ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಅನಾದಿದೇವೋಽಚ್ಯುತ ಶೇಷಶೇಖರ ಪ್ರಭೋ ವಿಭೋ ಭೂತಪತೇ ಮಹೇಶ್ವರ । ಮರುತ್ಪತೇ ಸರ್ವಪತೇ ಜಗತ್ಪತೇ ಭುವಃ ಪತೇ ಭುವನಪತೇ ಸದಾ ನಮಃ ।। ೭೩.

ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ದೇವ, ತಪ್ಪದೆ ಇರುವವ, ಶೇಷನನ್ನು ಮುಡಿಗೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವ, ಪ್ರಭು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವ, ಭೂತಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಗಾಳಿಯ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿ, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿ, ಭುವನಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಸದಾ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಜಲೇಶ ನಾರಾಯಣ ವಿಶ್ವಶಂಕರ ಕ್ಷಿತೀಶ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವಲೋಚನ । ಶಶಾಙ್ಕಸೂರ್ಯಾಚ್ಯುತ ವೀರ ವಿಶ್ವಗಾ - ಪ್ರತರ್ಕ್ಯಮೂರ್ತ್ತೇಽಮೃತಮೂರ್ತಿರವ್ಯಯಃ ।। ೭೩.

ನೀರಿನ ಅಧಿಪತಿ, ನಾರಾಯಣ, ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಹಿತಕರನಾದವ, ಭೂಮಿಯ ಅಧಿಪತಿ, ವಿಶ್ವದ ಒಡೆಯ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವವ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ತಪ್ಪದವ, ಶೂರ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವ, ಯಾರು ಊಹಿಸಲಾಗದ ರೂಪದವ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ, ನಾಶವಾಗದವ.

ಜ್ವಲದ್ಹುತಾಶಾರ್ಚಿವಿರುದ್ಧಮಣ್ಡಲ ಪ್ರಪಾಹಿ ನಾರಾಯಣ ವಿಶ್ವತೋಮುಖ । ನಮೋಽಸ್ತು ದೇವಾರ್ತ್ತಿಹರಾಮೃತಾವ್ಯಯ ಪ್ರಪಾಹಿ ಮಾಂ ಶರಣಗತಂ ಸದಾಚ್ಯುತ ।। ೭೩.

ಬೆಳಕಿನ ವಲಯವು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ನಾರಾಯಣ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮುಖಗಳಿರುವವನೇ, ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ, ನಾಶಹೀನನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಾನು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿರುವವನಾಗಿ, ಸದಾ ತಪ್ಪದವ, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

ವಕ್ತ್ರಾಣ್ಯನೇಕಾನಿ ವಿಭೋ ತವಾಹಂ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗತಂ ಪುರಾಣಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶಂ ಜಗತಾಂ ಪ್ರಸೂತಿಂ ನಮೋಽಸ್ತು ತುಭ್ಯಂ ತು ಪಿತಾಮಹಾಯ ।। ೭೩.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೇ, ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ಲೋಕಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪನನ್ನು, ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ; ಪಿತಾಮಹನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸಂಸಾರಚಕ್ರಭ್ರಮಣೈರನೇಕೈಃ ಕ್ವಚಿದ್ ಭವಾನ್ ದೇವವರಾದಿದೇವ । ಸನ್ಮಾರ್ಗಿಭಿರ್ಜ್ಞಾನವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವೈ - ರುಪಾಸ್ಯಸೇ ಕಿಂ ಪ್ರಲಪಾಮ್ಯಹಂ ತ್ವಾಮ್ ।। ೭೩.

ಅನೇಕ ಜನ್ಮಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ನೀನು, ಸತ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹುಡುಕುವ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾದವರಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತೀಯೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಏನು ಹೇಳಲಿ?

ಏಕಂ ಭವನ್ತಂ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಸ್ತಾದ್ ಯೋ ವೇತ್ತ್ಯಸೌ ಸರ್ವವಿದಾದಿಬೋದ್ಧಾ । ಗುಣಾ ನ ತೇಷು ಪ್ರಸಭಂ ವಿಭೇದ್ಯಾ ವಿಶಾಲಮೂರ್ತಿರ್ಹಿ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪಃ ।। ೭೩.

ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನ ವಿಶಾಲ ರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಹೌದು.

