ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಪದ್ಮಾಸನೋ ಮೇ ಜನಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ - ಶ್ಚೈತತ್ ಪ್ರಸೂತಾವಸಕೃತ್ಪುರಾಣೈಃ । ಸಂಬೋಧ್ಯತೇ ನಾಥ ನ ಮದ್ವಿಧೋಽಪಿ ವಿದುರ್ಭವನ್ತಂ ತಪಸಾ ವಿಹೀನಾಃ ।। ೭೩.

ಕಮಲಾಸನನು ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ, ಅವನು ಅನೇಕ ಪುರಾತನರ ಮೂಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೂ, ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನಂತಹವನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾಗದು—ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದವರು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಿಸ್ತತ್ಪ್ರವರೈರಬೋಧ್ಯಂ ತ್ವಾಂ ದೇವ ಮೂರ್ಖಾಃ ಸ್ವಮನನ್ತನತ್ಯಾ । ಪ್ರಬೋಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ನ ತೇಷು ಬುದ್ಧಿ - ರುದಾರಕೀರ್ತ್ತಿಷ್ವಪಿ ವೇದಹೀನಾಃ ।। ೭೩.

ದೇವ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೂಢರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವೇದಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ.

ಜನ್ಮಾನ್ತರೈರ್ವೇದವಿದಾಂ ವಿವೇಕ - ಬುದ್ಧಿರ್ಭವೇನ್ನಾಥ ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ । ತ್ವಲ್ಲಬ್ಧಲಾಭಸ್ಯ ನ ಮಾನುಷತ್ವಂ ನ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಗತಿಃ ಶಿವಂ ಸ್ಯಾತ್ ।। ೭೩.

ನಾಥಾ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವೇದವನ್ನು ಅರಿತವರಿಗೆ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿ ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದವರಿಗೆ ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳ ಅಥವಾ ಗಂಧರ್ವರ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ.

ತ್ವಂ ವಿಷ್ಣುರೂಪೋಽಸಿ ಭವಾನ್ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸ್ಥೂಲೋಽಸಿ ಚೇದಂ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾಯಾಃ । ಸ್ಥೂಲಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸುಲಭೋಽಸಿ ದೇವ ತ್ವದ್ವಾಹ್ಯವೃತ್ತ್ಯಾ ನರಕೇ ಪತನ್ತಿ ।। ೭೩.

ನೀನು ವಿಷ್ಣುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು; ನೀನು ಸ್ಥೂಲರೂಪಿಯೂ ಹೌದು, ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ; ದೇವಾ, ನೀನು ಸ್ಥೂಲವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವನೂ ಹೌದು, ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ವಾ ಭವತಿ ಸ್ಥಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಖಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದುವಹ್ನ್ಯರ್ಕಮಹೀಮರುದ್ಭಿಃ । ತತ್ತ್ವೈಃ ಸತೋಯೈಃ ಸಮರೂಪಧಾರಿ - ಣ್ಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪೇ ವಿತತಸ್ವಭಾವೇ ।। ೭೩.

ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೀನು ಇರುವೆ, ಆಕಾಶ, ಆತ್ಮ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ತಾನೇ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬಹುದು?

ಇತಿ ಸ್ತುತಿಂ ಮೇ ಭಗವನ್ನನನ್ತ ಜುಷಸ್ವ ಭಕ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಶ್ಚ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಸೃಜಸ್ವೇತಿ ತವೋದಿತಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞತಾಂ ದೇಹಿ ನಮೋಽಸ್ತು ವಿಷ್ಣೋ ।। ೭೩.

ಹೇ ಭಗವಂತ, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸು ಮತ್ತು ನನಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡು. ವಿಷ್ಣುವೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಚತುರ್ಮುಖೋ ಯೋ ಯದಿ ಕೋಟಿವಕ್ತ್ರೋ ಭವೇನ್ನರಃ ಕ್ವಾಪಿ ವಿಶುದ್ಧಚೇತಾಃ । ಸ ತೇ ಗುಣಾನಾಮಯುತೈರನೇಕೈ - ರ್ವದೇತ್ ತದಾ ದೇವವರ ಪ್ರಸೀದ ।। ೭೩.

ಯಾವುದೇ ಮಾನವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಬಾಯಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೇವದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯಮಾಡು.

ಸಮಾಧಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಬುದ್ಧೇ - ಸ್ತ್ವದ್ಭಾವಭಾವೈಕಮನೋಽನುಗಸ್ಯ । ಸದಾ ಹೃದಿಸ್ಥೋಽಸಿ ಭವಾನ್ನಮಸ್ತೇ ನ ಸರ್ವಗಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಪೃಥಗ್ವ್ಯವಸ್ಥಾ ।। ೭೩.

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿರುವವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಿನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ.

ಇತಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಕೃತಮೇತದೀಶ ಸ್ತವಂ ಮಯಾ ಸರ್ವಗತಂ ವಿಬುದ್ಧ್ವಾ । ಸಂಸಾರಚಕ್ರಕ್ರಮಮಾಣಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭೀತಂ ಪುನೀಹ್ಯಚ್ಯುತ ಕೇವಲತ್ವಮ್ ।। ೭೩.

ಹೇ ಈಶ್ವರಾ, ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ನನಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನೊದಗಿ, ಭಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸು, ಅಚ್ಯುತನೇ, ನನಗೆ ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡು.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಇತಿ ಸ್ತುತಸ್ತದಾ ದೇವೋ ರುದ್ರೇಣಾಮಿತತೇಜಸಾ । ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಮೇಘಗಮ್ಭೀರನಿಃಸ್ವನಃ ।। ೭೩.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ರುದ್ರನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಆ ದೇವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮೇಘದ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ವರಂ ವರಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ದೇವ ದೇವ ಉಮಾಪತೇ । ನ ಭೇದಶ್ಚಾವಯೋರ್ದೇವ ಏಕಾವಾವಾಮುಭಾವಪಿ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ನೀನು ಒಬ್ಬ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ, ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಬ್ರಹ್ಮಣಾಽಹಂ ನಿಯುಕ್ತಸ್ತು ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜ ಇತಿ ಪ್ರಭೋ । ತತ್ರ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಸ್ವ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭೂತಭಾವನಮ್ ।। ೭೩.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಭುವೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸು ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದುದರಿಂದ, ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮೂರು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ತ್ವಂ ನ ಸಂದೇಹೋ ಜ್ಞಾನರಾಶಿಃ ಸನಾತನಃ । ದೇವಾನಾಂ ಚ ಪರಂ ಪೂಜ್ಯಃ ಸರ್ವದಾ ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಞಾನದ ನಿಧಿ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುತ್ತೀಯೆ.

ಏವಮುಕ್ತಃ ಪುನರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚೋಮಾಪತಿರ್ಮುದಾ । ಅನ್ಯಂ ದೇಹಿ ವರಂ ದೇವ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ವಜನ್ತುಷು ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಉಮಾಪತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು: ದೇವಾ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವರವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ಮೂರ್ತೋ ಭೂತ್ವಾ ಭವಾನೇವ ಮಾಮಾರಾಧಯ ಕೇಶವ । ಮಾಂ ವಹಸ್ವ ಚ ದೇವೇಶ ವರಂ ಮತ್ತೋ ಗೃಹಾಣ ಚ । ಯೇನಾಹಂ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ಪೂಜ್ಯಾತ್ ಪೂಜ್ಯತರೋ ಭವೇ ।। ೭೩.

ನೀನು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹೇ ಕೇಶವ, ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸು; ದೇವದೇವ, ನನ್ನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇದರಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜ್ಯನಾಗಲಿ.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ದೇವಕಾರ್ಯಾವತಾರೇಷು ಮಾನುಷತ್ವಮುಪಾಗತಃ । ತ್ವಾಮೇವಾರಾಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಂ ಚ ಮೇ ವರದೋ ಭವ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ, ನಾನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿರು.

ಯತ್ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಹಸ್ವೇತಿ ದೇವದೇವ ಉಮಾಪತೇ । ಸೋಽಹಂ ವಹಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೇವಂ ಮೇಘೋ ಭೂತ್ವಾ ಶತಂ ಸಮಾಃ ।। ೭೩.

ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, 'ನನ್ನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ' ಎಂದು, ಹೇ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ನಾನು ಮೇಘ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರುತ್ತೇನೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಹರಿರ್ಮೇಘಃ ಸ್ವಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ । ಉಜ್ಜಹಾರ ಜಲಾತ್ ತಸ್ಮಾದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಚೇದಮುವಾಚ ಹ ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಹರಿಯು ತಾನು ಮೇಘವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಎತ್ತಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಯ ಏತೇ ದಶ ಚೈಕಶ್ಚ ಪುರುಷಾಃ ಪ್ರಾಕೃತಾಃ ಪ್ರಭೋ । ತೇ ವೈರಾಜಾ ಮಹೀಂ ಯಾತಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ।। ೭೩.

ಹೇ ಪ್ರಭು, ಈ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೂಲ ಪುರುಷರು, ವೈರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆದಿತ್ಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮದಂಶೋ ದ್ವಾದಶೋ ಯಸ್ತು ವಿಷ್ಣುನಾಮಾ ಮಹೀತಲೇ । ಅವತೀರ್ಣೋ ಭವನ್ತಂ ತು ಆರಾಧಯತಿ ಶಂಕರ ।। ೭೩.

ನನ್ನ ದ್ವಾದಶಾಂಶದಿಂದ, 'ವಿಷ್ಣು' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದವನು, ಹೇ ಶಂಕರಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಕಾದಂಶಾತ್ ಸೃಷ್ಟ್ವಾದಿತ್ಯಂ ಘನಂ ತಥಾ । ನಾರಾಯಣಃ ಶಬ್ದವಚ್ಚ ನ ವಿದ್ಮಃ ಕ್ವ ಲಯಂ ಗತಃ ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಭಾಗದಿಂದ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು, ಮೇಘವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಶಬ್ದದಂತೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನೆಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಏವಮೇಷ ಹರಿರ್ದೇವಃ ಸರ್ವಗಃ ಸರ್ವಭಾವನಃ । ವರದೋಽಭೂತ್ ಪುರಾ ಮಹ್ಯಂ ತೇನಾಹಂ ದೈವತೈರ್ವರಃ ।। ೭೩.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ, ಈ ಹರಿಯು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಜಿಸುವವನು, ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಅದರಿಂದ ನಾನು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ನಾರಾಯಣಾತ್ ಪರೋ ದೇವೋ ನ ಭೂತೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಏತದ್ ರಹಸ್ಯಂ ವೇದಾನಾಂ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಚ ಸತ್ತಮ । ಮಯಾ ವಃ ಕೀರ್ತಿತಂ ಸರ್ವಂ ಯಥಾ ವಿಷ್ಣುರಿಹೇಜ್ಯತೇ ।। ೭೩.

ನಾರಾಯಣನಿಗಿಂತ ಮೇಲು ದೇವರು ಇಲ್ಲ, ಆಗಲಿಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಇರಲಾರ. ವೇದಗಳಿಗೂ ಪುರಾಣಗಳಿಗೂ ಇದು ರಹಸ್ಯ, ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಪುನಸ್ತೇ ಋಷಯಃ ಸರ್ವೇ ತಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಸನಾತನಮ್ । ರುದ್ರಂ ಪುರಾಣಪುರುಷಂ ಶಾಶ್ವತಂ ಧ್ರುವಮವ್ಯಯಮ್ । ವಿಶ್ವರೂಪಮಜಂ ಶಂಭುಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಶೂಲಪಾಣಿನಮ್ ।। ೭೪.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು: ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳು ಆ ಶಾಶ್ವತ, ಪುರಾತನ, ಸದಾ ಇರುವ, ಅಚಲ, ಅವಿನಾಶಿ, ವಿಶ್ವರೂಪಿ, ಜನನರಹಿತ, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.

ಋಷಯ ಊಚುಃ । ತ್ವಂ ಪರಃ ಸರ್ವದೇವಾನಾಮಸ್ಮಾಕಂ ಚ ಸುರೇಶ್ವರ । ಪೃಚ್ಛಾಮ ತೇನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರಶ್ನಮೇಕಂ ತದ್ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ।। ೭೪.

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ನಮಗೂ ದೇವರಾಧಿಪತಿ ನೀನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾವು ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ; ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯ.

ಭೂಮಿಪ್ರಮಾಣಸಂಸ್ಥಾನಂ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಚ ವಿಸ್ತರಮ್ । ಸಮುದ್ರಾಣಾಂ ನದೀನಾಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಸ್ಯ ಚ ವಿಸ್ತರಮ್ । ಅಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರೂಹಿ ಕೃಪಯಾ ದೇವದೇವ ಉಮಾಪತೇ ।। ೭೪.

ಓ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ದಯೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಗಾತ್ರ, ಪರ್ವತಗಳ ಅಗಲ, ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸು.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಸರ್ವೇಷ್ವೇವ ಪುರಾಣೇಷು ಭೂರ್ಲೋಕಃ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಭವಾದೀನಾಂ ವಾಯವ್ಯೇ ಚ ಸವಿಸ್ತರಮ್ ।। ೭೪.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಲೋಕವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಭವ ಮತ್ತು ಇತರರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇದಾನೀಂ ಚ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಮಾಸಾದ್ ವಃ ಕ್ಷಮಾನ್ತರಮ್ । ತನ್ನಿಬೋಧತ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ಗದತೋ ಮಮ ಸತ್ತಮಾಃ ।। ೭೪.

ಈಗ ನಾನು ಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರೇ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.