ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಉವಾಚ । ಭವನ್ತೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೌ ಸಿದ್ಧೌ ತಪಸಾ ದಗ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷೌ । ಕಥಂ ನಾರಾಯಣಾವಾವಾಮಿತಿ ವಾಕ್ಯಮಥೇರಿತಮ್ ।। ೪.

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಹೇಳಿದನು: ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದ, ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. ಹೇಗೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾರಾಯಣರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು? ಈ ಮಾತು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಶಙ್ಖಚಕ್ರಗದಾಪಾಣಿಃ ಪೀತವಾಸಾ ಜನಾರ್ದನಃ । ಗರುಡಸ್ಥೋ ಮಹಾದೇವಃ ಕಸ್ತಸ್ಯ ಸದೃಶೋ ಭುವಿ ।। ೪.

ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ, ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ, ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಮಹಾದೇವನಾದ ಜನಾರ್ದನನಿಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನರು ಯಾರಿದ್ದಾರೆ?

ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತೌ ವಿಪ್ರೌ ಸಂಶಿತವ್ರತೌ । ಜಹಸತುಃ ಪಶ್ಯ ವಿಷ್ಣುಂ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಜಜಲ್ಪತುಃ ।। ೪.

ಆ ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ವ್ರತಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಗಿದರು ಮತ್ತು 'ರಾಜನೇ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನೋಡು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ ಕಪಿಲಃ ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಬಭೂವ ಹ । ಜೈಗೀಷವ್ಯಶ್ಚ ಗರುಡಸ್ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ ಸಮಜಾಯತ ।। ೪.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಕಪಿಲನು ತಾನೇ ವಿಷ್ಣುವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನಗೊಂಡನು. ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಕೂಡ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗರುಡನಾಗಿ ಬದಲಾದನು.

ತತೋ ಹಾಹಾಕೃತಂ ತ್ವಾಸೀತ್ ತತ್ಕ್ಷಣಾದ್ ರಾಜಮಣ್ಡಲಮ್ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಾರಾಯಣಂ ದೇವಂ ಗರುಡಸ್ಥಂ ಸನಾತನಮ್ ।। ೪.

ಅಂದೇ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಶಾಶ್ವತನಾದ ದೇವರಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜಸಭೆ ಯಾವುದೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕೂಗಿತು.

ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಪುಟೋ ಭೂತ್ವಾ ತತೋ ರಾಜಾ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಉವಾಚ ಶಾಮ್ಯತಾಂ ವಿಪ್ರೌ ನಾಯಂ ವಿಷ್ಣುರಥೇದೃಶಃ ।। ೪.

ಆ ಮಹಾಪ್ರಖ್ಯಾತ ರಾಜನು ಕೈಮುಗಿದು, 'ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಶಾಂತವಾಗಿರಿ; ಇದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗಿತ್ತಿರುವಂತೆ ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ನಾಭಿಪಙ್ಕಜಮಧ್ಯತಃ । ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರುದ್ರಃ ಸ ವಿಷ್ಣುಃ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ।। ೪.

ಯಾವನ ನಾಭಿಕಮಲದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ರುದ್ರನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು, ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು.

ಇತಿ ರಾಜವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತದಾ ತೌ ಮುನಿಪುಂಗವೌ । ಚಕ್ರತುಃ ಪರಮಾಂ ಮಾಯಾಂ ಯೋಗಮಾಯಾಂ ವಿಶೇಷತಃ ।। ೪.

ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅದ್ಭುತವಾದ ಯೋಗಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.

ಕಪಿಲಃ ಪದ್ಮನಾಭಸ್ತು ಜೈಗೀಷವ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಕಮಲಸ್ಥೋ ಬಭೌ ಹ್ರಸ್ವಸ್ತಸ್ಯ ಚಾಙ್ಕೇ ಕುಮಾರಕಃ ।। ೪.

ಕಪಿಲನು ಪದ್ಮನಾಭನಾಗಿ, ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನಗೊಂಡರು. ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು; ಅವನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ದದರ್ಶ ರಾಜಾ ರಕ್ತಾಕ್ಷಂ ಕಾಲಾನಲಸಮದ್ಯುತಿಮ್ । ನೇತ್ಥಂ ಭವತಿ ವಿಶ್ವೇಶೋ ಮಾಯೈಷಾ ಯೋಗಿನಾಂ ಸದಾ । ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ ಹರಿಃ ಶ್ರೀಮಾನಿತಿ ರಾಜಾ ಜಗಾದ ಹ ।। ೪.

ರಾಜನು ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣಿನ, ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಯೋಗಿಗಳ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವನಾಥನು ಹೀಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಹರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನೆಂದು ರಾಜನು ಘೋಷಿಸಿದನು.