ನಿರ್ವಾಕ್ಯೋ ನಿರ್ಮನೋ ವಿಗತೇನ್ದ್ರಿಯೋಽಸಿ ಕರ್ಮಾಭವಾನ್ನೋ ವಿಗತೈಕಕರ್ಮಾ । ಸಂಸಾರವಾಂಸ್ತ್ವಂ ಹಿ ನ ತಾದೃಶೋಽಸಿ ಪುನಃ ಕಥಂ ದೇವವರಾಸಿ ವೇದ್ಯಃ ।। ೭೩.

ನೀನು ಮಾತಿಗೂ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಅತೀತನು; ನೀನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿತನಲ್ಲ, ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನೂ ಅಲ್ಲ; ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನ ನಿನಗೆ ಇಲ್ಲ—ಹಾಗಿದ್ದರೆ ದೇವತೆಗಳ ದೇವಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯಬಹುದು?

ಮೂರ್ತಾಮೂರ್ತಂ ತ್ವತುಲಂ ಲಭ್ಯತೇ ತೇ ಪರಂ ವಪುರ್ದೇವ ವಿಶುದ್ಧಭಾವೈಃ । ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛಿತ್ತಿಕರೈರ್ಯಜದ್ಭಿ - ರತೋಽವಸೀಯೇತ ಚತುರ್ಭುಜಸ್ತ್ವಮ್ ।। ೭೩.

ನಿನ್ನ ರೂಪವು ರೂಪವಿಲ್ಲದಂತೆಯೂ, ಅಸಾಧಾರಣವಾದಂತೆಯೂ ಇದೆ; ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನವರು, ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ನಿನ್ನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಯತೋ ವಪುಸ್ತೇ ದೇವಾದಯೋಽಪ್ಯದ್ಭುತಕಾರಣಂ ತತ್ । ಅತೋಽವತಾರೋಕ್ತತನುಂ ಪುರಾಣ - ಮಾರಾಧಯೇಯುಃ ಕಮಲಾಸನಾದ್ಯಾಃ ।। ೭೩.

ನಿನ್ನ ಆ ಪರಮ ರೂಪವನ್ನು, ಅದ್ಭುತ ಕಾರಣವಾದುದನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಅರಿಯಲಾಗದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಅವತಾರಗಳ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಪುರಾತನ ರೂಪವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನ ತೇ ವಪುರ್ವಿಶ್ವಸೃಗಬ್ಜಯೋನಿ- ರೇಕಾನ್ತತೋ ವೇದ ಮಹಾನುಭಾವಃ । ಪರಂ ತ್ವಹಂ ವೇದ್ಮಿ ಕವಿಂ ಪುರಾಣಂ ಭವನ್ತಮಾದ್ಯಂ ತಪಸಾ ವಿಶುದ್ಧಃ ।। ೭೩.

ಮಹಾತ್ಮನೇ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರನು; ಆದರೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ ನಾನು, ನಿನ್ನನ್ನು ಪುರಾತನ ಕವಿಯಾಗಿ, ಆದ್ಯನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ.

ಪದ್ಮಾಸನೋ ಮೇ ಜನಕಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ - ಶ್ಚೈತತ್ ಪ್ರಸೂತಾವಸಕೃತ್ಪುರಾಣೈಃ । ಸಂಬೋಧ್ಯತೇ ನಾಥ ನ ಮದ್ವಿಧೋಽಪಿ ವಿದುರ್ಭವನ್ತಂ ತಪಸಾ ವಿಹೀನಾಃ ।। ೭೩.

ಕಮಲಾಸನನು ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ, ಅವನು ಅನೇಕ ಪುರಾತನರ ಮೂಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೂ, ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನಂತಹವನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾಗದು—ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದವರು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಿಸ್ತತ್ಪ್ರವರೈರಬೋಧ್ಯಂ ತ್ವಾಂ ದೇವ ಮೂರ್ಖಾಃ ಸ್ವಮನನ್ತನತ್ಯಾ । ಪ್ರಬೋಧಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ನ ತೇಷು ಬುದ್ಧಿ - ರುದಾರಕೀರ್ತ್ತಿಷ್ವಪಿ ವೇದಹೀನಾಃ ।। ೭೩.

ದೇವ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೂಢರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವೇದಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ.

ಜನ್ಮಾನ್ತರೈರ್ವೇದವಿದಾಂ ವಿವೇಕ - ಬುದ್ಧಿರ್ಭವೇನ್ನಾಥ ತವ ಪ್ರಸಾದಾತ್ । ತ್ವಲ್ಲಬ್ಧಲಾಭಸ್ಯ ನ ಮಾನುಷತ್ವಂ ನ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಗತಿಃ ಶಿವಂ ಸ್ಯಾತ್ ।। ೭೩.

