ഗതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. അഗസ്ത്യാ, ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ: കലിയുഗത്തിൽ മനുഷ്യർ ഹരിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി വളർത്തുന്നില്ല. ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവികളും മുമ്പ് ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിച്ച് ഭൂവർലോകം പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ വസിക്കുന്നവർ കെശവനെ ആരാധിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു, തുടർന്ന് ക്രമേണ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, മോക്ഷസ്ഥിതി എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, മോക്ഷത്തിന് യോഗ്യരായ ദേവന്മാർ ഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. അവൻ, സർവ്വവ്യാപിയായും ശാശ്വതനുമായും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു: "ഏത് കര്മ്മം ചെയ്യണം, യോഗികളിലെയും ദേവന്മാരിലെയും ശ്രേഷ്ഠനായവരേ?" എന്ന് ചോദിച്ചു. ദേവന്മാർ ഭഗവാനെ നമസ്കരിച്ച് പറഞ്ഞു: "ദേവാദിദേവാ, എല്ലാവരും മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; സൃഷ്ടി എങ്ങിനെ നടക്കും? പാതാളങ്ങളിൽ ആരാണ് വസിക്കുക?" എന്നിങ്ങനെയാണ് ചോദിച്ചത്. ജനാർദ്ദനൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "മൂന്നു യുഗങ്ങളിലായി, അനേകം കാലം, മനുഷ്യർ എന്നിലേക്കാണ് വരിക. അവസാന യുഗത്തിൽ, എന്നോട് ഭക്തിയുള്ളവർ അപൂർവരാകും; ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ഒരു മായ സൃഷ്ടിക്കും, അതിലൂടെ ജനങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കും." "നീ, മഹാബാഹുവായ രുദ്രാ, ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിക്കൂ; കുറച്ച് പരിശ്രമംകൊണ്ട് വലിയ ഫലങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നവ. മായകളും വിചിത്രങ്ങളായ ആചാരങ്ങളും കാണിച്ചുകൊണ്ട് ജനങ്ങളെ ദ്രുതമായി ഭ്രമിപ്പിക്കൂ, മഹാദേവാ." ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ആ പരമേശ്വരൻ എന്റെ യഥാർത്ഥസ്വഭാവം ഉടൻ മറച്ചു വീണ്ടും വെളിപ്പെടുത്തി. അന്ന് മുതൽ, മഹാനുഭാവനേ, ജനങ്ങൾ എന്റെ രചിച്ച ശാസ്ത്രങ്ങളിലേക്കാണ് ഭക്തിയോടെ തിരിയുന്നത്. വേദമാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് നാരായണനെ ഏകത്വത്തിൽ കാണുന്നവർ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. എന്നെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു വേറിട്ടു ആരാധിക്കുന്നവർ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പാപകര്മ്മികൾ പാതാളത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. വേദമാർഗ്ഗം ഉപേക്ഷിച്ചവർക്കായി ഞാൻ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ഉപദേശങ്ങളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും ഉള്ള ശാസ്ത്രങ്ങൾ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു—അവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ മാത്രമാണ് അതു. ഈ ബന്ധനം പശുഭവമാണ്; അത് മാറുമ്പോൾ, പാശുപതശാസ്ത്രം ഉദിച്ചുവരുന്നു, അത് വേദമൂലമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഞാൻ വേദസ്വരൂപിയാണ്, മഹർഷേ; വേദം ഒഴികെ മറ്റൊരു ശാസ്ത്രം കൊണ്ടോ അതിന്റെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലൂടെയോ എന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം അറിയാൻ കഴിയില്ല. ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഞാൻ വേദത്തിലൂടെയാണ് അറിയപ്പെടേണ്ടത്. ഞാനും, ബ്രഹ്മാവും, വിഷ്ണുവും മൂന്നു യുഗങ്ങളാണ്; പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇവ മൂന്നു ഉദിക്കുന്നത്; മൂന്നു വേദങ്ങളും, മൂന്നു അഗ്നികളും, മൂന്നു ലോകങ്ങളും, മൂന്നു സന്ധ്യകളും, മൂന്നു വർണങ്ങളുമാണ്; യജ്ഞങ്ങളും മൂന്നു വിധമാണ്—ലോകം ഈ മൂന്നു വഴികളിൽ ബന്ധിതമാണ്. ഇങ്ങനെ, മഹർഷേ, പരമനായ നാരായണനെ, കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ, എന്നെ (രുദ്രനെ) അങ്ങിനെ തിരിച്ചറിയുന്നവൻ ഗുണത്തിൽ ഞാൻ ശ്രേഷ്ഠനാണെന്ന് അറിയുന്നു; ബാക്കി എല്ലാം മായയാണ്. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരും, മഹർഷിമാരും, ഞാനും, രാജാവേ, ആ പിനാകധാരിയെ നമസ്കരിച്ചു. ദൈവത്തെ നമസ്കരിച്ചശേഷം, ഞങ്ങൾ നോക്കിയപ്പോൾ, രുദ്രന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ കണ്ടു. അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ, പൊൻകണികയെപ്പോലെ സൂക്ഷ്മവുമായ, ഉജ്ജ്വലമായ നാരായണനെയും ഞങ്ങൾ ഭവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് കണ്ടു. അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന യജ്ഞകർമ്മം ചെയ്യുന്ന മഹർഷിമാർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ ജയഘോഷവും, സാമവേദം, ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം എന്നിവയുടെ പാരായണവും ആരംഭിച്ചു. അവർ ആ പ്രഭുവിനോടു ചോദിച്ചു: "പരമേശ്വരാ, ഇതെന്താണ്? നിങ്ങളുടെ ഏകരൂപത്തിൽ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു." രുദ്രൻ പറഞ്ഞു: "ഈ യജ്ഞത്തിൽ, മഹർഷിമാർ എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി അർപ്പിക്കുന്ന ഹവികൾ ഞങ്ങൾ മൂവരും, മഹാകവികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഓരോരുത്തരും പങ്ക് ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു. മഹർഷിമാരേ, ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ ഭാവഭേദം ഇല്ല; സത്യദർശികളായവർ ശരിയായി കാണുന്നു; ഭ്രമത്തിൽ പലർ പലതരത്തിൽ കാണുന്നു.