ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಏವಂ ದಿವ್ಯೋಪಚಾರೇಣ ಸ್ನಾತ್ವಾ ರಾಜಾ ಮಹಾಮನಾಃ । ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ರಾಜೇನ್ದ್ರೋ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟಚೇತನಃ । ಕಿಮಿದಂ ಮುನಿಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ತಪಸೋ ವಾಽಥ ವಾ ಮಣೇಃ ।। ೧೧.

ಹೀಗೆ ದೈವಿಕ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ರಾಜನು, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, 'ಇದು ಮುನಿಯ ಶಕ್ತಿ, ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವೇ, ಅಥವಾ ಆ ಮಣಿಯ ಮಹಿಮೆನಾ?' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಮಾಡಿದನು.

ಏವಂ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಶುಭೇ ವಸ್ತ್ರೇ ಪರಿಧಾಯೋತ್ತಮೇ ತಥಾ । ವಿವಿಧಾನ್ನಂ ತು ವಿಧಿನಾ ಬುಭುಜೇ ಸ ನೃಪೋತ್ತಮಃ ।। ೧೧.

ಅವನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಶುಭವಾದ, ಉತ್ತಮವಾದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಆ ರಾಜನು ಆನಂದದಿಂದ ಸೇವಿಸಿದನು.

/50 ಯಥಾ ಚ ನೃಪತೇಃ ಪೂಜಾ ಕೃತಾ ತೇನ ಮಹರ್ಷಿಣಾ । ತದ್ವದ್ ಭೃತ್ಯಜನಸ್ಯಾಪಿ ಚಕಾರ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ ।। ೧೧.

ಹೇಗೋ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ರಾಜನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ರಾಜನ ಸೇವಕರಿಗೂ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಯಾವತ್ ಸ ರಾಜಾ ಬುಭುಜೇ ಸಭೃತ್ಯಬಲವಾಹನಃ । ತಾವದಸ್ತಗಿರಿಂ ಭಾನುರ್ಜಗಾಮಾರುಣಸಪ್ರಭಃ ।। ೧೧.

ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೇವಕರು, ಸೇನೆ, ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ, ಕೆಂಪು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಯ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.

ತತಸ್ತು ರಾತ್ರಿಃ ಸಮಪದ್ಯತಾಽಧುನಾ ಶರಚ್ಛಶಾಙ್ಕೋಜ್ಜ್ವಲಋಕ್ಷಮಣ್ಡಿತಾ । ಕರೋತಿ ರಾಗಂ ಸ ಚ ರೋಹಿಣೀಧವಃ ಸುಸಙ್ಗತಂ ಸೌಮ್ಯಗುಣೇಷು ತಾಪಿ ಚ ।। ೧೧.

ಅನಂತರ, ಬೆಳಗಿನ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಾತ್ರಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ರೋಹಿಣಿಯ ಪತಿಯಾದ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಮೃದುವಾದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದನು.

ಭೃಗೂದ್ವಹಃ ಕೃಷ್ಣತರಾಂಶುಭಾನುನಾ ಸಹೋದ್ಯತೋ ದೈತ್ಯಗುರುಃ ಸುರಾಧಿಪಃ । ಅಥಾನ್ತರಾತ್ಪಕ್ಷಗತೋ ನ ರಾಜತೇ ಸ್ವಭಾವಯೋಗೇನ ಮತಿಸ್ತು ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೧೧.

ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯವರು, ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನೂ, ದೈತ್ಯಗುರುವೂ ಕಪ್ಪು ಕಿರಣಗಳಿರುವ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಸುರಕ್ತತಾಂ ಭೂಮಿಸುತಶ್ಚ ಮುಞ್ಚತೇ ರಾಹುಃ ಸಿತೀ ಚನ್ದ್ರಮಸೋಂಶುಭಿಃ ಸಿತೈಃ । ಮುಕ್ತಃ ಸ್ವಭಾವೋ ಜಗತಃ ಸುರಾಸುರೈ- ರನುಸ್ವಭಾವೋ ಬಲವಾನ್ ಸುಕೃನ್ನೃಪಃ ।। ೧೧.