ನಾಥಾ, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ವೇದವನ್ನು ಅರಿತವರಿಗೆ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿ ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದವರಿಗೆ ಮಾನವನ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳ ಅಥವಾ ಗಂಧರ್ವರ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ.

ತ್ವಂ ವಿಷ್ಣುರೂಪೋಽಸಿ ಭವಾನ್ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸ್ಥೂಲೋಽಸಿ ಚೇದಂ ಕೃತಕೃತ್ಯತಾಯಾಃ । ಸ್ಥೂಲಃ ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ಸುಲಭೋಽಸಿ ದೇವ ತ್ವದ್ವಾಹ್ಯವೃತ್ತ್ಯಾ ನರಕೇ ಪತನ್ತಿ ।। ೭೩.

ನೀನು ವಿಷ್ಣುರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮನು; ನೀನು ಸ್ಥೂಲರೂಪಿಯೂ ಹೌದು, ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ; ದೇವಾ, ನೀನು ಸ್ಥೂಲವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವವನೂ ಹೌದು, ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವರು ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಮುಚ್ಯತೇ ವಾ ಭವತಿ ಸ್ಥಿತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಖಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದುವಹ್ನ್ಯರ್ಕಮಹೀಮರುದ್ಭಿಃ । ತತ್ತ್ವೈಃ ಸತೋಯೈಃ ಸಮರೂಪಧಾರಿ - ಣ್ಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪೇ ವಿತತಸ್ವಭಾವೇ ।। ೭೩.

ಈ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೀನು ಇರುವೆ, ಆಕಾಶ, ಆತ್ಮ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ತಾನೇ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವಾಗ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬಹುದು?

ಇತಿ ಸ್ತುತಿಂ ಮೇ ಭಗವನ್ನನನ್ತ ಜುಷಸ್ವ ಭಕ್ತಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಶ್ಚ । ಸೃಷ್ಟಿಂ ಸೃಜಸ್ವೇತಿ ತವೋದಿತಸ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞತಾಂ ದೇಹಿ ನಮೋಽಸ್ತು ವಿಷ್ಣೋ ।। ೭೩.

ಹೇ ಭಗವಂತ, ನಾನು ಮಾಡಿದ ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸು ಮತ್ತು ನನಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡು. ವಿಷ್ಣುವೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಚತುರ್ಮುಖೋ ಯೋ ಯದಿ ಕೋಟಿವಕ್ತ್ರೋ ಭವೇನ್ನರಃ ಕ್ವಾಪಿ ವಿಶುದ್ಧಚೇತಾಃ । ಸ ತೇ ಗುಣಾನಾಮಯುತೈರನೇಕೈ - ರ್ವದೇತ್ ತದಾ ದೇವವರ ಪ್ರಸೀದ ।। ೭೩.

ಯಾವುದೇ ಮಾನವನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಬಾಯಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೇವದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ದಯಮಾಡು.

ಸಮಾಧಿಯುಕ್ತಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಬುದ್ಧೇ - ಸ್ತ್ವದ್ಭಾವಭಾವೈಕಮನೋಽನುಗಸ್ಯ । ಸದಾ ಹೃದಿಸ್ಥೋಽಸಿ ಭವಾನ್ನಮಸ್ತೇ ನ ಸರ್ವಗಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಪೃಥಗ್ವ್ಯವಸ್ಥಾ ।। ೭೩.

ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿರುವವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತೀಯೆ. ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಿನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ.

ಇತಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಕೃತಮೇತದೀಶ ಸ್ತವಂ ಮಯಾ ಸರ್ವಗತಂ ವಿಬುದ್ಧ್ವಾ । ಸಂಸಾರಚಕ್ರಕ್ರಮಮಾಣಯುಕ್ತ್ಯಾ ಭೀತಂ ಪುನೀಹ್ಯಚ್ಯುತ ಕೇವಲತ್ವಮ್ ।। ೭೩.

