ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ಏಕಾಗ್ರಮನಸಾ ಸರ್ವಾಸ್ತನ್ಮಾತ್ರಾ ಮನಸಾ ಬಹಿಃ । ಕೃತ್ವಾ ಪರಮಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಧ್ಯಾಯನ್ ಸರ್ಗೇಪ್ಸುರುಚ್ಚಕೈಃ ।। ೩೪.

ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಬಯಸಿ, ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

ತಸ್ಯಾತ್ಮನಿ ತದಾ ಯೋಗಂ ಗತಸ್ಯ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ । ತನ್ಮಾತ್ರಾ ನಿರ್ಯಯುರ್ದೇಹಾದ್ ಧೂಮವರ್ಣಾಕೃತಿತ್ವಿಷಃ ।। ೩೪.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಯೋಗಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಧೂಮವರ್ಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳು ಹೊರಬಂದವು.

ಪಿಬಾಮ ಇತಿ ಭಾಷನ್ತಃ ಸುರಾನ್ ಸೋಮ ಇತಿ ಸ್ಮ ಹ । ಊರ್ಧ್ವಂ ಜಿಗಮಿಷನ್ತೋ ವೈ ವಿಯತ್ಸಂಸ್ಥಾಸ್ತಪಸ್ವಿನಃ ।। ೩೪.

'ನಾವು ಕುಡಿಯೋಣ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು 'ಸೋಮ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸಿದ ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾ ಉಳಿದರು.

ತಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಹಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಿರ್ಯಕ್ಸಂಸ್ಥಾನ ಉನ್ಮುಖಾನ್ । ಭವನ್ತಃ ಪಿತರಃ ಸನ್ತು ಸರ್ವೇಷಾಂ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಮ್ ।। ೩೪.

ಅವರನ್ನು ಹಠಾತ್ ನೋಡಿ, ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೀಗೆಂದನು: 'ನೀವು ಎಲ್ಲ ಗೃಹಸ್ಥರ ಪಿತೃಗಳಾಗಿರಿ.'

ಊರ್ಧ್ವವಕ್ತ್ರಾಸ್ತು ಯೇ ತತ್ರ ತೇ ನಾನ್ದೀಮುಖಸಂಜ್ಞಿತಾಃ । ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧೇಷು ಸತತ ಪೂಜ್ಯಾ ಶ್ರುತಿವಿಧಾನತಃ ।। ೩೪.

ಅವರಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿದ್ದವರು ನಾಂದಿಮುಖ ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ವೃದ್ಧಿಶ್ರಾದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನದಂತೆ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತೋ ಯೈಸ್ತು ತೇ ದ್ವಿಜಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಣಃ । ನಿತ್ಯೈರ್ನೈಮಿತ್ತಿಕೈಃ ಕಾಮ್ಯೈಃ ಪಾರ್ವಣೈಸ್ತರ್ಪಯನ್ತು ತಾನ್ ।। ೩೪.

ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ದ್ವಿಜರು, ನಿಯಮಿತ, ವಿಶೇಷ, ಇಚ್ಛಿತ ಹಾಗೂ ಪಾಕ್ಷಿಕ ತರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು.

ಬಹಿಃಪ್ರವರಣಾ ಯೇ ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತು ತಾನ್ । ಆಜ್ಯಂ ಪಿಬನ್ತಿ ಯೇ ಚಾತ್ರ ತಾನರ್ಚಯನ್ತು ವಿಶಃ ಸದಾ ।। ೩೪.

ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಅವರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ಘೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವವರನ್ನು ಜನರು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರಭ್ಯನುಜ್ಞಾತಾಃ ಶೂದ್ರಾಃ ಸ್ವಪಿತೃನಾಮತಃ । ತಾನೇವಾರ್ಚಯತಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಧಿಮನ್ತ್ರಬಹಿಷ್ಕೃತಾಃ ।। ೩೪.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ಶೂದ್ರರು ತಮ್ಮ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿಲ್ಲದೆ.

ಅನಾಹಿತಾಗ್ನಯೋ ಯೇ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಷತ್ರವಿಶೋ ನರಾಃ । ಸ್ವಕಾಲಿನಸ್ತೇಽರ್ಚಯನ್ತು ಲೋಕಾಗ್ನಿಪುರತಃ ಸದಾ ।। ೩೪.

ಅಗ್ನಿಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೃಹಾಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಸದಾ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಇತ್ಯೇವಂ ಪೂಜಿತಾ ಯೂಯಮಿಷ್ಟಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಪ್ರಯಚ್ಛತ । ಆಯುಃ ಕೀರ್ತಿಂ ಧನಂ ಪುತ್ರಾನ್ ವಿದ್ಯಾಮಭಿಜನಂ ಸ್ಮೃತಿಮ್ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ ನೀವು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ನೀವು ಆಯುಷ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಧನ, ಪುತ್ರ, ವಿದ್ಯೆ, ಉತ್ತಮ ವಂಶ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೀರಿ.

ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತು ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತೇಷಾಂ ಪನ್ಥಾನಮಾಕರೋತ್ । ದಕ್ಷಿಣಾಯನಸಂಜ್ಞಂ ತು ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಪಿತಾಮಹಃ ।। ೩೪.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಎಂಬ ಪಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಪಿತೃಗಳ ಪಿತಾಮಹನಾಗಿ.

ತೂಷ್ಣೀಂ ಸಸರ್ಜ ಭೂತಾನಿ ತಮೂಚುಃ ಪಿತರಸ್ತತಃ । ವೃತ್ತಿಂ ನೋ ದೇಹಿ ಭಗವನ್ ಯಯಾ ವಿನ್ದಾಮಹೇ ಸುಖಮ್ ।। ೩೪.

ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೌನವಾಗಿ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆಗ ಪಿತೃಗಳು ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದರು: 'ಪ್ರಭು, ನಮಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ನೀಡಿ, ಅದರಿಂದ ನಾವು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ.'

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಉವಾಚ । ಅಮಾವಾಸ್ಯಾದಿನಂ ವೋಽಸ್ತು ತಸ್ಯಾಂ ಕುಶತಿಲೋದಕೈಃ । ತರ್ಪಿತಾ ಮಾನುಷೈಸ್ತೃಪ್ತಿಂ ಪರಾಂ ಗಚ್ಛಥ ನಾನ್ಯಥಾ ।। ೩೪.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಿನವು ನಿಮ್ಮದಾಗಲಿ; ಆ ದಿನ ಮಾನವರು ಕುಶ ಮತ್ತು ಎಳ್ಳಿನ ನೀರಿನಿಂದ ತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ನೀವು ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.'

ತಿಲಾ ದೇಯಾಸ್ತಥೈತಸ್ಯಾಮುಪೋಷ್ಯ ಪಿತೃಭಕ್ತಿತಃ । ಪರಮಂ ತಸ್ಯ ಸಂತುಷ್ಟಾ ವರಂ ಯಚ್ಛತ ಮಾ ಚಿರಮ್ ।। ೩೪.

ಈ ದಿನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಎಳ್ಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಬೇಗನೆ ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾತಪಾ ಉವಾಚ । ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಃ ಪುತ್ರಃ ಅತ್ರಿರ್ನಾಮ ಮಹಾತಪಾಃ । ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭವತ್ಸೋಮೋ ದಕ್ಷಜಾಮಾತೃತಾಂ ಗತಃ ।। ೩೫.

ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅತ್ರಿ ಎಂಬ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಇದ್ದನು. ಅವನ ಮಗನಾಗಿ ಸೋಮನು ಜನಿಸಿದನು. ಸೋಮನು ದಕ್ಷನ ಅಳಿಯನಾದನು.

ಸಪ್ತವಿಂಶತಿ ಯಾಃ ಕನ್ಯಾ ದಾಕ್ಷಾಯಣ್ಯಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ । ಸೋಮಪತ್ನ್ಯೋಽತಿಮನ್ತವ್ಯಾಸ್ತಾಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ತು ರೋಹಿಣಿ ।। ೩೫.

ದಕ್ಷನಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೋಮನ ಹೆಂಡಿರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ರೋಹಿಣಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮಳು.

ತಾಮೇವ ರಮತೇ ಸೋಮೋ ನೇತರಾ ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮಃ । ಇತರಾಃ ಪ್ರೋಚುರಾಗತ್ಯ ದಕ್ಷಸ್ಯಾಸಮತಾಂ ಶಶೇಃ ।। ೩೫.

ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಸೋಮನು ರೋಹಿಣಿಯಲ್ಲೇ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು, ಇತರರಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಉಳಿದವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು, ದಕ್ಷನಿಗೆ ಸಮಾನತೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ದೂರಿದರು.

ದಕ್ಷೋಽಪ್ಯಸಕೃದಾಗತ್ಯ ತಮುವಾಚ ಸ ನಾಕರೋತ್ । ಸಮತಾಂ ಸೋಽಪಿ ತಂ ದಕ್ಷಃ ಶಶಾಪಾನ್ತರ್ಹಿತೋ ಭವ ।। ೩೫.

ದಕ್ಷನು ಕೂಡಾ ಪುನಃ ಪುನಃ ಬಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಆದರೆ ಸೋಮನು ಸಮಾನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ದಕ್ಷನು ಅವನನ್ನು 'ನೀನು ಮರೆಯಾಗು' ಎಂದು ಶಪಿಸಿದನು.

ಏವಂ ಶಪ್ತಸ್ತು ದಕ್ಷೇಣ ಸೋಮೋ ದೇಹಂ ತ್ಯಜೇದಥ । ಉವಾಚ ಸೋಮೋ ದಕ್ಷಂ ತು ಭವಾನೇವಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಅನೇಕಜೋ ವಿಹಾಯೇಮಂ ಬ್ರಹ್ಮದೇಹಂ ಸನಾತನಮ್ ।। ೩೫.

ಹೀಗೆ ದಕ್ಷನಿಂದ ಶಾಪವನ್ನು ಪಡೆದ ಸೋಮನು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದಾಗ, ಸೋಮನು ದಕ್ಷನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನಿನಗೂ ಹೀಗೇ ಆಗಲಿ; ಅನೇಕ ಸಂತಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ, ನೀನು ಈ ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುವೆ.'

