ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಯದಾ ನನ್ದೀ ಶೂಲಪಾಣಿರ್ಗೋಧನೇನ ಪುರಸ್ಕೃತಃ

ನಂದಿ, ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಹಸುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ,

ದೇವಾನಾಮಟನಾಚ್ಚೈವ ದೇವಾಟ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್

ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸಂಚರಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ದೇವಾಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು.

ಸ ಶೂಲಪಾಣಿರ್ದೇವೇಶೋ ಭಕ್ತಾಭಯವಿಧಾಯಕಃ

ಆ ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಾನೇ ಮಹಾದೇವಃ ಸಾಲಙ್ಕಾಯನಕಸ್ಯ ಹಿ

ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವನು ಸಾಲಂಕಾಯನ ವಂಶದವನು ಎಂಬುದು ನಿಜ.

ಸ್ವಯಂ ಚೈವ ಮಹಾಯೋಗೀ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿವಿಧಾಯಕಃ

ಅವನೇ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು.

ತ್ರಿಜಟಾಭ್ಯೋಽಭವನ್ಧಾರಾ ಸ್ತಿಸ್ರೋ ವೈ ಪರಮಾದ್ಭುತಾಃ

ತ್ರಿಜಟಗಳಿಂದ ಮೂರು ಅದ್ಭುತವಾದ ಧಾರೆಗಳು ಹರಿದುಬಂದವು.

ಏತತ್ತ್ರೈಧಾರಿಕಂ ತೀರ್ಥಂ ತ್ರಿಜಟಾಭ್ಯಃ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್ ೧೪೪.

ಈ ಮೂರು ಧಾರೆಯ ತೀರ್ಥವು ತ್ರಿಜಟಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

ಶಾಲಗ್ರಾಮಾಭಿಧೇ ಕ್ಷೇತ್ರೇ ಹರಿಶೀಲನತತ್ಪರಃ

ಶಾಲಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುವವನು,

ತೀರ್ಥೇ ತ್ರಿಧಾರೇ ಯಃ ಸ್ರಾತ್ವಾ ಸನ್ತರ್ಪ್ಯ ಪಿತೃದೇವತಾಃ

ಮೂರು ಧಾರೆಯ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪಿತೃಗಳನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದವನು,

ತಸ್ಯೈವ ಪೂರ್ವದಿಗ್ಭಾಗೇ ಹಂಸತೀರ್ಥಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್

ಅದರ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಂಸತೀರ್ಥ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಕದಾಚಿಚ್ಛಿವರಾತ್ರ್ಯಾಂ ತು ಭಕ್ತೈಃ ಪೂಜಾಮಹೋತ್ಸವೇ

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು, ಭಕ್ತರು ಪೂಜಾಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಸುವಾಗ,

ತತ್ರ ಕಾಕಾಃ ಸಮುತ್ಪೇತುರನ್ನೇ ತಸ್ಮಿನ್ಬುಭುಕ್ಷಿತಾಃ

ಅಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಾಗೆಗಳು ಆ ಅರ್ಪಣೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹಾರಿಕೊಂಡವು.

ತಾವುಭೌ ಯುಧ್ಯಮಾನೌ ತು ಕುಣ್ಡೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪೇತತುಃ

ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಆ ಕುಣಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು.

ತತ್ರ ಹಂಸೌ ತತೋ ಭೂತ್ವಾ ನಿರ್ಗತೌ ಚನ್ದ್ರವರ್ಚಸೌ

ಅಲ್ಲೆ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಂಸರಾಗಿಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದರು.

ಹಂಸತೀರ್ಥಮಿತಿ ಪ್ರೋಚುಸ್ತತಃಪ್ರಭೃತಿ ಸತ್ತಮೇ

ಆ ದಿನದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು 'ಹಂಸತೀರ್ಥ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪೂರ್ವಂ ಯಕ್ಷಕೃತಂ ತತ್ತು ಯಕ್ಷತೀರ್ಥಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್

ಹಿಂದೆ ಅದನ್ನು ಯಕ್ಷನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು, ಆಗ ಅದನ್ನು 'ಯಕ್ಷತೀರ್ಥ' ಎಂದೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರು.

ತತ್ರಾಽಥ ಮುಂಚತೇ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಛಿವಭಕ್ತಿಪರಾಯಣಃ ೧೪೪.

ಅಲ್ಲೆ ಶಿವಭಕ್ತನಾದ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು.

ಏವಂ ಪ್ರಭಾವಂ ತತ್ತೀರ್ಥಂ ಮಹಾಯೋಗಿಪ್ರಭಾವತಃ

ಅಂತಹ ಮಹಾಯೋಗಿಯ ಮಹಿಮೆಗಳಿಂದ ಆ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಶಕ್ತಿ ಬಂದಿದೆ.

ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಗುಹ್ಯಂ ವಸುನ್ಧರೇ

ಓ ಭೂಮಾತೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುಪ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆನು.

ಗುಹ್ಯಾನಾಂ ಪರಮಂ ಗುಹ್ಯಂ ಕಿಮನ್ಯಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ

ಎಲ್ಲಾ ರಹಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರವಾದುದು; ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯೆ?

ಅಥ ಸಾಲಗ್ರಾಮಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್ ಭಗವನ್ದೇವದೇವೇಶ ಸಾಲಂಕಾಯನಕೋ ಮುನಿಃ

ಈಗ ಸಾಲಗ್ರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆ: ದೇವತೆಗಳ ದೇವರೇ, ಸಾಲಂಕಾಯನ ಮುನಿಯು—

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ ತಪ್ಯಮಾನೋ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಪಶ್ಯನ್ವೈ ಸಾಲಮುತ್ತಮಮ್

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು: ನಿಯಮಾನುಸಾರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಅವನು ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಾಲ ಮರವನ್ನು ನೋಡಿದನು.

ಅಭಿನ್ನಮತುಲಚ್ಛಾಯಂ ವಿಶಾಲಂ ಪುಷ್ಪಿತಂ ತಥಾ

ಅದು ಮುರಿದಿಲ್ಲ, ಅಪೂರ್ವವಾದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳದು, ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಹೂವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದುದೂ ಆಗಿತ್ತು.

ಋಷಿರ್ಜ್ಞಾನಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಸಾಲಂಕಾಯನಕೋಽದ್ಭುತಮ್

ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಸಾಲಂಕಾಯನ ಮುನಿ ಆ ಅದ್ಭುತ ಮರವನ್ನು ಕಂಡನು.

ತತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಸಾಲಂ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತೋ ಮಹಾಮುನಿಃ

ಮಹಾಮುನಿಯು ಆ ಮಹಾಸಾಲ ಮರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಯಾಸದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.

ಸಾಲಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇಣ ಸ್ಥಿತಃ ಪಶ್ಚಾನ್ಮುಖೋ ಮುನಿಃ

ಆ ಸಾಲ ಮರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮುನಿ ಪಶ್ಚಿಮಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದನು.

ತತಃ ಪೂರ್ವೇಣ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ತಸ್ಯ ಸಾಲಸ್ಯ ಸುನ್ದರಿ

ಅಮೃತೆಯೇ, ಆ ಸಾಲ ಮರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ—

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾಂ ತತ್ರ ಸ ಮುನಿಸ್ತ ಪಸ್ವೀ ಸಂಶಿತವ್ರತಃ

ಅಲ್ಲೆ, ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಮುನಿ ದೃಢವಾದ ವ್ರತದಿಂದ ನನ್ನ ಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸಿದನು.

ಮತ್ತೇಜಸಾ ತಾಡಿತಾಕ್ಷಃ ಶನೈರುನ್ಮೀಲ್ಯ ಲೋಚನೇ

ನನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು.