ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಭಾವನಾಂ ತು ದೃಢಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ ಯಥಾ ಸರ್ವಗತೋ ಹರಿಃ । ನಾನ್ಯತ್ ತತ್ ಸದೃಶಂ ಭೂತಮಿತಿ ಭಾವೇನ ಸೇವ್ಯತೇ ।। ೪.

ಹರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವನೆಂಬ ದೃಢವಾದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಅವನಂತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಜೀವಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಏಷ ತೇ ಜ್ಞಾನಸದ್ಭಾವಸ್ತವ ರಾಜನ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಭಾವೇನ ಸ್ಮರನ್ ನಾರಾಯಣಂ ಹರಿಮ್ ।। ೪.

ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವು ಇದಾಗಿದೆ: ಪರಿಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು, ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

ಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಬಾವೇನ ಸ್ಮರ ನಾರಾಯಣಂ ಗುರುಮ್ । ಪುಷ್ಪೋಪಹಾರೈರ್ಧೂಪೈಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣೈಃ । ಧ್ಯಾನೇನ ಸುಸ್ಥಿತೇನಾಶು ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ।। ೪.

ಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು, ಗುರುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಹೂವುಗಳ ಅರ್ಪಣೆ, ಧೂಪ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವುದು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶೀಘ್ರವೇ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಉವಾಚ । ಭವನ್ತೌ ಮಮ ಸಂದೇಹಮೇಕಂ ಛೇತ್ತುಮಿಹಾರ್ಹತಃ । ಯೇನ ಛಿನ್ನೇನ ಜಾಯೇತ ಮಮ ಸಂಸಾರವಿಚ್ಯುತಿಃ ।। ೫.

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದೂರಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯರು. ಅದು ದೂರವಾದರೆ ನನಗೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.'

ಏವಮುಕ್ತೇ ನೃಪತಿನಾ ತದಾ ಯೋಗಿವರೋ ಮುನಿಃ । ಕಪಿಲಃ ಪ್ರಾಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಜಾನಂ ಯಜತಾಂ ವರಮ್ ।। ೫.

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯು, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಕಪಿಲ ಉವಾಚ । ಕಸ್ತೇ ಮನಸಿ ಸಂದೇಹೋ ರಾಜನ್ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ । ಛಿನ್ದಾಮಿ ಯೇನ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಯತ್ತೇಽಭಿವಾಞ್ಛಿತಮ್ ।। ೫.

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವಿದೆ? ನೀನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'

ರಾಜೋವಾಚ । ಕರ್ಮಣಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಮೋಕ್ಷ ಉತಾಹೋ ಜ್ಞಾನಿನಾ ಮುನೇ । ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಛಿನ್ಧಿ ಯದಿ ಮೇಽನುಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ ।। ೫.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ, ಮುನಿಯೇ? ನೀನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರೆ, ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡು.'

ಕಪಿಲ ಉವಾಚ । ಇಮಂ ಪ್ರಶ್ನಂ ಮಹಾರಾಜ ಪುರಾ ಪೃಷ್ಟೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ರೈಭ್ಯೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರೇಣ ರಾಜ್ಞಾ ಚ ವಸುನಾ ಪುರಾ । ವಸುರಾಸೀನ್ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಿದ್ವಾನ್ ದಾನಪತಿಃ ಪುರಾ ।। ೫.

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾರಾಜನೇ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ರೈಭ್ಯ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನು ಮತ್ತು ವಸು ಎಂಬ ರಾಜನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ವಸು ಹಿಂದೆ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ದಾನಶೀಲನೂ ಆದ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ.'

ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯ ಮನೋಃ ಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽನ್ವಯವರ್ದ್ಧನಃ । ವಸುಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸದ್ಮ ಗತವಾಂಸ್ತದ್ದಿದೃಕ್ಷಯಾ ।। ೫.

ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಸು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.

ಪಥಿ ಚೈತ್ರರಥಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿದ್ಯಾಧರವರಂ ನೃಪ । ಅಪೃಚ್ಛಚ್ಚ ವಸುಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽವಸರಂ ಪ್ರಭೋ ।। ೫.

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಥನನ್ನು, ವಿದ್ಯಾಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನನ್ನು ನೋಡಿ, ವಸುನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದನು, ಮಹಾರಾಜನೆ.

ಸೋಽಬ್ರವೀದ್ ದೇವಸಮಿತಿರ್ವರ್ತತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಗೃಹೇ । ಏವಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಸುಸ್ತಸ್ಥೌ ದ್ವಾರಿ ಬ್ರಹ್ಮೌಕಸಸ್ತದಾ । ತಾವತ್ ತತ್ರೈವ ರೈಭ್ಯಸ್ತು ಆಜಗಾಮ ಮಹಾತಪಾಃ ।। ೫.

ಅವನಿಗೆ ಚಿತ್ರರಥನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.' ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಸುನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ರೈಭ್ಯನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದುಹೋದನು.

ಸ ರಾಜಾ ಪ್ರೀತಮನಸಾ ವಸುಃ ಸಂಪೂರ್ಣಮಾನಸಃ । ಉವಾಚ ಪೂಜಯಿತ್ವಾಗ್ರೇ ಕ್ವ ಪ್ರಯಾತೋಽಸಿ ವೈ ಮುನೇ ।। ೫.

ಆ ರಾಜ ವಸುನು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿ, ರೈಭ್ಯನಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಮುನಿಯೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?'

ರೈಭ್ಯ ಉವಾಚ । ಅಹಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಆಗತೋಽಸ್ಮಿ ಮಹಾನೃಪ । ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾರ್ಯಾನ್ತರಂ ಪ್ರಷ್ಟುಮಹಂ ದೇವಪುರೋಹಿತಮ್ ।। ೫.

ರೈಭ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಾನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಳಿಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ದೇವತೆಗಳ ಗುರುನಿಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.'

ಏವಂ ವದತಿ ರೈಭ್ಯೇ ತು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತನ್ಮಹತ್ಸದಃ । ಉತ್ತಸ್ಥೌ ಸ್ವಾನಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಿ ಗತಾ ದೇವಗಣಾಃ ಪ್ರಭೋ ।। ೫.

ರೈಭ್ಯನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಆಸನಗಳಿಂದ ಎದ್ದು ಹೊರಟರು.

ತಾವದ್ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತತ್ರ ರೈಭ್ಯೇಣ ಸಹ ಸಂವಿದಮ್ । ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಧಿಷ್ಣ್ಯಮಗಮದ್ ವಸುನಾ ಚ ಸುಪೂಜಿತಃ ।। ೫.

ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ರೈಭ್ಯನ ಜೊತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ, ವಸುನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಆಸನಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

ರೈಭ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸೋ ರಾಜಾ ವಸುಶ್ಚೋಪವಿವೇಶ ಹ । ಉಪವಿಷ್ಟೇಷು ರಾಜೇನ್ದ್ರ ತೇಷು ತೇಷ್ವಪಿ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ ।। ೫.

ಆಂಗಿರಸ ವಂಶದ ರೈಭ್ಯನು ಮತ್ತು ರಾಜ ವಸುನು ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕುಳಿತುಕೊಂಡಾಗ, ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ, ಅವನು ಅವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ದೇವಗುರೂ ರೈಭ್ಯಂ ವಚನಮನ್ತಿಕೇ । ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಮಹಾಭಾಗ ವೇದವೇದಾಙ್ಗಪಾರಗ ।। ೫.

ದೇವತೆಗಳ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ರೈಭ್ಯನ ಬಳಿ ಹೇಳಿದನು: 'ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನಾನು ನಿನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಲಿ?'

ರೈಭ್ಯ ಉವಾಚ । ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಕರ್ಮಣಾ ಕಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನಿನಾಽಥವಾ । ಮೋಕ್ಷ ಏತನ್ಮಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಪೃಚ್ಛತಃ ಸಂಶಯಂ ಪ್ರಭೋ ।। ೫.

ರೈಭ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೇ, ಕರ್ಮದಿಂದ ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಮುಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಸು, ನಾನು ಸಂಶಯದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.'

ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ । ಯತ್ಕಿಂಚಿತ್ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ ಪುರುಷಃ ಸಾಧ್ವಸಾಧು ವಾ । ಸರ್ವಂ ನಾರಾಯಣೇ ನ್ಯಸ್ಯ ಕುರ್ವನ್ ನೈವ ಚ ಲಿಪ್ಯತೇ ।। ೫.

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನಾದರೂ, ಒಬ್ಬನು ಚೆನ್ನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದ್ದಾಗಿರಲಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ.'

ಶ್ರೂಯತೇ ಚ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂವಾದೋ ವಿಪ್ರಲುಬ್ಧಯೋಃ । ಆತ್ರೇಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕಶ್ಚಿದ್ ವೇದಾಭ್ಯಾಸರತೋ ಮುನಿಃ ।। ೫.

'ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಇಬ್ಬರು ವಿರೋಧಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂವಾದವೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ವೇದಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಅತ್ರೇಯ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮುನಿಯೊಬ್ಬನು ಇದ್ದನು.'

ವಸತ್ಯವಿರತಂ ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾಯೀ ತ್ರಿಷವಣೇ ರತಃ । ನಾಮ್ನಾ ಸಂಯಮನಃ ಪೂರ್ವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ದಿವಸೇ ನದೀಮ್ । ಧರ್ಮಾರಣ್ಯೇ ಗತಃ ಸ್ನಾತುಂ ಧನ್ಯಾಂ ಭಾಗೀರಥೀಂ ಶುಭಾಮ್ ।। ೫.

ಅವನು ಸದಾ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು ಬಾರಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ ಮಾಡುವವನಾಗಿದ್ದನು. ಹಿಂದೆ, ಸಂಯಮನ ಎಂಬವನೊಬ್ಬನು ಧರ್ಮ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಧನ್ಯವಾದ ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿಗೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಹೋದನು.

ತತ್ರಾಸೀನಂ ಮಹಾಯೂಥಂ ಹರಿಣಾನಾಂ ವಿಚಕ್ಷಣಃ । ಲುಬ್ಧೋ ನಿಷ್ಠುರಕೋ ನಾಮ ಧನುಃಪಾಣಿಃ ಕೃತಾನ್ತವತ್ । ಆಯಯೌ ತಂ ಜಿಘಾಂಸುಃ ಸ ಧನುಷ್ಯಾಯೋಜ್ಯ ಸಾಯಕಮ್ ।। ೫.

ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂಡಿನ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಚುರುಕು, ನಿಷ್ಠುರಕ ಎಂಬ ಬಿಲ್ಲುಗಾರನು, ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದು, ಯಮಧರ್ಮದಂತೆ ಭಯಂಕರನಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಅಂಬು ಜೋಡಿಸಿ ಬಂದನು.

ತತಃ ಸಂಯಮನೋ ವಿಪ್ರೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಮೃಗಯಾರತಮ್ । ವಾರಯಾಮಾಸ ಮಾ ಭದ್ರ ಜೀವಘಾತಮಿಮಂ ಕುರು ।। ೫.

ಆಗ ಸಂಯಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅವನನ್ನು ಮೃಗಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಒಳ್ಳೆಯವನೇ, ಈ ಪ್ರಾಣಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ' ಎಂದು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.

ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚೋ ವ್ಯಾಧಃ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮಿದಂ ವಚಃ । ಉವಾಚ ನಾಹಂ ಹಿಂಸಾಮಿ ಪೃಥಗ್ಜೀವಂ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ।। ೫.

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ವ್ಯಾಧನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು: 'ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಾನು ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವವನಲ್ಲ.'

ಪರಮಾತ್ಮಾ ತ್ವಯಂ ಭೂತೈಃ ಕ್ರೀಡತೇ ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಯಮ್ । ಕೃತಾ ಮೃದಾ ಬಲೀವರ್ದ್ದಾಸ್ತದ್ವದೇತನ್ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೫.

'ಪರಮಾತ್ಮನು ಸ್ವತಃ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಡನೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಮಣ್ಣನ್ನೂ ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲ.'

ಅಹೇ ಭಾವಃ ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನವಿದ್ಯೇಯಂ ಮುಮುಕ್ಷುಣಾಮ್ । ಯಾತ್ರಾಪ್ರಾಣರತಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದೇತದ್ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಮ್ । ತತ್ರಾಹಮಿತಿ ಯಃ ಶಬ್ದಃ ಸ ಸಾಧುತ್ವಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ।। ೫.

'ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಈ ಭಾವನೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ — ಇದು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾರೈಸುವವರಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನ. ಈ ಜಗತ್ತು ಶ್ವಾಸಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲವೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ "ನಾನು" ಎನ್ನುವ ಮಾತಿಗೆ ಸತ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.'

ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ಸ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರೋ ದ್ವಿಜಃ ಸಂಯಮನಸ್ತದಾ । ವಿಸ್ಮಯೇನಾಬ್ರವೀದ್ ವಾಕ್ಯಂ ಲುಬ್ಧಂ ನಿಷ್ಠುರಕಂ ದ್ವಿಜಃ ।। ೫.

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸಂಯಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ, ಆ ನಿಷ್ಠುರಕ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಕಿಮೇತದುಚ್ಯತೇ ಭದ್ರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಹೇತುಮದ್ವಚಃ । ತತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮುನೇರ್ವಿಪ್ರಂ ಲುಬ್ಧಕಃ ಪ್ರಾಹ ಧರ್ಮವಿತ್ । ಕುತ್ವಾ ಲೋಹಮಯಂ ಜಾಲಂ ತಸ್ಯಾಧೋ ಜ್ವಲನಂ ದದೌ ।। ೫.

ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಏನು, ಭದ್ರನೆ? ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವೂ, ಕಾರಣಸಹಿತವೂ ಇದ್ದವು. ಆ ಋಷಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಆ ಬೇಟಗಾರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾಕೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿದೆ?'

ದತ್ತ್ವಾ ವಹ್ನಿಂ ದ್ವಿಜಂ ಪ್ರಾಹ ಜ್ವಾಲ್ಯತಾಂ ಕಾಷ್ಠಸಚಯಃ । ತತೋ ವಿಪ್ರೋ ಮುಖೇನಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯ ವಿರರಾಮ ಹ ।। ೫.

ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ಮರದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಹಚ್ಚು.' ಆಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿ, ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.