ಭೂಮಿಯ ಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಗಾಢ ಕೆಂಪುತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ರಾಹುವು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಗಿನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ದೇವರುಗಳಿಗೂ ದೈತ್ಯರಿಗೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಸ್ವಭಾವ ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮವಂತ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಸಿತೇಶ್ವರಾಖ್ಯಾಪಿತರಶ್ಮಿಮಣ್ಡಲೇ ಸೂರ್ಯತ್ವಸಿದ್ಧಾನ್ತಕಷೇವ ನಿರ್ಮಲೇ । ಕರೋತಿ ಕೇತುರ್ನ ಪರೇ ಮಹತ್ತಮ- ಸ್ತದಾ ಕುಶೀಲೇಷು ಗತಿಶ್ಚ ನಿರ್ಮಲಾ ।। ೧೧.

ಬಿಳಿಯ ಕಿರಣಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ತತ್ವದಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಾಗ, ಧೂಮಕೆತು ದೊಡ್ಡ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಬುಧೋಚ್ಚಬುದ್ಧಿರ್ಜಗತೋ ವಿಭಾವಯನ್ ರರಾಜ ರಾಜ್ಞೋ ತನಯಃ ಸ್ವಕರ್ಮಭಿಃ । ಭೃತೇಚ್ಛಕಃ ಕಕ್ಷವಿವಾಹಿತಶ್ಚಿರಂ ಭವೇದಿಯಂ ಸಾಧುಷು ಸಮ್ಮಿತಿರ್ಧ್ರುವಮ್ ।। ೧೧.

ಬುಧನ ಉದಯದಿಂದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ರಾಜನ ಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಸೇವಕರ ಆಸೆ, ಬಹುಕಾಲದ ಒಡನಾಟದಿಂದ, ಸದ್ಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕರೋತಿ ಕೇತುಃ ಕಪಿಲಂ ವಿಯಚ್ಚಿರಂ ರಾಜ್ಞಃ ಸುರಾಣಾಂ ಪಥಿ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಭೃಶಮ್ । ನ ದುರ್ಜನಃ ಸಜ್ಜನಸಂಸದಿ ಕ್ವಚಿತ್ ಕರೋತಿ ಶುದ್ಧಂ ನಿಜಕರ್ಮಕೌಶಲಮ್ ।। ೧೧.

ಧೂಮಕೆತು ಬಹುಕಾಲ ಆಕಾಶವನ್ನು ಕಪಿಲವರ್ಣದಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಜನೂ ದೇವತೆಗಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ದುರ್ಜನನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಶಶಾಙ್ಕರಶ್ಮಿಪ್ರವಿಭಾಸಿತಾ ಅಪಿ ಪ್ರಕಾಶಮೀಯುರ್ನಿರತಾಃ ಪದೇ ಪದೇ । ಕುಲಂಭವಾಃ ಸಂಭವಧರ್ಮಪತ್ತಯೋ ಮಹಾಂಶುಯೋಗಾನ್ಮಹತಾಂ ಸಮುನ್ನತಿಮ್ ।। ೧೧.

ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾದವರೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾರೆ; ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ಮೂಲಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಮಹಾ ಕಿರಣಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರಿದೋಷಸಕ್ತಾನ್ನಿಕೃತೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಶಃ ಸುತೇನ ರಾಜ್ಞೋ ವರುಣಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಜಃ । ವಿರಾಜತೇ ಕೌಶಿಕಸನ್ನಿವೇಶಿತಾ ನ ವೇದಕರ್ಮ ಕ್ವಚಿದನ್ಯಥಾ ಭವೇತ್ ।। ೧೧.

ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದವರನ್ನು, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವರಣನ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಜನ ಮಗನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕೌಶಿಕ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿ, ವೇದಕರ್ಮಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ದ್ವನ್ದ್ವಃ ಸಮೇತಾನ್ ಮಮ ಯಃ ಶಿಶುಃ ಪುರಾ ಹರಿರ್ಯ ಆರಾಧಿತವಾನ್ ನೃಪಾಸನಮ್ । ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾಪಿ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸುಚಿರಂ ಪ್ರಕಾಶತೇ ಧ್ರುವೇಣ ವಿಷ್ಣುಸ್ಮರಣೇನ ದುರ್ಲಭಮ್ ।। ೧೧.

ಹಿಂದೆ ಎರಡು ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡಿ, ರಾಜಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ ನನ್ನ ಮಗನು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬಹುಕಾಲ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಿತ್ಯ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇತೀದೃಶೀ ರಾತ್ರಿರಭೂದೃಷೇಃ ಶುಭೇ ವರಾಶ್ರಮೇ ದುರ್ಜಯಭೂಪತೇಃ ಶುಭಾ । ಸಭೃತ್ಯಸಾಮನ್ತವರಾಶ್ವದನ್ತಿನಃ ಸುಭಕ್ತವಸ್ತ್ರಾಭರಣಾದಿಪೂಜಯಾ ।। ೧೧.

ಹೀಗೆ, ಆ ಶುಭವಾದ ರಾತ್ರಿ, ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಶುಭವಾದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಜಯಿಸಲಾಗದ ರಾಜನಿಗೂ, ಸೇವಕರು, ಸಾಮಂತರು, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಬಟ್ಟೆ, ಆಭರಣ ಮೊದಲಾದ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳೆಯಿತು.

ಇತೀದೃಶಾಯಾಂ ವರರತ್ನಚಿತ್ರಿತಾಃ ಸುಪಟ್ಟಸಂವೀತವರಾಸ್ತೃತಾಸ್ತದಾ । ಗೃಹೇಷು ಪರ್ಯಙ್ಕವರಾಃ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ ಸುರೂಪಯೋಷಿತ್ಕೃತಭಙ್ಗಭಾಸುರಾಃ ।। ೧೧.

ಅಂತಹ ರಾತ್ರಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹಾಸಲಾಗಿತ್ತು, ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.

ಸ ತತ್ರ ರಾಜಾ ವಿಸಸರ್ಜ ಭೂಭೃತಃ ಸ್ವಯಂ ಸಭೃತ್ಯಾನಪಿ ಸರ್ವತೋ ಗೃಹಾನ್ । ಗತೇಷು ಸುಷ್ವಾಪ ವರಸ್ತ್ರಿಯಾ ವೃತಃ ಸುರೇಶವತ್ಸ್ವರ್ಗಗತಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ ।। ೧೧.

ಅಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜನು ಭೂಪಾಲಕರನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವಕರನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಅವರು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಉತ್ತಮ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ದೇವೇಂದ್ರನಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸಿದನು.

ಏವಂ ಸುಮನಸಸ್ತಸ್ಯ ಸಭೃತ್ಯಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಋಷೇಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವೇನ ಹೃಷ್ಟಾಸ್ತು ಸುಷುಪುಸ್ತದಾ ।। ೧೧.

ಹೀಗೆ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೇವಕರು, ಮಹರ್ಷಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂತೋಷಭರಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದರು.

ತತೋ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ವ್ಯತೀತಾಯಾಂ ಸ ರಾಜಾ ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುನಃ । ಅನ್ತರ್ದ್ಧಾನಂ ಗತಾಸ್ತತ್ರ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾನಿ ಗೃಹಾಣಿ ಚ ।। ೧೧.

ಅನಂತರ, ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ರಾಜನು ಆ ಮಹಿಳೆಯರೂ, ಆ ಮನೆಗಳೂ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು.

ಅದೃಶ್ಯಾನಿ ಮಹಾರ್ಹಾಣಿ ವರಾಸನಜಲಾನಿ ಚ । ರಾಜಾ ಸ ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟಶ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ದುಃಖಿತಃ ।। ೧೧.

ಅಮೂಲ್ಯ ಆಸನಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದವು; ರಾಜನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದನು.

ಕಥಮೇವಂ ಮಣಿರ್ಮಹ್ಯಂ ಭವತೀತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಚಿನ್ತಯನ್ನಧಿಗಮ್ಯಾಥ ಸ ರಾಜಾ ದುರ್ಜಯಸ್ತದಾ ।। ೧೧.

ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುರ್ಜಯ ಎಂಬ ರಾಜನು ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು.

ಚಿನ್ತಾಮಣಿಮಿಮಂ ಚಾಸ್ಯ ಹರಾಮೀತಿ ವಿಚಿನ್ತ್ಯ ಸಃ । ಪ್ರಯಾಣಂ ನೋದಯಾಮಾಸ ಸ ರಾಜಾಶ್ರಮಬಾಹ್ಯತಃ । ಆಶ್ರಮಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಗತ್ವಾ ನಾತಿದೂರೇ ಸವಾಹನಃ ।। ೧೧.

"ಈ ಚಿಂತಾಮಣಿಯನ್ನು ಅವನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು" ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಆ ರಾಜನು ಆಶ್ರಮದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ತನ್ನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗಿ ನಿಂತನು.

ತತೋ ವಿರೋಚನಾಖ್ಯಂ ವೈ ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ಮನ್ತ್ರಿಣಮ್ । ಋಷೇರ್ಗೌರಮುಖಸ್ಯಾಪಿ ಮಣೇರ್ಯಾಚನಕರ್ಮಣಿ ।। ೧೧.