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಷಯಂ ಸೋಮ ಅಗಮದ್ ದಕ್ಷಶಾಪತಃ । ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ನಷ್ಟೇ ಸೋಮೇ ಸವೀರುಧಃ ।। ೩೫.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಸೋಮನು ಕ್ಷಯವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಸೋಮನು ಇಲ್ಲದಾಗ ದೇವರು, ಮಾನವರು, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗತೊಡಗಿದವು.

ಕ್ಷೀಣಾಭವಂಸ್ತದಾ ಸರ್ವಾ ಓಷಧ್ಯಶ್ಚ ವಿಶೇಷತಃ । ಕ್ಷಯಂ ಗಚ್ಛದ್ಭಿರತ್ಯರ್ಥಮೋಷಧೀಭಿಃ ಸುರರ್ಷಭಾಃ ।। ೩೫.

ಅವತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಔಷಧಿಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಹಾಳಾದವು. ಸಸ್ಯಗಳು ಒಣಗುತ್ತಾ ಹೋದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರು.

ಮೂಲೇಷು ವೀರುಧಾಂ ಸೋಮಃ ಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯೂಚುರಾತುರಾಃ । ತೇಷಾಂ ಚಿನ್ತಾಽಭವತ್ ತೀವ್ರಾ ವಿಷ್ಣುಂ ಚ ಶರಣಂ ಯಯುಃ ।। ೩೫.

ಅವರು ದುಃಖದಿಂದ, 'ಸೋಮನು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಚಿಂತೆಯು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅವರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.

ಭಗವಾನಾಹ ತಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಬ್ರೂತ ಕಿಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಮಯಾ । ತೇ ಚೋಚುರ್ದೇವ ದಕ್ಷೇಣ ಶಪ್ತಃ ಸೋಮೋ ವಿನಾಶಿತಃ ।। ೩೫.

ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ, 'ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ದೇವಾ, ದಕ್ಷನ ಶಾಪದಿಂದ ಸೋಮನು ನಾಶವಾಗಿದೆ.'

ತಾನುವಾಚ ತದಾ ದೇವೋ ಮಥ್ಯತಾಂ ಕಲಶೋದಧಿಃ । ಓಷಧ್ಯಃ ಸರ್ವತೋ ದೇವಾಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾಶು ಸುಸಂಯತೈಃ ।। ೩೫.

ಆಗ ದೇವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಕಲಶಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸಿರಿ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಹಾಕಿ ಮಥಿಸಿರಿ.'

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ದೇವಾನ್ ದಧ್ಯೌ ರುದ್ರಂ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಚ ತಥಾ ದಧ್ಯೌ ವಾಸುಕಿಂ ನೇತ್ರಕಾರಣಾತ್ ।। ೩೫.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಹರಿಯು ಸ್ವತಃ ರುದ್ರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಮಥನಕ್ಕಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದನು.

ತೇ ಸರ್ವೇ ತತ್ರ ಸಹಿತಾ ಮಮನ್ಥುರ್ವರುಣಾಲಯಮ್ । ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಮಥಿತೇ ಜಾತಃ ಪುನಃ ಸೋಮೋ ಮಹೀಪತೇ ।। ೩೫.

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವರುಣನ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮಥಿಸಿದರು. ಅದು ಮಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ರಾಜನೇ, ಸೋಮನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿದನು.

ಯೋಽಸೌ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಸಂಜ್ಞೋ ವೈ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ ಪುರುಷಃ ಪರಃ । ಸ ಏವ ಸೋಮೋ ಮನ್ತವ್ಯೋ ದೇಹಿನಾಂ ಜೀವಸಂಜ್ಞಿತಃ । ಪರೇಚ್ಛಯಾ ಸ ಮೂರ್ತ್ತಿಂ ತು ಪೃಥಕ್ ಸೌಮ್ಯಾಂ ಪ್ರಪೇದಿವಾನ್ ।। ೩೫.

ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪರಪುರುಷನು, ಅವನೇ ಸೋಮನು, ದೇಹಿಗಳ ಜೀವನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪರಮಾತ್ಮನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೃದುರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.

ತಮೇವ ದೇವಮನುಜಾಃ ಷೋಡಶೇಮಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ । ಉಪಜೀವನ್ತಿ ವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ತಥೈವೋಷಧಯಃ ಪ್ರಭುಮ್ ।। ೩೫.

ಮಾನವರು, ಹದಿನಾರು ದೇವತೆಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಒಡೆಯನಾಗಿ ಭರಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.

ರುದ್ರಸ್ತಮೇವ ಸಕಲಂ ದಧಾರ ಶಿರಸಾ ತದಾ । ತದಾತ್ಮಿಕಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಪೋ ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿರಸೌ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೫.

ಆಗ ರುದ್ರನು ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಿಂದ ನೀರು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವಾಯಿತು, ಅವನು ವಿಶ್ವರೂಪನೆಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ.