. ನಿರುಕ್ತಮತಿವಾದಾಶ್ಚ ಸಾಮಗಾನ್ಧರ್ವಶೋಭಿತಾಃ
ಅವರು ನಿರುಕ್ತ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಗಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದರು.
ತತ್ರ ಚೈವ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಾ ಋಷಯಃ ಪಿತರಸ್ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಋಷಿಗಳನ್ನೂ, ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿದೆ.
ತಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣೋ ಮಹಾಹನುಃ
ಅವನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ, ದೊಡ್ಡ ಬಾಯಿಯವನನ್ನು ನೋಡಿದೆ.
ವಾಮಬಾಹುಶ್ಚ ದಣ್ಡೇನ ಪ್ರವರೇಣ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಅವನ ಎಡ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ದಂಡವಿತ್ತು.
ಶಿಕ್ಷಾರ್ಥೇ ಧರ್ಮರಾಜೇನ ಸನ್ದಿಷ್ಟಃ ಸ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಜನು ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತಥಾನ್ಯೇ ಚಾಪರೇ ತತ್ರ ಶಾಸನೇಷು ಸಮಾಹಿತಾಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
ಯಮೇನ ಪೂಜ್ಯಮಾನಾ ಸಾ ದಿವ್ಯಗನ್ಧಾನುಲೇಪನೈಃ 197.
ಅವಳನ್ನು ಯಮನು ಗೌರವದಿಂದ ದೇವಸುಗಂಧದ ಲೇಪನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದನು.
ಅತಃ ಪರಂ ನ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಸಾಧನಂ ಕಥಿತಂ ಬುಧೈಃ
ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿಲ್ಲ.
ಅಸುರಾಶ್ಚ ಸುರಾಶ್ಚೈವ ಯೋಗಿನಶ್ಚ ಮಹೌಜಸಃ
ಅಸುರರು, ದೇವರು ಮತ್ತು ಮಹಾಶಕ್ತಿಯೋಗಿಗಳು ಕೂಡ
ತಸ್ಯಾಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ವ್ಯಾಧಯಃ ಕ್ಲೇಶಸಮ್ಭವಾಃ
ಅವಳ ಅಂಗಗಳಿಂದ ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ರೋಗಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.
ಪೌರುಷೇಣ ಸಮಾಯುಕ್ತಾಃ ಸರ್ವಲೋಕನಯಾಯತಾಃ
ಆ ರೋಗಗಳು ಪುರುಷತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ.
ಮಹಾಸತ್ತ್ವೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಜರಾಮರಣವರ್ಜಿತಃ
ಅವನಿಗೆ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸು ಇದ್ದು, ಅವನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನು.
ಗಾಯಕಾ ಹಾಸಕಾಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಜೀವಪ್ರಬೋಧಕಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವರು, ನಗುವವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವವರು ಇದ್ದರು.
ದಿವ್ಯಾಭರಣಶೋಭಾಭಿಃ ಶೋಭಮಾನಾಃ ಸುತೇಜಸಃ
ಅವರು ದೇವತೆಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪರ್ಯಾಸ್ತರಣಸಂಛನ್ನೇಷ್ವಾಸನೇಷು ತಥಾ ಪರೇ
ಅಲ್ಲಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಆಸನಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಹಾಸುಗಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.
ಅನೇಕಾಶ್ಚ ನರಾಸ್ತತ್ರ ವೇದನಾಶ್ಚ ಸುದಾರುಣಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಇದ್ದರು, ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾದ ಪೀಡನೆಗಳೂ ಇದ್ದವು.
ಕಾಮಕ್ರೋಧವಿಚಾರಿಣ್ಯೋ ನಾನಾರೂಪಧರಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ 197.
ಅಭಿಲಾಷೆ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಹೆಂಗಸರು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ತಾಸಾಂ ಹಲಹಲಾಶಬ್ದಃ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಚ ಸಮನ್ತತಃ
ಆ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲರ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಗದ್ದಲ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಾ ಯಾತುಧಾನಾಶ್ಚ ರಾಕ್ಷಸಾಃ ಪಿಶಿತಾಶನಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಕೂಷ್ಮಾಂಡರು, ಯಾತುಧಾನರು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ರಾಕ್ಷಸರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಏಕಬಾಹುರ್ದ್ವಿಬಾಹುಶ್ಚ ತ್ರಿಬಾಹುರ್ಬಹುಬಾಹುಕಃ
ಕೆಲವರಿಗೆ ಒಂದು ಕೈ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಎರಡು ಕೈ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಮೂರು ಕೈ, ಮತ್ತವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕೈಗಳಿದ್ದವು.
ಕೇಚಿತ್ತು ತತ್ರ ಪುರುಷಾಃ ಸರ್ವಶೋಭಾವಿಶೋಭಿತಾಃ
ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭೂಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರೂ ಇದ್ದರು.
ಸ್ರಗ್ವಿಣೋ ಬದ್ಧಪಾದಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾಃ
ಅವರು ಹಾರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು.
ಸಶಕ್ತಿತೋಮರಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸಧನುಷ್ಕಾ ದುರಾಸದಾಃ
ಕೆಲವರು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತೊಮರಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು, ಸಮೀಪಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.
ಸಜ್ಜಿತಾ ದಧಿಹಸ್ತಾಶ್ಚ ಗನ್ಧಹಸ್ತಾ ಹ್ಯನೇಕಶಃ
ಕೆಲವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮೊಸರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು, ಹಲವರು ಸುಗಂಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ಧೂಪಾನ್ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ವಿವಿಧಾನ್ವಾಸಾಂಸಿ ಶುಭದರ್ಶನಾಃ
ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಧೂಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಶುಭಕರವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.
ವಾಜಿಕುಞ್ಜರಯುಕ್ತಾನಿ ಹಂಸಯುಕ್ತಾನಿ ಚಾಪರೇ
ಕೆಲವರ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದ್ದವು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಂಸಗಳು ಕೂಡ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದ್ದವು.
ಮಯೂರೈಃ ಸಾರಸೈಶ್ಚೈವ ಚಕ್ರವಾಕೈಶ್ಚ ವಾಜಿಭಿಃ 197.
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ನವಿಲುಗಳು, ಸಾರಸುಗಳು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವಾಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೂಪದ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಉಜ್ಜ್ವಲಾ ಮಲಿನಾಶ್ಚೈವ ಜೀರ್ಣವಸ್ತ್ರಾ ನವಾಂಶುಕಾಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ್ದರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೊಸ ರೇಷ್ಮೆ ಉಡುಪು ತೊಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಸಮಾರ್ಜಾರೀ ಕಾಚವರ್ಣಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಚೈವ ಕಲಿಸ್ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆ, ಗಾಜಿನಂತೆ, ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣದವರು ಮತ್ತು ಕಲಿಯುಗದ ರೂಪವೂ ಇದ್ದವು.
ಏತೇ ಪುರೋಗಮಾಸ್ತತ್ರ ಕೃತಾನ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಈ ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಮುಂಚೂಣಿಗಾರರು.