ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಏವಂ ಪ್ರಭಾವೋ ದೇವೋಽಸೌ ವೇದವೇದ್ಯೋ ಜನಾರ್ದನಃ । ಕಥಿತೋ ನೃಪತೇ ತುಭ್ಯಂ ಕಿಮನ್ಯಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ ।। ೧೭.

ರಾಜನೇ, ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದ ಜನಾರ್ದನನ ಮಹಿಮೆ ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ ಏನು ಕೇಳಲು ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೆ?

thumb|ಪಞ್ಚಮಹಾಭೂತಾಃ ಪ್ರಜಾಪಾಲ ಉವಾಚ । ಕಥಮಗ್ನೇಃ ಸಮುತ್ಪತ್ತಿರಶ್ವಿನೋರ್ವಾ ಮಹಾಮುನೇ । ಗೌರ್ಯಾ ಗಣಪತೇರ್ವಾಽಪಿ ನಾಗಾನಾಂ ವಾ ಗುಹಸ್ಯ ಚ ।। ೧೮.

ಪ್ರಜಾಪಾಲನು ಕೇಳಿದನು: ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದನು? ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿ, ನಾಗರುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹನು ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು?

ಆದಿತ್ಯಚನ್ದ್ರಮಾತೄಣಾಂ ದುರ್ಗಾಯಾ ವಾ ದಿಶಾಂ ತಥಾ । ಧನದಸ್ಯ ಚ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ।। ೧೮.

ಆದಿತ್ಯರು, ಚಂದ್ರಮಾತೃಗಳು, ದುರ್ಗೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಧನದ, ವಿಷ್ಣು, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರರು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು?

ಶಮ್ಭೋರ್ವಾಪಿ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ತಥಾ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ಮುನೇ । ಶರೀರದೇವತಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಕಥಂ ಮೂರ್ತ್ತಿತ್ವಮಾಗತಾಃ ।। ೧೮.

ಶಂಭು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಹೇಗೆ ದೇಹಧಾರಿಗಳಾದ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತರಾದರು ಎಂದು ಹೇಳು, ಮುನಿಯೇ.

ಕಿಂ ಚ ತಾಸಾಂ ಮುನೇ ಭೋಜ್ಯಂ ಕಾ ವಾ ಸಂಜ್ಞಾ ತಿಥಿಶ್ಚ ಕಾ । ಯಸ್ಯಾಂ ಯಷ್ಟಾಸ್ತ್ವಮೀ ಪುಂಸಾಂ ಫಲಂ ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯನಾಮಯಮ್ । ಏತನ್ಮೇ ಸರಹಸ್ಯಂ ತು ಮುನೇ ತ್ವಂ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।। ೧೮.

ಮುನಿಯೇ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಆಹಾರ, ಯಾವ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ, ಯಾವ ತಿಥಿಯು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದದು? ಯಾವ ದಿನ ಪುರುಷರು ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳು ನಿರಂತರ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ? ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು.

ಮಹಾತಪಾ ಉವಾಚ । ಯೋಗಸಾಧ್ಯಃ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಆತ್ಮಾ ನಾರಾಯಣಾತ್ಮಕಃ । ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಕ್ರೀಡತಸ್ತಸ್ಯ ಭೋಗೇಚ್ಛಾ ಚಾತ್ಮನಾತ್ಮನಿ । ಕ್ಷೋಭಿತೇಽಭೂನ್ಮಹಾಭೂತೇ ಏತಚ್ಛಬ್ದಂ ತದದ್ಭುತಮ್ ।। ೧೮.

ಮಹಾತಪನು ಹೇಳಿದನು: ಯೋಗದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಆತ್ಮ, ನಾರಾಯಣನ ಸ್ವರೂಪನು, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು. ಅವನು ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ತನ್ನೊಳಗೆ ಭೋಗದ ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿತು. ಆ ಮಹಾಭೂತವು ಕದಲಿದಾಗ, ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಬ್ದವು ಉದಯವಾಯಿತು.

ತಮಪ್ಯಪ್ರೀತಿಮತ್ತೋಯಂ ವಿಕಾರಂ ಸಮರೋಚಯತ್ । ವಿಕುರ್ವತಸ್ತಸ್ಯ ತದಾ ಮಹಾನಗ್ನಿಃ ಸಮುತ್ಥಿತಃ । ಕೋಟಿಜ್ವಾಲಾಪರೀವಾರಃ ಶಬ್ದವಾನ್ ದಹನಾತ್ಮಕಃ ।। ೧೮.

ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ, ನೀರು ಅಸಂತೋಷದಿಂದ ಕದಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಒಂದು ರೂಪಾಂತರ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜ್ವಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಶಬ್ದಮಯವಾದ, ದಹನಸ್ವರೂಪದ ಮಹಾಗ್ನಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉದಯವಾಯಿತು.

ಅಸಾವಪ್ಯತಿತೇಜಸ್ವೀ ವಿಕಾರಂ ಸಮರೋಚಯತ್ । ವಿಕುರ್ವತೋ ಬಭೌ ವಹ್ನೇರ್ವಾಯುಃ ಪರಮದಾರುಣಃ । ತಸ್ಮಾದಪಿ ವಿಕಾರಸ್ಥಾದಾಕಾಶಂ ಸಮಪದ್ಯತ ।। ೧೮.

ಆ ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ವಿಯು ಕೂಡ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡನು. ಆ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಭಯಾನಕವಾದ ವಾಯು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಆಕಾಶವು ಉಂಟಾಯಿತು.

ತಚ್ಛಬ್ದಲಕ್ಷಣಂ ವ್ಯೋಮ ಸ ಚ ವಾಯುಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ತಚ್ಚ ತೇಜೋಽಮ್ಭಸಾ ಯುಕ್ತಂ ಶ್ಲಿಷ್ಟಮನ್ಯೋನ್ಯತಸ್ತದಾ ।। ೧೮.

ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಆಕಾಶ, ಆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆದು, ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಂಡವು.

ತೇಜಸಾ ಶೋಷಿತಂ ತೋಯಂ ವಾಯುನಾ ಉಗ್ರಗಾಮಿನಾ । ಬಾಧಿತೇನ ತಥಾ ವ್ಯೋಮ್ನಾ ಮಾರ್ಗೇ ದತ್ತೇ ತು ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ ।। ೧೮.

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು ಒಣಗಿತು, ಭಯಾನಕವಾದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅದು ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಒತ್ತಡವಾಯಿತು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವು ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು.

ಪಿಣ್ಡೀಭೂತಂ ತಥಾ ಸರ್ವಂ ಕಾಠಿನ್ಯಂ ಸಮಪದ್ಯತ । ಸೇಯಂ ಪೃಥ್ವೀ ಮಹಾಭಾಗ ತೇಷಾಂ ವೃದ್ಧತರಾಽಭವತ್ ।। ೧೮.

ಅದೆಲ್ಲವೂ ಘನವಾಗಿ ಕಠಿಣವಾಗಿತು; ಈ ಭೂಮಿ, ಮಹಾಭಾಗನೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೃದ್ಧಿಯಾದಳು.

ಚತುರ್ಣಾಂ ಯೋಗಕಾಠಿನ್ಯಾದೇಕೈಕಗುಣವೃದ್ಧಿತಃ । ಪೃಥ್ವೀ ಪಞ್ಚಗುಣಾ ಜ್ಞೇಯಾ ತೇಽಪ್ಯೇತಸ್ಯಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೧೮.

ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣತೆಯಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಗುಣವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಭೂಮಿಗೆ ಐದು ಗುಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ.

ಸ ಚ ಕಾಠಿನ್ಯಕಂ ಕುರ್ವನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಂ ಸಮಪದ್ಯತ । ತಸ್ಮಿನ್ ನಾರಾಯಣೋ ದೇವಶ್ಚತುರ್ಮೂರ್ತಿಶ್ಚತುರ್ಭುಜಃ ।। ೧೮.

ಆ ಕಠಿಣತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳೂಳ್ಳ ನಾರಾಯಣ ದೇವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ರೂಪೇಣ ಸಿಸೃಕ್ಷುರ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರಜಾಃ । ಚಿನ್ತಯನ್ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇತ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಲೋಕಪಿತಾಮಹಃ ।। ೧೮.

ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಲೋಕಪಿತಾಮಹನು, ಬಹಳ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ತತೋಽಸ್ಯ ಸುಮಹಾನ್ ಕೋಪೋ ಜಜ್ಞೇ ಪರಮದಾರುಣಃ । ತಸ್ಮಾತ್ ಕೋಪಾತ್ ಸಹಸ್ತ್ರಾರ್ಚಿರುತ್ತಸ್ಥೌ ದಹನಾತ್ಮಕಃ ।। ೧೮.

ಅವನೊಳಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ದೊಡ್ಡ ಕೋಪವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆ ಕೋಪದಿಂದ ಸಾವಿರ ಹೊಳಪಿನ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಿರುವ ಅಗ್ನಿಸ್ವರೂಪಿಯೊಬ್ಬನು ಹೊರಬಂದನು.

ಸ ತಂ ದಿಧಕ್ಷುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಕ್ತಸ್ತದಾ ನೃಪ । ಹವ್ಯಂ ಕವ್ಯಂ ವಹಸ್ವೇತಿ ತತೋಽಸೌ ಹವ್ಯವಾಹನಃ ।। ೧೮.

ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸುಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೊಂದಿಗೂ ಹೋಮದ ಬಲಿಯನ್ನು ನೀನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗು.' ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಹವ್ಯವಾಹನನಾದನು.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕ್ಷುಧಿತಃ ಪ್ರಾಯಾತ್ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಪ್ರಸಾಧಿ ಮಾಮ್ । ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚಾಥ ತ್ರಿಧಾ ತೃಪ್ತಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ।। ೧೮.

ಆಗ ಅವನು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, 'ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ನನ್ನ ಹಸಿವನ್ನು ನೀನು ತಣಿಸು,' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನೀನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.'

ದತ್ತಾಸು ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ವಾದೌ ತೃಪ್ತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಯತೋಽಮರಾನ್ । ನಯಸೇ ದಕ್ಷಿಣಾಭಾಗಂ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಸ್ತತೋಽಭವತ್ ।। ೧೮.

ಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾದಾಗ, ನೀನು ಅಮರರಿಗೆ ಅವರ ಪಾಲನ್ನು ತಲುಪಿಸುವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೀನು ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದೀ.

ಆ ಸಮನ್ತಾದ್ಧುತಂ ಕಿಂಚಿದ್ ಯತ್ ತ್ರಿಲೋಕೇ ವಿಭಾವಸೋ । ತದ್ ವಹಸ್ವ ಸುರಾರ್ಥಾಯ ತತಸ್ತ್ವಂ ಹವ್ಯವಾಹನಃ ।। ೧೮.

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಹೋಮದ ಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನೀನು ಹವ್ಯವಾಹನನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆ.

ಗೃಹಂ ಶರೀರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತತ್ಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಯತೋಽಧುನಾ । ಅತೋ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತ್ವಂ ಭವ ಸರ್ವಗತೋ ವಿಭೋ ।। ೧೮.

ಮನೆಯನ್ನೇ ದೇಹವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನೀನು ಅದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೇ, ನೀನು ಗೃಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯಾಗು.

ವಿಶ್ವಾನ್ ನರಾನ್ ಹುತೋ ಯೇನ ನಯಸೇ ಸದ್ಗತಿಂ ಪ್ರಭೋ । ಅತೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ನಾಮ ತವ ವಾಕ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೧೮.

