ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ತೇಷು ನಿಷ್ಠುರಕಂ ಲುಬ್ಧಂ ಸರ್ವೇಷು ಸಮವಸ್ಥಿತಮ್ । ದದೃಶೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತತ್ರ ಕಾಮರೂಪಿಣಮುತ್ತಮಮ್ ।। ೫.

ಅವುಗಳ ನಡುವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕ್ರೂರ ಮತ್ತು ಲೋಭಿಯಾದವನನ್ನು ಎಲ್ಲರ ನಡುವೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕಂಡನು.

ಅದ್ವೈತವಾಸನಾಸಿದ್ಧಂ ಯೋಗಾದ್ ಬಹುಶರೀರಕಮ್ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಪ್ರೋ ಮುದಾ ಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಯಯೌ ನಿಜಮಾಶ್ರಮಮ್ ।। ೫.

ಅದ್ವೈತದ ಭಾವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಆನಂದದಿಂದ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.

ಏವಂ ಜ್ಞಾನವತಃ ಕರ್ಮ್ಮ ಕುರ್ವತೋಽಪಿ ಸ್ವಜಾತಿಕಮ್ । ಭವೇನ್ಮುಕ್ತಿರ್ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ರೈಭ್ಯ ರಾಜನ್ ವಸೋ ಧ್ರುವಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗಾಗಿ, ಜ್ಞಾನವಂತನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ರೈಭ್ಯನೇ, ರಾಜನೇ, ಇದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದುದು.

ಏವಂ ತೌ ಸಂಶಯಚ್ಛೇದಂ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ರೈಭ್ಯವಸೂ ನೃಪ । ಬೃಹಸ್ಪತೇಸ್ತತೋ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಜ್ಜಗ್ಮತುರ್ನಿಜಮಾಶ್ರಮಮ್ ।। ೫.

ಹೀಗೆ, ರಾಜನೇ, ರೈಭ್ಯ ಮತ್ತು ವಸು ಅವರ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡರು; ನಂತರ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊರಟು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೋದರು.

ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ವಮಪಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ದೇವಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರಭುಮ್ । ಅಭೇದೇನ ಸ್ವದೇಹಸ್ಥಂ ಪಶ್ಯನ್ನಾರಾಧಯ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೫.

ಆದುದರಿಂದ, ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ, ನೀನು ಕೂಡ ನಾರಾಯಣ ದೇವರನ್ನು ನಿನ್ನದೇಹದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇರ್ಪಡದೆ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿ, ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸು.

ಕಪಿಲಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸ ರಾಜಾಽಶ್ವಶಿರಾ ವಿಭುಃ । ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಪುತ್ರಂ ಸಮಾಹೂಯ ಧನ್ಯಂ ಸ್ಥೂಲಶಿರಾಹ್ವಯಮ್ । ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ನಿಜೇ ರಾಜ್ಯೇ ಸ ರಾಜಾ ಪ್ರಯಯೌ ವನಮ್ ।। ೫.

ಕಪಿಲನ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅಶ್ವಶಿರಾ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಧನ್ಯನನ್ನು, ಸ್ಥೂಲಶಿರ ಎಂದು ಹೆಸರಾದವನನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತಾನೇ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

ನೈಮಿಷಾಖ್ಯಂ ವರಾರೋಹೇ ತತ್ರ ಯಜ್ಞತನುಂ ಗುರುಮ್ । ತಪಸಾರಾಧಯಾಮಾಸ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಂ ಸ್ತವೇನ ಚ ।। ೫.

ಅಲ್ಲಿ, ಸುಂದರಿಯೇ, ನೈಮಿಷವೆಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಜನು ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ಗುರುವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಪಾಠದಿಂದ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.

ಧರಣ್ಯುವಾಚ । ಕಥಂ ಯಜ್ಞತನೋಃ ಸ್ತೋತ್ರಂ ರಾಜ್ಞಾ ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಹ । ಸ್ತುತಿಃ ಕೃತಾ ಮಹಾಭಾಗ ಪುನರೇತಚ್ಚ ಶಂಸ ಮೇ ।। ೫.

ಭೂಮಿಯು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿತು: ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಆ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿ ರಚಿಸಿದನು? ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಆ ಸ್ತುತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ನಮಾಮಿ ಯಾಜ್ಯಂ ತ್ರಿದಶಾಧಿಪಸ್ಯ ಭವಸ್ಯ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಹುತಾಶನಸ್ಯ । ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಮರುತಾಮನೇಕ- ರೂಪಂ ಹರಿಂ ಯಜ್ಞನರಂ ನಮಸ್ಯೇ ।। ೫.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು, ದೇವತೆಗಳ, ಭವ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ, ರಾಜ, ಮತ್ತು ಮರುತ್ಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸುಭೀಮದಂಷ್ಟ್ರಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಂ ಸಂವತ್ಸರೇ ಚಾಯನಯುಗ್ಮಕುಕ್ಷಮ್ । ದರ್ಭಾಙ್ಗರೋಮಾಣಮಥೇಧ್ಮಶಕ್ತಿಂ ಸನಾತನಂ ಯಜ್ಞನರಂ ನಮಾಮಿ ।। ೫.

ಅದ್ಭುತ ದವಳಗಳುಳ್ಳ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನೇ ಕಣ್ಣುಗಳಾದ, ವರ್ಷದ ಎರಡು ಆಯನಗಳು ಹೊಟ್ಟೆಯಾದ, ದರ್ಭೆಯೇ ದೇಹದ ರೋಮಗಳಾದ, ಇಂಧನವೇ ಶಕ್ತಿಯಾದ, ಶಾಶ್ವತ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರಿದಮನ್ತರಂ ಹಿ ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಶರೀರೇಣ ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಾಃ । ತಮೀಡ್ಯಮೀಶಂ ಜಗತಾಂ ಪ್ರಸೂತಿಂ ಜನಾರ್ದನಂ ತಂ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ನಿತ್ಯಮ್ ।। ೫.

ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವಾದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸುರಾಸುರಾಣಾಂ ಚ ಜಯಾಜಯಾಯ ಯುಗೇ ಯುಗೇ ಯಃ ಸ್ವಶರೀರಮಾದ್ಯಮ್ । ಸೃಜತ್ಯನಾದಿಃ ಪರಮೇಶ್ವರೋ ಯ- ಸ್ತಂ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಂ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ನಾಥಮ್ ।। ೫.

ದೇವರುಗಳಿಗೂ ದಾನವರುಗಳಿಗೂ ಜಯವೋ ಸೋಲೋ ಆಗಬೇಕಾದಾಗ, ಪ್ರತಿ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಆದಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವನು— ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಾದ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ದಧಾರ ಮಾಯಾಮಯಮುಗ್ರತೇಜಾ ಜಯಾಯ ಚಕ್ರಂ ತ್ವಮಲಾಂಶುಶುಭ್ರಮ್ । ಗದಾಸಿಶಾರ್ಙ್ಗಾದಿಚತುರ್ಭುಜೋಽಯಂ ತಂ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಂ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ನಿತ್ಯಮ್ ।। ೫.

ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಯಂಕರ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ನೀನು, ನಿರ್ಮಲ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ; ಈ ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳವನು ಗದೆಯೂ, ಖಡ್ಗವನ್ನೂ, ಶಾರಂಗ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ— ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಕ್ವಚಿತ್ ಸಹಸ್ತ್ರಂ ಶಿರಸಾಂ ದಧಾರ ಕ್ವಚಿನ್ಮಹಾಪರ್ವತತುಲ್ಯಕಾಯಮ್ । ಕ್ವಚಿತ್ ಸ ಏವ ತ್ರಸರೇಣುತುಲ್ಯೋ ಯಸ್ತಂ ಸದಾ ಯಜ್ಞನರಂ ನಮಾಮಿ ।। ೫.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಿರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೇಹವಿರುವನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧೂಳಿನ ಕಣದಷ್ಟು ಸಣ್ಣವನಾಗಿರುವನು— ಆ ಶಾಶ್ವತ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಿಗೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಚತುರ್ಮುಖೋ ಯಃ ಸೃಜತೇ ಸಮಗ್ರಂ ರಥಾಙ್ಗಪಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಪಾಲನಾಯ । ಕ್ಷಯಾಯ ಕಾಲಾನಲಸನ್ನಿಭೋ ಯ- ಸ್ತಂ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಂ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ನಿತ್ಯಮ್ ।। ೫.

ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು, ರಥಚಕ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವವನು, ನಾಶಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕ್ಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವವನು— ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಸಾರಚಕ್ರಕ್ರಮಣಕ್ರಿಯಾಯೈ ಯ ಇಜ್ಯತೇ ಸರ್ವಗತಃ ಪುರಾಣಃ । ಯೋ ಯೋಗಿಭಿರ್ಧ್ಯಾಯತೇ ಚಾಪ್ರಮೇಯಸ್ ತಂ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಂ ಪ್ರಣತೋಽಸ್ಮಿ ನಿತ್ಯಮ್ ।। ೫.

ಸಂಸಾರದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ, ಪುರಾತನನು, ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನಿಸುವ, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದವನು— ಆ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಗೆ ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಮ್ಯಙ್ಮನಸ್ಯರ್ಪಿತವಾನಹಂ ತೇ ಯದಾ ಸುದೃಶ್ಯಂ ಸ್ವತನೌ ನು ತತ್ತ್ವಮ್ । ನ ಚಾನ್ಯದಸ್ತೋತಿ ಮತಿಃ ಸ್ಥಿರಾ ಮೇ ಯತಸ್ತತೋ ಮಾವತು ಶುದ್ಧಭಾವಮ್ ।। ೫.

ನಾನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದು— ನೀನು ನನ್ನ ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯಲಿ.

ಇತೀರಿತಸ್ತಸ್ಯ ಹುತಾಶನಾರ್ಚಿಃ - ಪ್ರಖ್ಯಂ ತು ತೇಜಃ ಪುರತೋ ಬಭೂವ । ತಸ್ಮಿನ್ ಸ ರಾಜಾ ಪ್ರವಿವೇಶ ಬುದ್ಧಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಲಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತವಾನ್ ಯಜ್ಞಮೂರ್ತೌ ।। ೫.

ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶವು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಆ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಯಜ್ಞಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು.

ಧರಣ್ಯುವಾಚ । ಸ ವಸುಃ ಸಂಶಯಚ್ಛೇದಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರೈಭ್ಯಶ್ಚ ಸತ್ತಮಃ । ಉಭೌ ಕಿಂ ಚಕ್ರತುರ್ದೇವ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚಾಙ್ಗಿರಸಂ ವಚಃ ।। ೬.

ಭೂಮಿಯು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿತು: ವಸು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ರೈಭ್ಯರು ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆಂಗಿರಸನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಏನು ಮಾಡಿದರು ದೇವಾ?

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಸ ವಸುಃ ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞಃ ಸ್ವರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪಾಲಯನ್ । ಅಯಜದ್ ಬಹುಭಿರ್ಯಜ್ಞೈರ್ಮಹದ್ಭಿರ್ಭೂರಿದಕ್ಷಿಣೈಃ ।। ೬.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು: ಆ ವಸು, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಾಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅನೇಕ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಬಹು ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

ಕರ್ಮಕಾಣ್ಡೇನ ದೇವೇಶಂ ಹರಿಂ ನಾರಾಯಣಂ ಪ್ರಭುಮ್ । ತೋಷಯಾಮಾಸ ರಾಜೇನ್ದ್ರಸ್ತಮಭೇದೇನ ಚಿನ್ತಯನ್ ।। ೬.

ಆ ರಾಜನು, ಹರಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಮೂಲಕ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು.

ತತಃ ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಮತಿಃ ಕಿಲ । ನಿವೃತ್ತರಾಜ್ಯಭೋಗಸ್ಯ ದ್ನ್ದ್ವಸ್ಯಾನ್ತಮುಪೇಯುಷೀ ।। ೬.

ಅನೇಕ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಭೋಗವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ದ್ವಂದ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು.

ತತಃ ಪುತ್ರಂ ವಿವಸ್ವನ್ತಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭ್ರಾತೃಶತಸ್ಯ ಹ । ಅಭಿಷಿಚ್ಯ ಸ್ವಕೇ ರಾಜ್ಯೇ ತಪೋವನಮುಪಾಗಮತ್ ।। ೬.

ನಂತರ, ನೂರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ವಿವಸ್ವಂತನನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ತಾನೇ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ಪುಷ್ಕರಂ ನಾಮ ತೀರ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರವರಂ ಯತ್ರ ಕೇಶವಃ । ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷನಾಮಾ ತು ಪೂಜ್ಯತೇ ತತ್ಪರಾಯಣೈಃ ।। ೬.

ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವೆಂಬುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ತೀರ್ಥ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇಶವನು, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತರಾದವರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಸ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಕಾಶ್ಮೀರಾಧಿಪತಿರ್ವಸುಃ । ಅತಿತೀವ್ರೇಣ ತಪಸಾ ಸ್ವಶರೀರಮಶೋಷಯತ್ ।। ೬.

ಆ ಪುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜನು ಹಾಗೂ ಋಷಿಯಾದ ವಸು ಹೋಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿದನು.

ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಪಾರಂ ತು ಸ್ತವಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಜಪನ್ ಬುಧಃ । ಆರಿರಾಧಯಿಷುರ್ದೇವಂ ನಾರಾಯಣಮಕಲ್ಮಷಮ್ । ಸ್ತೋತ್ರಾನ್ತೇ ತಲ್ಲಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸ ರಾಜಾ ರಾಜಸತ್ತಮಃ ।। ೬.

ಆ ರಾಜನು, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪರಮಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಪಾಪರಹಿತನಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆ ಸ್ತೋತ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅವನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದನು.

ಧರಣ್ಯುವಾಚ । ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಪಾರಂ ತು ಸ್ತೋತ್ರಂ ದೇವ ಕಥಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಕೀದೃಶಂ ತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪರಮೇಶ್ವರ ತತ್ತ್ವತಃ ।। ೬.

ಭೂಮಿಯು ಹೇಳಿತು: ದೇವರೇ, ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಪರಮಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆನಪಿಡುತ್ತಾರೆ? ಅದು ಹೇಗಿದೆ? ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ನಮಸ್ತೇ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷ ನಮಸ್ತೇ ಮಧುಸೂದನ । ನಮಸ್ತೇ ಸರ್ವಲೋಕೇಶ ನಮಸ್ತೇ ತಿಗ್ಮಚಕ್ರಿಣೇ ।। ೬.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದನು: ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನೇ, ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ಮಧುಸೂದನನೇ, ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದವನೇ, ನಿನಗೆ ವಂದನೆಗಳು.

ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ ವರದಂ ಸರ್ವತೇಜಸಮ್ । ನಮಾಮಿ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಕ್ಷಂ ವಿದ್ಯಾಽವಿದ್ಯಾತ್ಮಕಂ ವಿಭುಮ್ ।। ೬.

ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾದ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ, ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ, ಜ್ಞಾನವೂ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಆದ, ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.