ತತೋ ವಾಕ್ಯಾವಸಾನೇ ತು ತಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಹಿ ಸಂಸದಿ । ಮಶಕಾ ಮತ್ಕುಣಾ ಯೂಕಾ ಭ್ರಮರಾಃ ಪಕ್ಷಿಣೋರಗಾಃ ।। ೪.

ಆ ರಾಜನ ಮಾತು ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೆ, ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು, ಹಲ್ಲುಹುಳುಗಳು, ಜೇನುಹುಳುಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.

ಅಶ್ವಾ ಗಾವೋ ದ್ವಿಪಾಃ ಸಿಂಹಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾ ಗೋಮಾಯವೋ ಮೃಗಾಃ । ಅನ್ಯೇಽಪಿ ಪಶವಃ ಕೀಟಾ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ । ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರಾಜಭವನೇ ಕೋಟಿಶೋ ಭೂತಧಾರಿಣಿ ।। ೪.

ಅಶ್ವಗಳು, ಹಸುಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು, ನರಿ, ಜಿಂಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೀಟಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಜೀವಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯೊಳಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.

ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭೂತಸಂಘಾತಂ ರಾಜಾ ವಿಸ್ಮಿತಮಾನಸಃ । ಯಾವಚ್ಚಿನ್ತಯತೇ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದೇತದಿತ್ಯವಗಮ್ಯ ಚ । ಜೈಗೀಷವ್ಯಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಕಪಿಲಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ ।। ೪.

ಆ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ಇದೇನು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಜೈಗೀಷವ್ಯ ಮತ್ತು ಧೀಮಂತನಾದ ಕಪಿಲರ ಮಹಿಮೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯಿತು.

ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಪುಟೋ ಭೂತ್ವಾ ಸ ರಾಜಾಽಶ್ವಶಿರಾಸ್ತದಾ । ಪಪ್ರಚ್ಛ ತಾವೃಷೀ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಕಿಮಿದಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮೌ ।। ೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಶಿರಾ ರಾಜನು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ಇದು ಏನು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ?' ಎಂದು.

ದ್ವಿಜಾವೂಚತುಃ । ಆವಾಂ ಪೃಷ್ಟೌ ತ್ವಯಾ ರಾಜನ್ ಕಥಂ ವಿಷ್ಣುರಿಹೇಜ್ಯತೇ । ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ವಾ ಮಹಾರಾಜ ತೇನೇದಂ ದರ್ಶಿತಂ ತವ ।। ೪.

ಆ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಳಿದರು: 'ರಾಜನೆ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಹೇಗೆ ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ.'

ಸರ್ವಜ್ಞಸ್ಯ ಗುಣಾ ಹ್ಯೇತೇ ಯೇ ರಾಜಂಸ್ತವ ದರ್ಶಿತಾಃ । ಸ ಚ ನಾರಾಯಣೋ ದೇವಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಕಾಮರೂಪವಾನ್ ।। ೪.

ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ತೋರಿಸಿದವು ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ದೇವರ ಗುಣಗಳು. ಆ ನಾರಾಯಣನು ಸರ್ವಜ್ಞನು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನಾದರೂ ತಾಳಬಲ್ಲನು.

ಸೌಮ್ಯಸ್ತು ಸಂಸ್ಥಿತಃ ಕ್ವಾಪಿ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಮನುಜೈಃ ಕಿಲ । ಆರಾಧನೇನ ಚೈತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಮರ್ಥವದಿಷ್ಯತೇ ।। ೪.

ಅವನು ಮೃದುವಾದ ಸ್ವಭಾವದವನು, ಎಲ್ಲೋ ನಿರಂತರ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಮಾನವರು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ.

ಕಿನ್ತು ಸರ್ವಶರೀರಸ್ಥಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಜಗತ್ಪತಿಃ । ಸ್ವದೇಹೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಭಕ್ತ್ಯಾ ನೈಕಸ್ಥಾನಗತಸ್ತು ಸಃ ।। ೪.

ಆದರೆ, ಪರಮಾತ್ಮನು, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವನು. ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವಂತ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಲ್ಲ.

ಅತೋಽರ್ಥಂ ದರ್ಶಿತಂ ರೂಪಂ ದೇವಸ್ಯ ಪರಮಾತ್ಮನಃ । ಆವಯೋಸ್ತವ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಪ್ರತೀತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ ಯಥಾ ತವ । ಏವಂ ಸರ್ವಗತೋ ವಿಷ್ಣುಸ್ತವ ದೇಹೇ ಜನೇಶ್ವರ ।। ೪.

ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜಾಧಿರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಬರುವಂತೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ವಿಷ್ಣುವು ನಿನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ, ಜನರ ಒಡೆಯನೇ.

ಮನ್ತ್ರಿಣಾಂ ಭೃತ್ಯಸಙ್ಘಸ್ಯ ಸುರಾದ್ಯಾ ಯೇ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ । ಪಶವಃ ಕೀಟಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ತೇಽಪಿ ವಿಷ್ಣುಮಯಾ ನೃಪ ।। ೪.

ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ತೋರಿಸಲಾದ ಸಚಿವರು, ಸೇವಕರು, ದೇವತೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗು ಅನೇಕ ಕೀಟಗಳು—ಇವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸವಿದೆ.

ಭಾವನಾಂ ತು ದೃಢಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ ಯಥಾ ಸರ್ವಗತೋ ಹರಿಃ । ನಾನ್ಯತ್ ತತ್ ಸದೃಶಂ ಭೂತಮಿತಿ ಭಾವೇನ ಸೇವ್ಯತೇ ।। ೪.

ಹರಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವನೆಂಬ ದೃಢವಾದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಅವನಂತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಜೀವಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಏಷ ತೇ ಜ್ಞಾನಸದ್ಭಾವಸ್ತವ ರಾಜನ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಭಾವೇನ ಸ್ಮರನ್ ನಾರಾಯಣಂ ಹರಿಮ್ ।। ೪.

ರಾಜನೇ, ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವು ಇದಾಗಿದೆ: ಪರಿಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು, ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

ಪರಿಪೂರ್ಣೇನ ಬಾವೇನ ಸ್ಮರ ನಾರಾಯಣಂ ಗುರುಮ್ । ಪುಷ್ಪೋಪಹಾರೈರ್ಧೂಪೈಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ತರ್ಪಣೈಃ । ಧ್ಯಾನೇನ ಸುಸ್ಥಿತೇನಾಶು ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಪರಮೇಶ್ವರಃ ।। ೪.

ಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು, ಗುರುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಹೂವುಗಳ ಅರ್ಪಣೆ, ಧೂಪ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವುದು, ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಶೀಘ್ರವೇ ದೊರೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಉವಾಚ । ಭವನ್ತೌ ಮಮ ಸಂದೇಹಮೇಕಂ ಛೇತ್ತುಮಿಹಾರ್ಹತಃ । ಯೇನ ಛಿನ್ನೇನ ಜಾಯೇತ ಮಮ ಸಂಸಾರವಿಚ್ಯುತಿಃ ।। ೫.

ಅಶ್ವಶಿರಾ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದೂರಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯರು. ಅದು ದೂರವಾದರೆ ನನಗೆ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.'

ಏವಮುಕ್ತೇ ನೃಪತಿನಾ ತದಾ ಯೋಗಿವರೋ ಮುನಿಃ । ಕಪಿಲಃ ಪ್ರಾಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ರಾಜಾನಂ ಯಜತಾಂ ವರಮ್ ।। ೫.

ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯು, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

ಕಪಿಲ ಉವಾಚ । ಕಸ್ತೇ ಮನಸಿ ಸಂದೇಹೋ ರಾಜನ್ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ । ಛಿನ್ದಾಮಿ ಯೇನ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಯತ್ತೇಽಭಿವಾಞ್ಛಿತಮ್ ।। ೫.

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವಿದೆ? ನೀನು ಏನು ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'

ರಾಜೋವಾಚ । ಕರ್ಮಣಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಮೋಕ್ಷ ಉತಾಹೋ ಜ್ಞಾನಿನಾ ಮುನೇ । ಏತನ್ಮೇ ಸಂಶಯಂ ಛಿನ್ಧಿ ಯದಿ ಮೇಽನುಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ ।। ೫.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೋ, ಮುನಿಯೇ? ನೀನು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರೆ, ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡು.'

ಕಪಿಲ ಉವಾಚ । ಇಮಂ ಪ್ರಶ್ನಂ ಮಹಾರಾಜ ಪುರಾ ಪೃಷ್ಟೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ರೈಭ್ಯೇಣ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರೇಣ ರಾಜ್ಞಾ ಚ ವಸುನಾ ಪುರಾ । ವಸುರಾಸೀನ್ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಿದ್ವಾನ್ ದಾನಪತಿಃ ಪುರಾ ।। ೫.

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮಹಾರಾಜನೇ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ರೈಭ್ಯ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನು ಮತ್ತು ವಸು ಎಂಬ ರಾಜನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. ವಸು ಹಿಂದೆ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ದಾನಶೀಲನೂ ಆದ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದ.'

ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ಯ ಮನೋಃ ಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽನ್ವಯವರ್ದ್ಧನಃ । ವಸುಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸದ್ಮ ಗತವಾಂಸ್ತದ್ದಿದೃಕ್ಷಯಾ ।। ೫.

ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಸು, ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.