ಯಾರು ಹೋಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವೆಯೋ, ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ದ್ರವಿಣಂ ಬಲಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಧನಂ ಚ ದ್ರವಿಣಂ ಯತಃ । ದದಾತಿ ತದ್ ಭವಾನೇವ ದ್ರವಿಣೋದಾಸ್ತತೋಽಭವತ್ ।। ೧೮.

ಹಣವೇ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದನ್ನು ದ್ರವಿಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಅದನ್ನು ನೀಡುವವನು ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ದ್ರವಿಣೋದಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ತನುಂ ಪಾಸ್ಯತನುಂ ಪಾಸಿ ಯೇನ ತ್ವಂ ಸರ್ವದಾ ವಿಭೋ । ತತಸ್ತನೂನಪಾನ್ನಾಮ ತವ ವತ್ಸ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೧೮.

ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ನೀನು ದೇಹವನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೇಹವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ತನೂನಪಾತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ಭವಾನ್ ಜಾತಾನಿ ವೈ ವೇದ ಅಜಾತಾನಿ ಚ ಯೇನ ವೈ । ಅತಸ್ತೇ ನಾಮ ಭವತು ಜಾತವೇದಾ ಇತಿ ಪ್ರಭೋ ।। ೧೮.

ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದವುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಜಾತವೇದಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ನಾರಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪುಂಸೋ ವಿಶೇಷೇಣ ದ್ವಿಜಾತಯಃ । ತೇ ಶಂಸನ್ತಿ ಯತಸ್ತ್ವಾಂ ತು ನಾರಾಶಂಸಸ್ತತೋ ಭವ ।। ೧೮.

ನೀರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ವಿಜರು. ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದರಿಂದ, ನೀನು ನಾರಾಶಂಸನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆ.

ಅಗಸ್ ತಿರೋಭವೇನ್ನಿತ್ಯಂ ನಿಃಶಬ್ದೋ ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕಃ । ಅಗಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಗತ್ವಾಚ್ಚ ತೇನಾಗ್ನಿಸ್ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।। ೧೮.

'ಅಗಸ್' ಎಂದರೆ ಸದಾ ಮರೆಯಾದ, ನಿಶಬ್ದವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಸ್ವರೂಪವಾದದ್ದು. ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನಾದ್ದರಿಂದ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ಧ್ಮಾ ಪ್ರಪೂರಣಶಬ್ದೋ ಯ ಇಧ್ಮಾ ನಾಮ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯತೇ । ಪೂರಿತಸ್ಯಾಗತಿರ್ಯೇನ ತೇನೇಧ್ಮಸ್ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।। ೧೮.

'ಧ್ಮಾ' ಎಂದರೆ ಊದು ಎಂಬ ಶಬ್ದ, 'ಇಧ್ಮ' ಎಂದರೆ ಹೋಮದ ಕಡ್ಡಿ. ಹೋಮದ ಕಡ್ಡಿ ಹೊತ್ತಾಗ ನೀನು ಬರುವುದರಿಂದ, ನಿನ್ನನ್ನು ಇಧ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.

ಯಾಜ್ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ತವ ಪುತ್ರ ಮಹಾಮಖೇ । ಯಜನ್ತಸ್ತ್ವಾಂ ನರಾಃ ಕಾಮೈಸ್ತರ್ಪಯಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಸಂಶಯಮ್ ।। ೧೮.

ಮಹಾಯಾಗದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ಇವು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಇಚ್ಛಿತ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ನಿನ್ನನ್ನು ಈ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವರು.

ಮಹಾತಪಾ ಉವಾಚ । ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಭೂತಿಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಕಥಿತಂ ತೇ ಪ್ರಸಙ್ಗತಃ । ತಿಥೀನಾಂ ಶ್ರೃಣು ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಕಥ್ಯಮಾನಂ ಮಯಾ ನೃಪ ।। ೧೯.

ಮಹಾತಪಾ ಹೇಳಿದನು: ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೈಭವವನ್ನೂ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ, ರಾಜನೇ, ನಾನು ತಿಥಿಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಅದನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳು.