ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕಾದಂಶಾತ್ ಸೃಷ್ಟ್ವಾದಿತ್ಯಂ ಘನಂ ತಥಾ । ನಾರಾಯಣಃ ಶಬ್ದವಚ್ಚ ನ ವಿದ್ಮಃ ಕ್ವ ಲಯಂ ಗತಃ ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಭಾಗದಿಂದ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು, ಮೇಘವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಶಬ್ದದಂತೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಏವಮೇಷ ಹರಿರ್ದೇವಃ ಸರ್ವಗಃ ಸರ್ವಭಾವನಃ । ವರದೋಽಭೂತ್ ಪುರಾ ಮಹ್ಯಂ ತೇನಾಹಂ ದೈವತೈರ್ವರಃ ।। ೭೩.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ, ಈ ಹರಿಯು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಜಿಸುವವನು, ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅದರಿಂದ ನಾನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ನಾರಾಯಣಾತ್ ಪರೋ ದೇವೋ ನ ಭೂತೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಏತದ್ ರಹಸ್ಯಂ ವೇದಾನಾಂ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಚ ಸತ್ತಮ । ಮಯಾ ವಃ ಕೀರ್ತಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುರಿಹೇಜ್ಯತೇ ।। ೭೩.

ನಾರಾಯಣನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ದೇವರು ಇಲ್ಲ, ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಇರಲಾರ. ವೇದಗಳಿಗೂ ಪುರಾಣಗಳಿಗೂ ಇದು ರಹಸ್ಯ, ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಪುನಸ್ತೇ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ತಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಸನಾತನಮ್ । ರುದ್ರಂ ಪುರಾಣಪುರುಷಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಧ್ರುವಮವ್ಯಯಮ್ । ವಿಶ್ವರೂಪಮಜಂ ಶಂಭುಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಶೂಲಪಾಣಿನಮ್ ।। ೭೪.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು: ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಆ ಶಾಶ್ವತ, ಪುರಾತನ, ಸದಾ ಇರುವ, ಅಚಲ, ಅವಿನಾಶಿ, ವಿಶ್ವರೂಪಿ, ಜನನರಹಿತ, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಋಷಯ ಊಚುಃ । ತ್ವಂ ಪರಃ ಸರ್ವದೇವಾನಾಮಸ್ಮಾಕಂ ಚ ಸುರೇಶ್ವರ । ಪೃಚ್ಛಾಮ ತೇನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಶ್ನಮೇಕಂ ತದ್ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।। ೭೪.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ನಮಗೂ ದೇವರಾಧಿಪತಿ ನೀನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯ.

ಭೂಮಿಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನಂ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಚ ವಿಸ್ತರಮ್ । ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ನದೀನಾಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಸ್ಯ ಚ ವಿಸ್ತರಮ್ । ಅಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕೃಪಯಾ ದೇವದೇವ ಉಮಾಪತೇ ।। ೭೪.

ಓ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ದಯೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಗಾತ್ರ, ಪರ್ವತಗಳ ಅಗಲ, ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸು.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪುರಾಣೇಷು ಭೂರ್ಲೋಕಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಭವಾದೀನಾಂ ವಾಯವ್ಯೇ ಚ ಸವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೭೪.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಲೋಕವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಭವ ಮತ್ತು ಇತರರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇದಾನೀಂ ಚ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮಾಸಾದ್ ವಃ ಕ್ಷಮಾನ್ತರಮ್ । ತನ್ನಿಬೋಧತ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಗದತೋ ಮಮ ಸತ್ತಮಾಃ ।। ೭೪.

ಈಗ ನಾನು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರೇ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

ತೇಷಾಂ ವಂಶಪ್ರಸೂತ್ಯಾ ತು ಭುಕ್ತೇಯಂ ಭಾರತೀ ಪ್ರಜಾ । ಕೃತತ್ರೇತಾದಿಯುಕ್ತ್ಯಾ ತು ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಹ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ ।। ೭೪.

ಅವರ ವಂಶದ ಸಂತಾನದಿಂದ ಈ ಭಾರತಭೂಮಿ ಜನರು ಉಪಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ ಮುಂತಾದ ಯುಗಗಳ ಕ್ರಮದಂತೆ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದೂ ಯುಗಚಕ್ರಗಳು ಇವೆ.

ಭುವನಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮನ್ವನ್ತರಮಿದಂ ಶುಭಮ್ । ಸ್ವಾಯಂಭುವಂ ಚ ಕಥಿತಂ ಮನೋರ್ದ್ವೀಪಾನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೭೪.

ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಶುಭಕರ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈಗ ಮನುವಿನ ದ್ವೀಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರಿ.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಂ ಯಥಾತಥಮ್ । ಸಂಖ್ಯಾಂ ಚಾಪಿ ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ದ್ವೀಪಾನಾಂ ಚೈವ ವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೭೫.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಈಗಿನಿಂದ ಮುಂದೆ ನಾನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪವನ್ನು ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸಮುದ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ದ್ವೀಪಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಯಾವನ್ತಿ ಚೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ತೇಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮಹಾಭೂತಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ಗತಿಂ ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಯೋಃ ಪೃಥಕ್ ।। ೭೫.

ಅದರೊಳಗಿನ ಎಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಯಾವ ಯಾವ ನದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು, ಮಹಾಭೂತಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಲನೆಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದ್ವೀಪಭೇದಸಹಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತಸ್ವನ್ತರ್ಗತಾನಿ ಚ । ನ ಶಕ್ಯನ್ತೇ ಕ್ರಮೇಣೇಹ ವಕ್ತುಂ ಯೈರ್ವಿತತಂ ಜಗತ್ ।। ೭೫.

ಈ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳೊಳಗಿನ ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಾಗಗಳು, ಅವುಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತು ಹೇಗೆ ಹರಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಪ್ತದ್ವೀಪಾನ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗ್ರಹೈಃ ಸಹ । ಯೇಷಾಂ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತರ್ಕೇಣ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ।। ೭೫.

ನಾನು ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಜನರು ತರ್ಕದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಚಿನ್ತ್ಯಾಃ ಖಲು ಯೇ ಭಾವಾ ನ ತಾಂಸ್ತರ್ಕೇಣ ಸಾಧಯೇತ್ । ಪ್ರಕೃತಿಭ್ಯಃ ಪರಂ ಯಚ್ಚ ತದಚಿನ್ತ್ಯಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ ।। ೭೫.

ಯಾವುದೇ ಅಚಿಂತ್ಯವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರುವದು ಅಚಿಂತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ನವ ವರ್ಷಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಂ ಯಥಾತಥಮ್ । ವಿಸ್ತರಾನ್ಮಣ್ಡಲಾಚ್ಚೈವ ಯೋಜನೈಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ ।। ೭೫.

ನಾನು ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಳಿರಿ.

ಶತಮೇಕಂ ಸಹಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಮನ್ತತಃ । ನಾನಾಜನಪದಾಕೀರ್ಣಂ ಯೋಜನೈರ್ವಿವಿಧೈಃ ಶುಭೈಃ ।। ೭೫.

ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶತ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ; ವಿವಿಧ ಜನಪದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಶುಭಕರ ಯೋಜನಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸಂಕೀರ್ಣಂ ಪರ್ವತೈರುಪಶೋಭಿತಮ್ । ಸರ್ವಧಾತುವಿವೃದ್ಧೈಶ್ಚ ಶಿಲಾಜಾಲಸಮುದ್ಭವೈಃ । ಪರ್ವತಪ್ರಭವಾಭಿಶ್ಚ ನದೀಭಿಃ ಸರ್ವತಶ್ಚಿತಮ್ ।। ೭೫.

ಅದು ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ; ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ನದಿಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಃ ಪೃಥುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲಃ । ನವಭಿಶ್ಚಾವೃತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಭುವನೈರ್ಭೂತಭಾವನಃ ।। ೭೫.

ಜಂಬೂದ್ವೀಪವು ವಿಶಾಲವೂ, ಶ್ರೀಮಂತವೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿಯೂ, ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ಲವಣೇನ ಸಮುದ್ರೇಣ ಸರ್ವತಃ ಪರಿವಾರಿತಃ । ಜಮ್ಬೂದ್ವೀಪಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಾತ್ ಸಮೇನ ತು ಸಮನ್ತತಃ ।। ೭೫.

ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಉಪ್ಪಿನ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಜಂಬೂದ್ವೀಪದಷ್ಟೇ ಸಮುದ್ರವೂ ಸಮಾನ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಗಾಯತಾ ದೀರ್ಘಾ ಷಡೇತೇ ವರ್ಷಪರ್ವತಾಃ । ಉಭಯತ್ರಾವಗಾಢಾಶ್ಚ ಸಮುದ್ರೌ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮೌ ।। ೭೫.

ಅದರಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಆರು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಹರಡಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಷಪರ್ವತಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ.

ಹಿಮಪ್ರಾಯಶ್ಚ ಹಿಮವಾನ್ ಹೇಮಕೂಟಶ್ಚ ಹೇಮವಾನ್ । ಸರ್ವತ್ರ ಸುಸುಖಶ್ಚಾಪಿ ನಿಷಧಃ ಪರ್ವತೋ ಮಹಾನ್ ।। ೭೫.

ಹಿಮವಂತು ಬಹುಪಾಲು ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಹೇಮಕೂಟವು ಬಂಗಾರದಂತಿದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಹಾ ನಿಷಧ ಪರ್ವತವು ಬಹಳ ಸುಖಕರವಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ವರ್ಣಃಸ ಸೌವರ್ಣೋ ಮೇರುಶ್ಚೋಲ್ಬಮಯೋ ಗಿರಿಃ । ವೃತ್ತಾಕೃತಿಪ್ರಮಾಣಶ್ಚ ಚತುರಸ್ತ್ರಃ ಸಮುಚ್ಛಿತಃ ।। ೭೫.

ಮೇರು ಪರ್ವತವು ನಾಲ್ಕು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬಂಗಾರದಂತೆಯೂ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆಯೂ ಇದೆ; ಅದು ವೃತ್ತಾಕಾರದೂ, ಚೌಕಾಕಾರದೂ, ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ.

ನಾನಾವರ್ಣಸ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವೇಷು ಪ್ರಜಾಪತಿಗುಣಾನ್ವಿತಃ । ನಾಭಿಮಣ್ಡಲಸಂಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ।। ೭೫.

ಅದರ ಬದಿಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ಅದು ಪರಮೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಭಿಮಂಡಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.

ಪೂರ್ವತಃ ಶ್ವೇತವರ್ಣಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ತೇನ ತಸ್ಯ ತತ್ । ಪೀತಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಸೌ ತೇನ ವೈಶ್ಯತ್ವಮಿಷ್ಯತೇ ।। ೭೫.

ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ವೈಶ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭೃಙ್ಗಪತ್ರನಿಭಶ್ಚಾಸೌ ಪಶ್ಚಿಮೇನ ಯತೋಽಥ ಸಃ । ತೇನಾಸ್ಯ ಶೂದ್ರತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮೇರೋರ್ನಾಮಾರ್ಥಕರ್ಮಣಃ ।। ೭೫.

ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಭೃಂಗದ ರೆಕ್ಕೆಯ ಬಣ್ಣದಂತಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಮೇರುಪರ್ವತದ ಹೆಸರಿನಂತೆ ಶೂದ್ರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪಾರ್ಶ್ವಮುತ್ತರತಸ್ತಸ್ಯ ರಕ್ತವರ್ಣಂ ವಿಭಾವ್ಯತೇ। ತೇನಾಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಭಾವಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವರ್ಣಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ ।। ೭೫.

ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಈ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೃತ್ತಃ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ವರ್ಣತಃ ಪರಿಮಾಣತಃ । ನೀಲಶ್ಚ ವೈದೂರ್ಯಮಯಃ ಶ್ವೇತಶುಕ್ಲೋ ಹಿರಣ್ಮಯಃ । ಮಯೂರಬರ್ಹಿವರ್ಣಸ್ತು ಶಾತಕೌಮ್ಭಶ್ಚ ಶ್ರೃಙ್ಗವಾನ್ ।। ೭೫.

ಅದು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ವೃತ್ತಾಕಾರದಾಗಿದೆ, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಯೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ; ಅದು ನೀಲಿ, ವೈದುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಬಂಗಾರದಂತಿದೆ, ನವಿಲಿನ ರೆಕ್ಕೆಯ ಬಣ್ಣದಂತಿದೆ, ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.