ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಇಯಂ ಭೂಪದ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕಥಿತಾ। ಇದಾನೀಂ ಭಾರತಂ ನವಭೇದಂ ಶ್ರೃಣುತ। ತದ್ಯಥಾ। ಇನ್ದ್ರಃ ಕಸೇರುಃ ತಾಮ್ರವರ್ಣೋ ಗಭಸ್ತಿಃ ನಾಗದ್ವೀಪಃ ಸೌಮ್ಯಃ ಗನ್ಧರ್ವಃ ವಾರುಣಃ ಭಾತರಂ ಚೇತಿ। ಸಾಗರಸಂವೃತಮೇಕೈಕಂ ಯೋಜನಸಹಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣಮ್। ತತ್ರ ಚ ಸಪ್ತ ಕುಲಪರ್ವತಾ ಭವನ್ತಿ। ತದ್ಯಥಾ। ಮಹೇನ್ದ್ರೋ ಮಲಯಃ ಸಹ್ಯಃ ಶುಕ್ತಿಮಾನ್ನೃಕ್ಷಪರ್ವತಃ। ವಿನ್ಧ್ಯಶ್ಚ ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ। ಅನ್ಯೇ ಚ ಮನ್ದರಶಾರದರ್ದುರಕೋಲಾಹಲಸುರಮೈನಾಕವೈದ್ಯುತವಾರನ್ಧಮಪಾಣ್ಡುರತುಙ್ಗಪ್ರಸ್ಥಕೃಷ್ಣಗಿರಿಜಯನ್ತರೈವತಋಷ್ಯಮೂಕಗೋಮನ್ತಚಿತ್ರಕೂಟಶ್ರೀಚಕೋರಕೂಟಶೈಲಕೃತಸ್ಥಲ ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ಷುದ್ರಪರ್ವತಾಃ। ಶೇಷಾಃ ಕ್ಷುದ್ರತರಾಃ। ತೇಷಾಮಾರ್ಯಾ ಮ್ಲೇಚ್ಛಾ ಜನಪದಾ ವಸನ್ತಿ। ಪಿಬನ್ತಿ ಚೈತಾಸು ನದೀಷು ಪಾನೀಯಮ್। ತದ್ಯಥಾ ಗಙ್ಗಾ ಸಿನ್ಧು ಸರಸ್ವತೀ ಶತದ್ರು ವಿತಸ್ತಾ ವಿಪಾಶಾ ಚನ್ದ್ರಭಾಗಾ ಸರಯೂ ಯಮುನಾ ಇರಾವತೀ ದೇವಿಕಾ ಕುಹೂ ಗೋಮತೀ ಧೂತಪಾಪಾ ಬಾಹುದಾ ದೃಷದ್ವತೀ ಕೌಶಿಕೀ ನಿಸ್ವರಾ ಗಣ್ಡಕೀ ಚಕ್ಷುಷ್ಮತೀ ಲೋಹಿತಾ ಇತ್ಯೇತಾ ಹಿಮವತ್ಪಾದನಿರ್ಗತಾಃ

ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಭೂಮಿಯ ಪದ್ಮದ ರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಭಾರತವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಅವುಗಳು: ಇಂದ್ರ, ಕಸೇರು, ತಾಮ್ರವರ್ಣ, ಗಭಸ್ತಿ, ನಾಗದ್ವೀಪ, ಸೌಮ್ಯ, ಗಂಧರ್ವ, ವಾರುಣ ಮತ್ತು ಭಾತರ. ಪ್ರತಿ ಭಾಗವೂ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳಿವೆ: ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮಾನ್, ಋಕ್ಷಪರ್ವತ, ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರಿಯಾತ್ರ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಚಿಕ್ಕ ಪರ್ವತಗಳೂ ಇವೆ: ಮಂದರ, ಶಾರದ, ದರ್ಡುರ, ಕೋಲಾಹಲ, ಸುರಮ, ಮೈನಾಕ, ವೈದ್ಯುತ, ವಾರಂಧಮ, ಪಾಂಡುರ, ತುಂಗಪ್ರಸ್ಥ, ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ, ಜಯಂತ, ರೈವತ, ಋಷ್ಯಮೂಕ, ಗೋಮಂತ, ಚಿತ್ರಕೂಟ, ಶ್ರೀಚಕೋರ, ಕೂಟ, ಶೈಲ, ಕೃತಸ್ಥಲ. ಇವುಗಳ ಹೊರತು ಇನ್ನೂ ಚಿಕ್ಕ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. ಆ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಛ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಈ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ: ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು, ಸರಸ್ವತಿ, ಶತದ್ರು, ವಿತಸ್ತಾ, ವಿಪಾಶಾ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ, ಸರಯೂ, ಯಮುನಾ, ಇರಾವತಿ, ದೇವಿಕಾ, ಕುಹೂ, ಗೋಮತಿ, ಧೂತಪಾಪಾ, ಬಾಹುದಾ, ದೃಶದ್ವತಿ, ಕೌಶಿಕಿ, ನಿಸ್ವರಾ, ಗಂಡಕಿ, ಚಕ್ಷುಷ್ಮತಿ, ಲೋಹಿತಾ—ಇವು ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಶೋಣಾ ಜ್ಯೋತೀರಥಾ ನರ್ಮದಾ ಸುರಸಾ ಮನ್ದಾಕಿನೀ ದಶಾರ್ಣಾ ಚಿತ್ರಕೂಟಾ ತಮಸಾ ಪಿಪ್ಪಲಾ ಕರತೋಯಾ ಪಿಶಾಚಿಕಾ ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ ವಿಶಾಲಾ ವಞ್ಜುಲಾ ಬಾಲುಕಾ ವಾಹಿನೀ ಶುಕ್ತಿಮತೀ ವಿರಜಾ ಪಙ್ಕಿನೀ ರಿರೀ ಕುಹೂ ಇತ್ಯೇತಾ ಋಕ್ಷಪ್ರಸೂತಾಃ। ಮಣಿಜಾಲಾ ಶುಭಾ ತಾಪೀ ಪಯೋಷ್ಣೀಂ ಶೀಘ್ರೋದಾ ವೇಷ್ಣಾ ಪಾಶಾ ವೈತರಣೀ ವೇದೀ ಪಾಲೀ ಕುಮುದ್ವತೀ ತೋಯಾ ದುರ್ಗಾ ಅನ್ತ್ಯಾ ಗಿರಾ ಏತಾ ವಿನ್ಧ್ಯಪಾದೋದ್ಭವಾಃ। ಗೋದಾವರೀ ಭೀಮರಥೀ ಕೃಷ್ಣಾ ವೇಣಾ ವಞ್ಜುಲಾ ತುಙ್ಗಭದ್ರಾ ಸುಪ್ರಯೋಗಾ ವಾಹ್ಯಾ ಕಾವೇರೀ ಇತ್ಯೇತಾಃ ಸಹ್ಯಪಾದೋದ್ಭವಾಃ

ಶೋಣಾ, ಜ್ಯೋತೀರಥಾ, ನರ್ಮದಾ, ಸುರಸಾ, ಮಂದಾಕಿನಿ, ದಶಾರ್ಣಾ, ಚಿತ್ರಕೂಟಾ, ತಮಸಾ, ಪಿಪ್ಪಲಾ, ಕರತೋಯಾ, ಪಿಶಾಚಿಕಾ, ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ, ವಿಶಾಲಾ, ವಂಜುಲಾ, ಬಾಳುಕಾ, ವಾಹಿನಿ, ಶುಕ್ತಿಮತಿ, ವಿರಜಾ, ಪಂಕಿನಿ, ರಿರಿ, ಕುಹೂ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಋಕ್ಷಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಜಾಲಾ, ಶುಭಾ, ತಾಪೀ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ಶೀಘ್ರೋದಾ, ವೇಷ್ಣಾ, ಪಾಶಾ, ವೈತರಣಿ, ವೇದಿ, ಪಾಳಿ, ಕುಮುದ್ವತಿ, ತೋಯಾ, ದುರ್ಗಾ, ಅಂತ್ಯಾ, ಗಿರಾ—ಇವು ವಿಂಧ್ಯಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥಿ, ಕೃಷ್ಣಾ, ವೇಣಾ, ವಂಜುಲಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಸುಪ್ರಯೋಗಾ, ವಾಹ್ಯಾ, ಕಾವೇರಿ—ಇವು ಸಹ್ಯಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ.

ಶತಮಾಲಾ ತಾಮ್ರಪರ್ಣೀ ಪುಷ್ಪಾವತೀ ಉತ್ಪಲಾವತೀ ಇತ್ಯೇತಾ ಮಲಯಜಾಃ। ತ್ರಿಯಾಮಾ ಋಷಿಕುಲ್ಯಾ ಇಕ್ಷುಲಾ ತ್ರಿವಿದಾ ಲಾಙ್ಗೂಲಿನೀ ವಂಶವರಾ ಮಹೇನ್ದ್ರತನಯಾಃ। ಋಷಿಕಾ ಲೂಸತೀ ಮನ್ದಗಾಮಿನೀ ಪಲಾಶಿನೀ ಇತ್ಯೇತಾಃ ಶುಕ್ತಿಮತ್ಪ್ರಭವಾಃ। ಏತಾಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ಕುಲಪರ್ವತನದ್ಯಃ। ಶೇಷಾಃ ಕ್ಷುದ್ರನದ್ಯಃ। ಏಷ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪೋ ಯೋಜನಲಕ್ಷಪ್ರಮಾಣತಃ। ಅಧ್ಯಾಯಃ ೮೬ ಅತಃ ಪರಂ ಶಾಕದ್ವೀಪಂ ನಿಬೋಧತ। ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಪರಿಣಾಹಾಲ್ಲವಣೋದಕಶ್ಚ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸಮಸ್ತೇನ ದ್ವಿಗುಣಾವೃತಃ। ತತ್ರ ಚ ಪುಣ್ಯಾ ಜನಪದಾಶ್ಚಿರಾನ್ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ದುರ್ಭಿಕ್ಷಜರಾವ್ಯಾಧಿರಹಿತಶ್ಚ ದೇಶೋಽಯಮ್। ಸಪ್ತೈವ ಕುಲಪರ್ವತಾಸ್ತಾವತ್ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಯ ಚೋಭಯತೋ ಲವಣಕ್ಷೀರೋದಧೀ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ। ತತ್ರ ಚ ಪ್ರಾಗಾಯತಃ ಶೈಲೇನ್ದ್ರ ಉದಯೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ತಸ್ಯಾಪರೇಣ ಜಲಧಾರೋ ನಾಮ ಗಿರಿಃ। ಸೈವ ಚನ್ದ್ರೇತಿ ಕೀರ್ತ್ತಿತಃ। ತಸ್ಯ ಚ ಜಲಮಿನ್ದ್ರೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ವರ್ಷತಿ। ತಸ್ಯ ಪಾರೇ ರೈವತಕೋ ನಾಮ ಗಿರಿಃ। ಸೈವ ನಾರದೋ ವರ್ಣ್ಯತೇ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ನಾರದಪರ್ವತಾದುತ್ಪನ್ನೋ ತಸ್ಯ ಚಾಪರೇಣ ಶ್ಯಾಮೋ ನಾಮ ಗಿರಿಃ। ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ಯಾಮತ್ವಮಾಪನ್ನಾಃ ಸೈವ ದುನ್ದುಭಿರ್ವರ್ಣ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಾ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಾಃ ಪ್ರಜಾನೇಕವಿಧಾಃ ಕ್ರೀಡನ್ತಸ್ತಸ್ಯಾಪರೇ ರಜತೋ ನಾಮ ಗಿರಿಃ ಸೈವ ಶಾಕೋಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಯಾಪರೇಣಾಮ್ಬಿಕೇಯಃ ಸ ಚ ವಿಭ್ರಾಜಸೋ ಭಣ್ಯತೇ। ಸ ಏವ ಕೇಸರೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ। ತತಶ್ಚ ವಾಯುಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ। ಗಿರಿನಾಮಾನ್ಯೇವ ವರ್ಷಾಣಿ ತದ್ಯಥಾ। ಉದಯಸುಕುಮಾರೋ ಜಲಧಾರಕ್ಷೇಮಕಮಹಾದ್ರುಮೇತಿ ಪ್ರಧಾನಾನಿ ದ್ವಿತೀಯಪರ್ವತನಾಮಭಿರಪಿ ವಕ್ತವ್ಯಾನಿ। ತಸ್ಯ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಶಾಕವೃಕ್ಷಸ್ತತ್ರ ಚ ಸಪ್ತಮಹಾನದ್ಯೋ ದ್ವಿನಾಮ್ನ್ಯಃ। ತದ್ಯಥಾ ಸುಕುಮಾರೀ ಕುಮಾರೀ ನನ್ದಾ ವೇಣಿಕಾ ಧೇನುಃ ಇಕ್ಷುಮತೀ ಗಭಸ್ತಿ ಇತ್ಯೇತಾ ನದ್ಯಃ

ಶತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಪುಷ್ಪಾವತಿ, ಉತ್ತಲಾವತಿ—ಇವು ಮಲಯಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಯಾಮಾ, ಋಷಿಕುಲ್ಯಾ, ಇಕ್ಷುಲಾ, ತ್ರಿವಿದಾ, ಲಾಂಗೂಲಿನಿ, ವಂಶವರಾ—ಇವು ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತದ ಪುತ್ರಿಯರು. ಋಷಿಕಾ, ಲೂಸತಿ, ಮಂದಗಾಮಿನಿ, ಪಲಾಶಿನಿ—ಇವು ಶುಕ್ತಿಮಾನ್ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕುಲಪರ್ವತ ನದಿಗಳು; ಉಳಿದವು ಚಿಕ್ಕ ನದಿಗಳು. ಜಂಬೂದ್ವೀಪವು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಿದೆ. ಈಗ ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ. ಜಂಬೂದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ಉಪ್ಪಿನ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಮುದ್ರವೂ ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಷ್ಟು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಅಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವಂತರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ರೋಗ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳಿವೆ; ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರಗಳಿವೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶೈಲೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಉದಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಜಲಧಾರ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ನೀರನ್ನು ಇಂದ್ರನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಳೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ರೈವತಕ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ನಾರದ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಾರದಪರ್ವತದಿಂದ ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ದುಂದುಭಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಶ್ಯಾಮವರ್ಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ರಾಜತ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಶಾಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಕೇಯ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ವಿಭ್ರಾಜಸ ಅಥವಾ ಕೇಸರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತಗಳ ಹೆಸರುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ: ಉದಯ, ಸುಕುಮಾರ, ಜಲಧಾರ, ಕ್ಷೇಮ, ಮಹಾದ್ರುಮ—ಇವು ಪ್ರಮುಖವುಗಳು, ಉಳಿದವು ಕೂಡ ಇಂತಹ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಕವೃಕ್ಷ ಇದೆ, ಅಲ್ಲೇ ಏಳು ಮಹಾನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ: ಸುಕುಮಾರಿ, ಕುಮಾರಿ, ನಂದಾ, ವೇಣಿಕಾ, ಧೇನು, ಇಕ್ಷುಮತಿ, ಗಭಸ್ತಿ.

ಅಥ ತೃತೀಯಂ ಕುಶದ್ವೀಪಂ ಶ್ರೃಣುತ। ಕುಶದ್ವೀಪೇನ ಕ್ಷೀರೋದಃ ಪರಿವೃತಃ ಶಾಕದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾದ್ ದ್ವಿಗುಣೇನ। ತತ್ರಾಪಿ ಸಪ್ತ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ। ಸರ್ವೇ ಚ ದ್ವಿನಾಮಾನಃ। ತದ್ ಯಥಾ --- ಕುಮುದವಿದ್ರುಮೇತಿ ಚ ಸೋಚ್ಯತೇ। ಉನ್ನತೋ ಹೇಮಪರ್ವತಃ ಸೈವ। ಬಲಾಹಕೋ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸೈವ। ತಥಾ ದ್ರೋಣಃ ಸೈವ ಪುಷ್ಪವಾನ್। ಕಙ್ಕಶ್ಚ ಪರ್ವತಃ ಸೈವ ಕುಶೇಶಯಃ। ತಥಾ ಷಷ್ಠೋ ಮಹಿಷನಾಮಾ ಸ ಏವ ಹರಿರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ। ತತ್ರಾಗ್ನಿರ್ವಸತಿ। ಸಪ್ತಮಸ್ತು ಕಕುದ್ಮಾನ್ ನಾಮ ಸೈವ ಮನ್ದರಃ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಇತ್ಯೇತೇ ಪರ್ವತಾಃ ಕುಶದ್ವೀಪೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ಏತೇಷಾಂ ವರ್ಷಭೇದೋ ಭವತಿ ದ್ವಿನಾಮಸಂಜ್ಞಃ। ಕುಮುದಸ್ಯ ಶ್ವೇತಮುದ್ಭಿದಂ ತದೇವ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಉನ್ನತಸ್ಯ ಲೋಹಿತಂ ವೇಣುಮಣ್ಡಲಂ ತದೇವ ಭವತಿ। ಬಲಾಹಕಸ್ಯ ಜೀಮೂತಂ ತದೇವ ರಥಾಕಾರ ಇತಿ।ದ್ರೋಣಸ್ಯ ಹರಿತಂ ತದೇವ ಬಲಾಧನಂ ಭವತಿ। ಕಙ್ಕಸ್ಯಾಪಿ ಕಕುದ್ಮಾನ್ ನಾಮ। ವೃತ್ತಿಮತ್ ತದೇವ ಮಾನಸಂ ಮಹಿಷಸ್ಯ ಪ್ರಭಾಕರಮ್। ಕಕುದ್ಮತಃ ಕಪಿಲಂ ತದೇವ ಸಂಖ್ಯಾತಂ ನಾಮ। ಇತ್ಯೇತಾನಿ ವರ್ಷಾಣಿ। ತತ್ರ ದ್ವಿನಾಮ್ನ್ಯೋ ನದ್ಯಃ। ಪ್ರತಪಾ ಪ್ರವೇಶಾ ಸೈವೋಚ್ಯತೇ। ದ್ವಿತೀಯಾ ಶಿವಾ ಯಶೋದಾ ಸಾ ಚ ಭವತಿ। ತೃತೀಯಾ ಪಿತ್ರಾ ನಾಮ ಸೈವ ಕೃಷ್ಣಾ ಭಣ್ಯತೇ। ಚತುರ್ಥೀ ಹ್ರಾದಿನೀ ನಾಮ ಸೈವ ಚನ್ದ್ರಾ ನಿಗದ್ಯತೇ। ವಿದ್ಯುತಾ ಚ ಪಞ್ಚಮೀ ಶುಕ್ಲಾ ಸೈವ। ವರ್ಣಾ ಷಷ್ಠೀ ಸೈವ ವಿಭಾವರೀ। ಮಹತೀ ಸಪ್ತಮೀ ಸೈವ ಧೃತಿಃ। ಏತಾಃ ಪ್ರಧಾನಾಃ ಶೇಷಾಃ ಕ್ಷುದನದ್ಯಃ। ಇತ್ಯೇಷ ಕುಶದ್ವೀಪಸ್ಯ ಸಂನಿವೇಶಃ। ಶಾಕದ್ವೀಪೋ ದ್ವಿಗುಣಃ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಶ್ಚ ಕಥಿತಃ। ತಸ್ಯ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಮಹಾಕುಶಸ್ತಮ್ಬಃ। ಏಷ ಚ ಕುಶದ್ವೀಪೋ ದಧಿಮಣ್ಡೋದೇನಾವೃತಃ ಕ್ಷೀರೋದದ್ವಿಗುಣೇನ

ಮೂರನೇದು ಕುಶದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ. ಕುಶದ್ವೀಪವು ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಶಾಕದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಕುಲಪರ್ವತಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ: ಕುಮುದ, ವಿದ್ರುಮ, ಉನ್ನತ, ಹೇಮಪರ್ವತ, ಬಲಾಹಕ, ದ್ಯುತಿಮಾನ್, ದ್ರೋಣ, ಪುಷ್ಪವಾನ್, ಕಂಕ, ಕುಶೇಶಯ, ಮಹಿಷ, ಹರಿ, ಕಕುದ್ಮಾನ್, ಮಂದರ. ಈ ಪರ್ವತಗಳು ಕುಶದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರ್ವತಕ್ಕೂ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ: ಕುಮುದದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶ್ವೇತ ಎಂದು, ಉನ್ನತದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಲೋಹಿತ ಎಂದು, ಬಲಾಹಕದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜಿಮೂತ ಎಂದು, ದ್ರೋಣದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹರಿತ ಎಂದು, ಕಂಕದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಕುದ್ಮಾನ್ ಎಂದು, ಮಹಿಷದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಭಾಕರ ಎಂದು, ಕಕುದ್ಮಾನದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಪಿಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಅಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ: ಪ್ರತಾಪಾ, ಪ್ರವೇಶಾ; ಶಿವಾ, ಯಶೋದಾ; ಪಿತ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಾ; ಹ್ರಾದಿನಿ, ಚಂದ್ರಾ; ವಿದ್ಯುತಾ, ಶುಕ್ಲಾ; ವರ್ಣಾ, ವಿಭಾವರಿ; ಮಹತಿ, ಧೃತಿ. ಇವು ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು; ಉಳಿದವು ಚಿಕ್ಕ ನದಿಗಳು. ಇದು ಕುಶದ್ವೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಶಾಕದ್ವೀಪವು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕುಶದ ಗಿಡವಿದೆ. ಕುಶದ್ವೀಪವು ಮೊಸರು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಅಥ ಕ್ರೌಞ್ಚಂ ಭವತಿ ಚತುರ್ಥಂ ಕುಶದ್ವೀಪಾದ್ ದ್ವಿಗುಣಮಾನತಃ ಸಮುದ್ರಃ ಕ್ರೌಞ್ಚೇನ ದ್ವಿಗುಣೇನಾವೃತಃ। ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸಪ್ತೈವ ಪ್ರಧಾನಪರ್ವತಾಃ। ಪ್ರಥಮಃ ಕೌಞ್ಚೋ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತೋ ರೈವತೋ ಮಾನಸಃ ಸೈವ ಪಾವಕಃ। ತಥೈವಾನ್ಧಕಾರಃ ಸೈವಾಚ್ಛೋದಕಃ। ದೇವಾವೃತ್ತೋ ಸ ಚ ಸುರಾಪೋ ಭಣ್ಯತೇ। ತತೋ ದೇವಿಷ್ಠಃ ಸ ಏವ ಕಾಞ್ಚನಶ್ರೃಙ್ಗೋ ಭವತಿ। ದೇವನನ್ದಾತ್ಪರೋ ಗೋವಿನ್ದಃ, ದ್ವಿವಿನ್ದ ಇತಿ। ತತಃ ಪುಣ್ಡರೀಕಃ ಸೈವ ತೋಷಾಶಯಃ। ಏತೇ ಸಪ್ತ ರತ್ನಮಯಾಃ ಪರ್ವತಾಃ ಕ್ರೀಞ್ಚದ್ವೀಪೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ। ಸರ್ವೇ ಚ ಪರಸ್ಪರೇಣೋಚ್ಛ್ರಯಾಃ। ತತ್ರ ವರ್ಷಾಣಿ ತಥಾ ಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ಯ ಕುಶಲೋ ದೇಶಃ ಸೈವ ಮಾಧವಃ ಸ್ಮೃತಃ ವಾಮನಸ್ಯ ಮನೋಽನುಗಃ ಸೈವ ಸಂವರ್ತಕಸ್ತತೋಷ್ಣವಾನ್ ಸೋಮಪ್ರಕಾಶಃ। ತತಃ ಪಾವಕಃ ಸೈವ ಸುದರ್ಶನಃ। ತಥಾ ಚಾನ್ಧಕಾರಃ ಸೈವ ಸಂಮೋಹಃ। ತತೋ ಮುನಿದೇಶಃ ಸ ಚ ಪ್ರಕಾಶಃ। ತತೋ ದುನ್ದುಭಿಃ ಸೈವಾನರ್ಥ ಉಚ್ಯತೇ। ತತ್ರಾಪಿ ಸಪ್ತೈವ ನದ್ಯಃ।। ೮೭.

ರುದ್ರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಈಗ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ಕುಶದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಆದುದನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ: ಮೊದಲದು ಕ್ರೌಂಚ, ನಂತರ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತಾ, ರೇವತ, ಮಾನಸ, ಪಾವಕ, ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಛೋದಕ. ದೇವಾವೃತ, ಸುರಾಪ, ದೇವಿಷ್ಠ, ಕಾಂಚನಶೃಂಗ, ದೇವಾನಂದ, ಗೋವಿಂದ, ದ್ವಿವಿಂದ, ಪುಂಡರಿಕ, ತೋಷಾಶಯ ಎಂಬ ಪರ್ವತಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳು ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು: ಕ್ರೌಂಚದ ಪ್ರದೇಶ ಕುಶಲ, ಮಾಧವ; ವಾಮನನ ಪ್ರದೇಶ ಮನೋನುಗ, ಸಂವર્તಕ, ತೋಷ್ಣವಾನ್, ಸೋಮಪ್ರಕಾಶ; ಪಾವಕನದು ಸುದರ್ಶನ; ಅಂಧಕಾರನದು ಸಂಮೋಹ; ಮುನಿದೇಶದದು ಪ್ರಕಾಶ; ದುಂದುಭಿಯದು ಅನರ್ಥ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ನದಿಗಳಿವೆ.

ಗೌರೀ ಕುಮುದ್ವತೀ ಚೈವ ಸನ್ಧ್ಯಾ ರಾತ್ರಿರ್ಮನೋಜವಾ ಖ್ಯಾತಿಶ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಚ ಗಙ್ಗಾ ಸಪ್ತವಿಧಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಗೌರೀ ಸೈವ ಪುಷ್ಪವಹಾ ಕುಮುದ್ವತೀ ತಾಮ್ರವತೀ ರೋಧಸಂಧ್ಯಾ ಸುಖಾವಹಾ ಚ ಮನೋಜವಾ ಚ ಕ್ಷಿಪ್ರೋದಾ ಚ ಖ್ಯಾತಿಃ ಸೈವ ಗೋಬಹುಲಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಚಿತ್ರವೇಗಾ ಶೇಷಾಃ ಕ್ಷುದ್ರನದ್ಯಃ।। ಕ್ರೌಞ್ಚದ್ವೀಪೋ ಘೃತೋದೇನಾವೃತಃ। ಘೃತೋದಾ ಶಾಲ್ಮಲೇನೇತಿ।। ೮೭.

ಅಲ್ಲಿ ಗೌರಿ, ಕುಮುದ್ವತಿ, ಸಂಧ್ಯಾ, ರಾತ್ರಿ, ಮನೋಜವಾ, ಖ್ಯಾತಿ, ಪುಂಡರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗಂಗಾ ಎಂಬ ಏಳು ನದಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೌರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಪುಷ್ಪವಾಹಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕುಮುದ್ವತಿ ತಾಮ್ರವತಿ; ಸಂಧ್ಯಾ ಸುಖವಾಹಾ; ಮನೋಜವಾ ಕ್ಷಿಪ್ರೋದಾ; ಖ್ಯಾತಿ ಗೋಬಹುಲಾ; ಪುಂಡರಿಕಾ ಚಿತ್ರವೇಗಾ. ಉಳಿದವು ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು. ಕ್ರೌಂಚದ್ವೀಪವನ್ನು ತುಪ್ಪದ ಸಮುದ್ರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅದನ್ನು ಶಾಲ್ಮಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಘೃತಸಮುದ್ರಮಾವೃತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿಸ್ತದ್ವಿಸ್ತಾರೋ ದ್ವಿಗುಣಸ್ತತ್ರ ಚ ಸಪ್ತ ಪರ್ವತಾಃ ಪ್ರಧಾನಾಸ್ತಾವನ್ತಿ ವರ್ಷಾಣಿ ತಾವತ್ಯೋ ನದ್ಯಃ। ತತ್ರ ಚ ಪರ್ವತಾಃ। ಸುಮಹಾನ್ ಪೀತಃಶಾತಕೌಮ್ಭಾತ್ ಸಾರ್ವಗುಣಸೌವರ್ಣರೋಹಿತಸುಮನಸಕುಶಲ ----- ಜಾಮ್ಬೂನದವೈದ್ಯುತಾ ಇತ್ಯೇತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾ ವರ್ಷಾಣಿ ಚೇತಿ। ಅಥ ಷಷ್ಠಂ ಗೋಮೇದಂ ಕಥ್ಯತೇ। ಶಾಲ್ಮಲಂ ಯಥಾ ಸುರೋದೇನಾವೃತಂ ತದ್ವತ್ ಸುರೋದೋಽಪಿ ತದ್ವಿಗುಣೇನ ಗೋಮೇದೇನಾವೃತಃ। ತತ್ರ ಚ ಪ್ರಧಾನಪರ್ವತೌ ದ್ವಾವೇವ। ಏಕಸ್ಯ ತಾವತ್ತಾವಸರಃ। ಅಪರಶ್ಚ ಕುಮುದ ಇತಿ। ಸಮುದ್ರಶ್ಚೇಕ್ಷುರಸಸ್ತದ್ದ್ವಿಗುಣೇನ ಪುಷ್ಕರೇಣಾವೃತಃ। ತತ್ರ ಚ ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯೇ ಮಾನಸೋ ನಾಮ ಪರ್ವತಃ। ತದಪಿ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ನಂ ವರ್ಷಂ ತತ್ಪ್ರಮಾಣೇನ ಚ। ಸ್ವಾದೋದಕೇನಾವೃತಮ್। ತತಶ್ಚ ಕಟಾಹಮ್। ಏತತ್ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪ್ರಮಾಣಮ್। ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಸ್ಯ ಚ ಸಕಟಾಹವಿಸ್ತಾರಪ್ರಮಾಣಮ್। ಏವಂವಿಧಾನಾಮಣ್ಡಾನಾಂ ಪರಿಸಂಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ। ಏತಾನಿ ಕಲ್ಪೇ ಕಲ್ಪೇ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣಃ ಕ್ರೋಡರೂಪೀ ರಸಾತಲಾನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಾನಿ ದಂಷ್ಟ್ರೈಕೈನೋದ್ಧೃತ್ಯ ಸ್ಥಿತೌ ಸ್ಥಾಪಯತಿ। ಏಷ ವಃ ಕಥಿತೋ ಮಾರ್ಗೋ ಭೂಮೇರಾಯಾಮವಿಸ್ತರಃ । ಸ್ವಸ್ತಿ ವೋಽಸ್ತು ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಕೈಲಾಸಂ ನಿಲಯಂ ದ್ವಿಜಾಃ ।। ೮೮.

ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪವನ್ನು ತುಪ್ಪದ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳಿವೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ನದಿಗಳಿವೆ. ಪರ್ವತಗಳೆಂದರೆ: ಸುಮಹಾನ್, ಪೀತ, ಶಾತಕೌಂಭ, ಸರ್ವಗುಣಸೌರ್ಣ, ರೋಹಿತ, ಸುಮನಸ, ಕುಶಲ, ಜಾಂಬೂನದ, ವೈದ್ಯುತ — ಇವು ಕುಲಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಆಮೇಲೆ ಆರನೆಯದು ಗೋಮೇದದ್ವೀಪ. ಶಾಲ್ಮಲದ್ವೀಪವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುರೋದ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸುರೋದವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಗೋಮೇದ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳು ಎರಡು: ಒಂದು ತಾವಸರ, ಇನ್ನೊಂದು ಕುಮುದ. ಅಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರವು ಸಕ್ಕರೆರಸದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಅದನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪುಷ್ಕರ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಾನಸ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ, ಆ ಪ್ರದೇಶ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಗಡಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಗಡಿಯಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಜಗತ್ತುಗಳ ಎಣಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ನಾರಾಯಣನು ವರಾಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಒಂದು ದಂತದಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ; ನಾನು ಈಗ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ದ್ವಿಜರೆ.