ವರಾಹಪುರಾಣಮ್

ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಮಯಾ ವಿಷ್ಣುಃ ಪುರಾಣಃ ಪುರುಷಃ ಶಿವಃ । ಆರಾಧಿತೋ ಮಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಜಪಂ ನಾರಾಯಣಾತ್ಮಕಮ್ ।। ೩.

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ, ನಾನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪುರಾತನ, ಶಾಶ್ವತ, ಶುಭಸ್ವರೂಪಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ನಾರಾಯಣನ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದೆನು.

ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಮಯಂ ರಾಜನ್ ಜಪತಾ ಪರಮಂ ಸ್ತವಮ್ । ತತೋ ಮೇ ಭಗವಾಂಸ್ತುಷ್ಟಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವಂ ಜಗಾಮ ಹ ।। ೩.

ರಾಜನೇ, ಬ್ರಹ್ಮಪರ್ಯಂತವಾದ ಪರಮಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಭಗವಂತನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ನನಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಉವಾಚ । ಕೀದೃಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಂ ತು ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಸತ್ತಮ । ಕಥಯಸ್ವ ಪ್ರಸಾದೇನ ದೇವರ್ಷೇ ಸುಪ್ರಸನ್ನಧೀಃ ।। ೩.

ಪ್ರಿಯವ್ರತನು ಹೇಳಿದನು: 'ಆ ಬ್ರಹ್ಮಪರ್ಯಂತವಾದ ಪರಮಸ್ತೋತ್ರ ಯಾವುದು? ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಆಸೆ ಇದೆ, ಮಹಾತ್ಮನೇ. ದಯವಿಟ್ಟು, ದೇವರ್ಷಿಯೇ, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಹೇಳಿ.'

ನಾರದ ಉವಾಚ । ಪರಂ ಪರಾಣಾಮಮೃತಂ ಪುರಾಣಂ ಪಾರಂ ಪರಂ ವಿಷ್ಣುಮನನ್ತವೀರ್ಯಮ್ । ನಮಾಮಿ ನಿತ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಪುರಾಣಂ ಪರಾಯಣಂ ಪಾರಗತಂ ಪರಾಣಾಮ್ ।। ೩.

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: 'ಪರಮ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನಿಗೆ, ಪುರಾತನನಿಗೆ, ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ, ಶಾಶ್ವತ ಪುರುಷನಿಗೆ, ಪುರಾತನ ಆಶ್ರಯನಿಗೆ, ಪರಮವನ್ನು ದಾಟಿದವನಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'

ಪುರಾತನಂ ತ್ವಪ್ರತಿಮಂ ಪುರಾಣಂ ಪರಾಪರಂ ಪಾರಗಮುಗ್ರತೇಜಸಮ್ । ಗಮ್ಭೀರಗಮ್ಭೀರಧಿಯಾಂ ಪ್ರಧಾನಂ ನತೋಽಸ್ಮಿ ದೇವಂ ಹರಿಮೀಶಿತಾರಮ್ ।। ೩.

ಪುರಾತನ, ಅಪೂರ್ವ, ಪುರಾತನ ದೇವರಾದ ಹರಿ, ಪರಮ ಮತ್ತು ಅಪರಮ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ದಾಟಿದ, ಭಯಂಕರ ತೇಜಸ್ಸಿನ, ಆಳವಾದ ಬುದ್ಧಿಯವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದೇವರಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಪರಾತ್ಪರಂ ಚಾಪರಮಂ ಪ್ರಧಾನಂ ಪರಾಸ್ಪದಂ ಶುದ್ಧಪದಂ ವಿಶಾಲಮ್ । ಪರಾತ್ಪರೇಶಂ ಪುರುಷಂ ಪುರಾಣಂ ನಾರಾಯಣಂ ಸ್ತೌಮಿ ವಿಶುದ್ಧಭಾವಃ ।। ೩.

ಪರಾತ್ಪರ, ಪರಮ, ಮುಖ್ಯ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಆಶ್ರಯ, ವಿಶಾಲ, ಪರಾತ್ಪರೇಶ, ಪುರಾತನ ಪುರುಷನಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪುರಾ ಪುರಂ ಶೂನ್ಯಮಿದಂ ಸಸರ್ಜ್ಜ ತದಾ ಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಧಾನಃ । ಜನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ಶರಣಂ ಮಮಾಸ್ತು ನಾರಾಯಣೋ ವೀತಮಲಃ ಪುರಾಣಃ ।। ೩.

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಗತ್ತು ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆತನೇ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ನಂತರ, ಪ್ರಧಾನದಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾದನು. ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ಪವಿತ್ರ ಪುರಾತನ ನಾರಾಯಣನು ನನಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಲಿ.

ಪಾರಂ ಪರಂ ವಿಷ್ಣುಮಪಾರರೂಪಂ ಪುರಾತನಂ ನೀತಿಮತಾಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ । ಧೃತಕ್ಷಮಂ ಶಾನ್ತಿಧರಂ ಕ್ಷಿತೀಶಂ ಶುಭಂ ಸದಾ ಸ್ತೌಮಿ ಮಹಾನುಭಾವಮ್ ।। ೩.

ಪರಾತ್ಪರ, ಅಪಾರರೂಪ, ಪುರಾತನ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲ, ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಭೂಮಿಯಾಧಿಪತಿ, ಸದಾ ಶುಭಸ್ವರೂಪಿ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಾನು ಸದಾ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಹಸ್ತ್ರಮೂರ್ಧಾನಮನನ್ತಪಾದ- ಮನೇಕಬಾಹುಂ ಶಶಿಸೂರ್ಯನೇತ್ರಮ್ । ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಂ ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರನಿದ್ರಂ ನಾರಾಯಣಂ ಸ್ತೌಮ್ಯಮೃತಂ ಪರೇಶಮ್ ।। ೩.

ಸಹಸ್ರ ಮುಖ, ಅನಂತ ಪಾದ, ಅನೇಕ ಭುಜ, ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯ ನೇತ್ರ, ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ರೂಪ, ಪಾರಿಜಾತ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ತ್ರಿವೇದಗಮ್ಯಂ ತ್ರಿನವೈಕಮೂರ್ತಿಂ ತ್ರಿಶುಕ್ಲಸಂಸ್ಥಂ ತ್ರಿಹುತಾಶಭೇದಮ್ । ತ್ರಿತತ್ತ್ವಲಕ್ಷ್ಯಂ ತ್ರಿಯುಗಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ನಮಾಮಿ ನಾರಾಯಣಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ।। ೩.

ಮೂರು ವೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದ, ಮೂರು, ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಮೂರು ವಿಧದ ಪವಿತ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ, ಮೂರು ವಿಧದ ಅಗ್ನಿರೂಪ, ಮೂರು ತತ್ತ್ವಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ, ಮೂರು ಯುಗಗಳ ಒಡೆಯ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳ, ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಕೃತೇ ಸಿತಂ ರಕ್ತತನುಂ ತಥಾ ಚ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಪೂತತನುಂ ಪುರಾಣಮ್ । ತಥಾ ಹರಿಂ ದ್ವಾಪರತಃ ಕಲೌ ಚ ಕೃಷ್ಣೀಕೃತಾತ್ಮಾನಮಥೋ ನಮಾಮಿ ।। ೩.

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ದೇಹ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ, ಕಳಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಹರಿಯನ್ನು ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಸರ್ಜ ಯೋ ವಕ್ತ್ರತ ಏವ ವಿಪ್ರಾನ್ ಭುಜಾನ್ತರೇ ಕ್ಷತ್ರಮಥೋರುಯುಗ್ಮೇ । ವಿಶಃ ಪದಾಗ್ರೇಷು ತಥೈವ ಶೂದ್ರಾನ್ ನಮಾಮಿ ತಂ ವಿಶ್ವತನುಂ ಪುರಾಣಮ್ ।। ೩.

ತಾನು ಬಾಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು, ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು, ತೊಡೆಯಿಂದ ವೈಶ್ಯರನ್ನು, ಕಾಲಿನಿಂದ ಶೂದ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಆ ವಿಶ್ವರೂಪ, ಪುರಾತನನಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಪರಾತ್ಪರಂ ಪಾರಗತಂ ಪ್ರಮೇಯಂ ಯುಧಾಂಪತಿಂ ಕಾರ್ಯತ ಏವ ಕೃಷ್ಣಮ್। ಗದಾಸಿಚರ್ಮಣ್ಯಭೃತೋತ್ಥಪಾಣಿಂ ನಮಾಮಿ ನಾರಾಯಣಮಪ್ರಮೇಯಮ್ ।। ೩.

ಪರಾತ್ಪರ, ಪಾರಗತ, ತಿಳಿಯಬಹುದಾದ, ಯೋಧರಾಧಿಪತಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ, ಗದೆಯೂ ಕವಚವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು, ಕೈ ಎತ್ತಿರುವ, ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ನಾನು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

ಇತಿ ಸ್ತುತೋ ದೇವವರಃ ಪ್ರಸನ್ನೋ ಜಗಾದ ಮಾಂ ನೀರದತುಲ್ಯಘೋಷಃ । ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯಸಕೃತ್ ತತೋಽಹಂ ತಸ್ಯೈವ ದೇಹೇ ಲಯಮಿಷ್ಟವಾಂಶ್ಚ ।। ೩.

ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು, ಮೇಘದ ನಾದದಂತೆ ಮಾತನಾಡಿ, 'ಒಂದು ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು' ಎಂದನು. ಆಗ ನಾನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಹಾರೈಸಿದೆನು.

ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚೋ ಮಹ್ಯಂ ದೇವದೇವಃ ಸನಾತನಃ । ಉವಾಚ ಪ್ರಕೃತಿಂ ವಿಪ್ರ ಸಂಸರಸ್ವಾಕ್ಷಯಾಮಿಮಾಮ್ ।। ೩.

ಈ ರೀತಿ ನನಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಾಶ್ವತ ದೇವದೇವನು, 'ವಿಪ್ರನೇ, ಈ ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯುಗಸಾಹಸ್ತ್ರಂ ತತ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದ್ಭವಃ । ಭವಿತಾ ತೇ ತಥಾ ನಾಮ ದಾಸ್ಯತೇ ಸಂಪ್ರಯೋಜನಮ್ ।। ೩.

ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ನಂತರ, ನೀನು ಅದರಿಂದ ಉದಯಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಆಗ ನಿನಗೆ ಹೆಸರೂ, ಗುರಿಯೂ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾರಂ ಪಾನೀಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ತಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಸದಾ ಭವಾನ್ । ದದಾತಿ ತೇನ ತೇ ನಾಮ ನಾರದೇತಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ ।। ೩.

ನೀನು ಸದಾ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ 'ನಾರ' ಎಂಬ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ನಿನಗೆ 'ನಾರದ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ.

ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗತೋ ದೇವಃ ಸದ್ಯೋಽದರ್ಶನಮುಚ್ಚಕೈಃ । ಅಹಂ ಕಲೇವರಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ತಪಸಾ ತದಾ ।। ೩.

ಈ ರೀತಿ ದೇವರು ಹೇಳಿ ತಕ್ಷಣ ಅದೆಡೆಗೆ ಅಡಗಿಹೋದನು. ನಂತರ ನಾನು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಙ್ಗೇ ಲಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತದೋತ್ಪತ್ತಿಂ ಚ ಪಾರ್ಥಿವ । ದಿವಸೇ ತು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟೋ ದಶಭಿಸ್ತನಯೈಃ ಸಹ ।। ೩.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಲಯವಾದೆ, ರಾಜನೇ. ನಂತರ ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡೆ.

ದಿನಾದಿರ್ಯೋ ಹಿ ದೇವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽವ್ಯಕ್ತಜನ್ಮನಃ । ಸ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಃ ಸಮಸ್ತಾನಾಂ ದೇವಾದೀನಾಂ ನ ಸಂಶಯಃ ।। ೩.

ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವೇ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಲಯದ ಕಾಲವಾಗಿದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಃ ಸೃಷ್ಟಿರೇಷೈವ ಪ್ರಭುಧರ್ಮತಃ । ಏತನ್ಮೇ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಜನ್ಮ ಯನ್ಮಾಂ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಪಾರ್ಥಿವ ।। ೩.

ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯೆ ದೇವರ ನಿಯಮದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀನು ಕೇಳಿದ ನನ್ನ ಈ ಜನ್ಮ ಸಹ ಸಹಜವಾದದ್ದು, ರಾಜನೇ.

ತಸ್ಮಾನ್ನಾರಾಯಣಂ ಧ್ಯಾತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಪರತೋ ನೃಪ । ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ವಮಪಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಭವ ವಿಷ್ಣುಪರಾಯಣಃ ।। ೩.

ನಾನು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನಪ್ಪಿದ್ದೇನೆ, ರಾಜನೇ. ನೀನು ಕೂಡ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗು.

ಧರಣ್ಯುವಾಚ । ಯೋಽಸೌ ನಾರಾಯಣೋ ದೇವಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸನಾತನಃ । ಭಗವನ್ ಸರ್ವಭಾವೇನ ಉತಾಹೋ ನೇತಿ ಶಂಸ ಮೇ ।। ೪.

ಧರಣಿಯು ಕೇಳಿತು: ಆ ನಾರಾಯಣನು, ಶಾಶ್ವತ ಪರಮಾತ್ಮನು—ಭಗವಂತಾ, ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಬೇಡವೇ ಎಂದು ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು.

ಶ್ರೀವರಾಹ ಉವಾಚ । ಮತ್ಸ್ಯಃ ಕೂರ್ಮೋ ವರಾಹಶ್ಚ ನರಸಿಂಹೋಽಥ ವಾಮನಃ । ರಾಮೋ ರಾಮಶ್ಚ ಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ಬುದ್ಧಃ ಕಲ್ಕೀ ಚ ತೇ ದಶ ।। ೪.

ಶ್ರೀ ವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು: ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ನರಸಿಂಹ, ವಾಮನ, ರಾಮ, ಪರಶುರಾಮ, ಕೃಷ್ಣ, ಬುದ್ಧ, ಕಲ್ಕಿ—ಇವು ಅವನ ಹತ್ತು ರೂಪಗಳು.

ಇತ್ಯೇತಾಃ ಕಥಿತಾಸ್ತಸ್ಯ ಮೂರ್ತ್ತಯೋ ಭೂತಧಾರಿಣಿ । ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಾಪ್ತುಮಿಚ್ಛೂನಾಂ ಸೋಪಾನಾನೀವ ಶೋಭತೇ ।। ೪.

ಈ ಅವನ ರೂಪಗಳು, ಭೂಧಾರಿಣಿ, ಅವನನ್ನು ಕಾಣಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ.

ಯತ್ ತಸ್ಯ ಪರಮಂ ರೂಪಂ ತನ್ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ದೇವತಾಃ । ಅಸ್ಮದಾದಿಸ್ವರೂಪೇಣ ಪೂರಯನ್ತಿ ತತೋ ಧೃತಿಮ್ ।। ೪.

ಅವನ ಪರಮ ರೂಪವನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಕಾಣಲಾಗದು; ನಮ್ಮಂಥ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಮೂರ್ತ್ಯಾ ರಜಸಸ್ತಮಸಸ್ತಥಾ । ಯಾಭಿಃ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ ವಿಶ್ವಂ ಸ್ಥಿತೌ ಸಂಚಾಲ್ಯತೇ ಚ ಹ ।। ೪.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಭಗವಂತನ ರೂಪದಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತ್ವಮೇಕಾ ತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಮೂರ್ತಿರಾದ್ಯಾ ಧರಾಧರೇ । ದ್ವಿತೀಯಾ ಸಲಿಲಂ ಮೂರ್ತಿಸ್ತೃತೀಯಾ ತೈಜಸೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೪.

ಪರ್ವತಧಾರಿಣಿ, ನೀನೇ ಆ ದೇವರ ಮೊದಲ ರೂಪ. ಎರಡನೆಯದು ನೀರು, ಮೂರನೆಯದು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಚತುರ್ಥೀ ವಾಯುಮೂರ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದಾಕಾಶಾಖ್ಯಾ ತು ಪಞ್ಚಮೀ । ಏತಾಸ್ತು ಮೂರತ್ಯಸ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞತ್ವಂ ಹಿ ಮದ್ಧಿಯಾಮ್ । ಮೂರ್ತ್ತಿತ್ರಯಂ ತಥಾ ತಸ್ಯ ಇತ್ಯೇತಾಶ್ಚಾಷ್ಟಮೂರ್ತಯಃ ।। ೪.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವಾಯುವಿನ ರೂಪ, ಐದನೆಯದು ಆಕಾಶ. ಇವು ಅವನ ರೂಪಗಳು, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನೂ ಕೂಡ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಎಂಟು ರೂಪಗಳು ಅವನವು.