ಹೇ ಈಶ್ವರಾ, ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ನನಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನೊದಗಿ, ಭಯದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸು, ಅಚ್ಯುತನೇ, ನನಗೆ ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡು.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಇತಿ ಸ್ತುತಸ್ತದಾ ದೇವೋ ರುದ್ರೇಣಾಮಿತತೇಜಸಾ । ಉವಾಚ ವಾಕ್ಯಂ ಸಂತುಷ್ಟೋ ಮೇಘಗಮ್ಭೀರನಿಃಸ್ವನಃ ।। ೭೩.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ರುದ್ರನು ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಆ ದೇವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮೇಘದ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ವರಂ ವರಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ದೇವ ದೇವ ಉಮಾಪತೇ । ನ ಭೇದಶ್ಚಾವಯೋರ್ದೇವ ಏಕಾವಾವಾಮುಭಾವಪಿ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ನೀನು ಒಬ್ಬ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು, ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ, ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ.

ರುದ್ರ ಉವಾಚ । ಬ್ರಹ್ಮಣಾಽಹಂ ನಿಯುಕ್ತಸ್ತು ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜ ಇತಿ ಪ್ರಭೋ । ತತ್ರ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಸ್ವ ತ್ರಿವಿಧಂ ಭೂತಭಾವನಮ್ ।। ೭೩.

ರುದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಭುವೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸು ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದುದರಿಂದ, ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಮೂರು ವಿಧದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ತ್ವಂ ನ ಸಂದೇಹೋ ಜ್ಞಾನರಾಶಿಃ ಸನಾತನಃ । ದೇವಾನಾಂ ಚ ಪರಂ ಪೂಜ್ಯಃ ಸರ್ವದಾ ತ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ನೀನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಶಾಶ್ವತ ಜ್ಞಾನದ ನಿಧಿ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುತ್ತೀಯೆ.

ಏವಮುಕ್ತಃ ಪುನರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚೋಮಾಪತಿರ್ಮುದಾ । ಅನ್ಯಂ ದೇಹಿ ವರಂ ದೇವ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ವಜನ್ತುಷು ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಉಮಾಪತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು: ದೇವಾ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವರವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು.

ಮೂರ್ತೋ ಭೂತ್ವಾ ಭವಾನೇವ ಮಾಮಾರಾಧಯ ಕೇಶವ । ಮಾಂ ವಹಸ್ವ ಚ ದೇವೇಶ ವರಂ ಮತ್ತೋ ಗೃಹಾಣ ಚ । ಯೇನಾಹಂ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ಪೂಜ್ಯಾತ್ ಪೂಜ್ಯತರೋ ಭವೇ ।। ೭೩.

ನೀನು ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹೇ ಕೇಶವ, ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸು; ದೇವದೇವ, ನನ್ನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ ಮತ್ತು ನನ್ನಿಂದ ಒಂದು ವರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇದರಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜ್ಯನಾಗಲಿ.

ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ । ದೇವಕಾರ್ಯಾವತಾರೇಷು ಮಾನುಷತ್ವಮುಪಾಗತಃ । ತ್ವಾಮೇವಾರಾಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಂ ಚ ಮೇ ವರದೋ ಭವ ।। ೭೩.

ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ, ನಾನೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ನನಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿರು.

ಯತ್ ತ್ವಯೋಕ್ತಂ ವಹಸ್ವೇತಿ ದೇವದೇವ ಉಮಾಪತೇ । ಸೋಽಹಂ ವಹಾಮಿ ತ್ವಾಂ ದೇವಂ ಮೇಘೋ ಭೂತ್ವಾ ಶತಂ ಸಮಾಃ ।। ೭೩.

ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ, 'ನನ್ನನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ' ಎಂದು, ಹೇ ದೇವದೇವ, ಉಮಾಪತಿ, ನಾನು ಮೇಘ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರುತ್ತೇನೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಹರಿರ್ಮೇಘಃ ಸ್ವಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಮಹೇಶ್ವರಮ್ । ಉಜ್ಜಹಾರ ಜಲಾತ್ ತಸ್ಮಾದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಚೇದಮುವಾಚ ಹ ।। ೭೩.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಹರಿಯು ತಾನು ಮೇಘವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು, ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಎತ್ತಿ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

ಯ ಏತೇ ದಶ ಚೈಕಶ್ಚ ಪುರುಷಾಃ ಪ್ರಾಕೃತಾಃ ಪ್ರಭೋ । ತೇ ವೈರಾಜಾ ಮಹೀಂ ಯಾತಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಇತಿ ಸಂಜ್ಞಿತಾಃ ।। ೭೩.

ಹೇ ಪ್ರಭು, ಈ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೂಲ ಪುರುಷರು, ವೈರಾಜರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವರು, ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆದಿತ್ಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.