ಆಮೇಲೆ ವಿರೋಚನ ಎಂಬ ತನ್ನ ಸಚಿವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಋಷಿ ಗೌರಮುಖನ ಬಳಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಬೇಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.

ಋಷಿಂ ತಂ ಚ ಸಮಾಗತ್ಯ ಮಣಿಂ ಯಾಚಿತುಮುದ್ಯತಃ । ರತ್ನಾನಾಂ ಭಾಜನಂ ರಾಜಾ ಮಣಿಂ ತಸ್ಮೈ ಪ್ರದೀಯತಾಮ್ ।। ೧೧.

ಆ ಸಚಿವನು ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ರಾಜನೇ, ರತ್ನಗಳ ಪಾತ್ರೆಯಾದ ನೀನು, ದಯವಿಟ್ಟು ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಿ" ಎಂದು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.

ಅಮಾತ್ಯೇನೈವಮುಕ್ತಸ್ತು ಕ್ರುದ್ಧೋ ಗೌರಮುಖೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಪ್ರಸ್ತು ರಾಜಾ ಚೈವ ದದಾತಿ ಚ । ತ್ವಂ ಚ ರಾಜಾ ಪುನರ್ಭೂತ್ವಾ ಯಾಚಸೇ ದೀನವತ್ ಕಥಮ್ ।। ೧೧.

ಸಚಿವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಗೌರಮುಖನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಹೇಳಿದನು: "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಜನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ನೀನು ಮತ್ತೆ ರಾಜನಾಗಿ ಇರುವಾಗ ಹೇಗೆ ದೀನವಾಗಿ ಬೇಡುತ್ತೀಯೆ?"

ಏವಂ ಬ್ರೂಹಿ ದುರಾಚಾರಂ ರಾಜಾನಂ ದುರ್ಜಯಂ ಸ್ವಯಮ್ । ಗಚ್ಛ ದ್ರುತಂ ದುರಾಚಾರ ಮಾ ತ್ವಾಂ ಲೋಕೋಽತ್ಯಗಾದಿತಿ ।। ೧೧.

ಈ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ದುರ್ಜಯ ಎಂಬ ದುಷ್ಟ ರಾಜನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳು: 'ಓ ದುಶ್ಚರಿತ್ರ, ಬೇಗ ಹೋಗು, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಲೋಕವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು.'

(ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮುನಿಃ ಪ್ರಾಗಾತ್ ಕುಶೇಧ್ಮಾಹರಣಾಯ ವೈ । ಚಿನ್ತಯನ್ ಮನಸಾ ತಂ ಚ ಮಣಿಂ ಶತ್ರುವಿನಾಶನಮ್ ) ।। ೧೧.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ಮುನಿಯು ಕುಶ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೊರಟನು; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತದಾ ದೂತೋ ಜಗಾಮ ಚ ನೃಪಾನ್ತಿಕಮ್ । ಕಥಯಾಮಾಸ ತತ್ಸರ್ವಂ ಯದುಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಚ ।। ೧೧.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ದೂತನು ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು.

ತತಃ ಕ್ರೋಧಪರೀತಾತ್ಮಾ ಶ್ರುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾಷಿತಮ್ । ದುರ್ಜಯಃ ಪ್ರಾಹ ನೀಲಾಖ್ಯಂ ಸಾಮನ್ತಂ ಗಚ್ಛ ಮಾಚಿರಮ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮಣಿಂ ಗೃಹ್ಯ ತೂರ್ಣಮೇಹಿ ಯದೃಚ್ಛಯಾ ।। ೧೧.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದುರ್ಜಯನು, ನೀಲ ಎಂಬ ಸಾಮಂತನಿಗೆ, 'ನೀನು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಣಿಯನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಹಿಡಿದು ಬೇಗ ವಾಪಸ್ಸು ಬಾ' ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.

ಏವಮುಕ್ತಸ್ತದಾ ನೀಲೋ ಬಹುಸೇನಾಪರಿಚ್ಛದಃ । ಜಗಾಮ ಸ ಚ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ವನ್ಯಮಾಶ್ರಮಮಣ್ಡಲಮ್ ।। ೧೧.

ಆಮೇಲೆ ಆಜ್ಞೆ ಪಡೆದ ನೀಲನು ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಋಷಿಯ ಅರಣ್ಯಾಶ್ರಮದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು.