धरण्युवाच असिकुण्डेति संज्ञेयं तन्मे त्वं कथय प्रभो
धरती ने कहा — इसे 'असिकुण्ड' कहते हैं; प्रभो, कृपया मुझे इसके बारे में बताइए।
श्रीवराह उवाच तीर्थयात्रानिमित्तेन स्वर्गलोकं गतः पुरा
श्रीवराह बोले — एक बार तीर्थयात्रा के लिए एक राजा स्वर्गलोक गया था।
गते स्वर्गं तु नृपतौ पुत्रो राज्यं चकार ह
राजा स्वर्ग चला गया तो उसके पुत्र ने राज्य संभाला।
राज्यं च कुर्वतस्तस्य आगतो नारदस्तदा
जब वह राज्य चला रहा था, तभी नारद वहाँ आए।
प्रतिगृह्य च तत्सर्वं तमुवाच स नारदः
नारद जी ने वह सब स्वीकार करके उससे कहा।
इत्युक्त्वा नारदस्तत्र तत्रैवान्तरधीयत
ऐसा कहकर नारद वहीं अदृश्य हो गए।
तदा किमुक्तमृषिणा नारदेन पितुः कृते
उस समय ऋषि नारद ने तुम्हारे पिता के लिए क्या कहा था?
मन्त्रिणश्च ततो ज्ञात्वा पितुर्मरणमेव च
इसके बाद मंत्रियों को जब पिता की मृत्यु का पता चला,
अतएवोक्तमानृण्यं नारदेन पितुस्तव
इसी कारण नारद ने तुम्हारे पिता के ऋणमुक्त होने की बात कही।
विमतेर्बुद्धिरुत्पन्ना गच्छामो मथुरां पुरीम् 166.
मन में विचार आया—चलो मथुरा नगर चलते हैं।
सर्वाणि तत्र तीर्थानि तिष्ठन्ति विविधानि च
वहाँ सभी तीर्थ और अनेक पवित्र स्थान स्थित हैं।
युद्धं विमतिना सार्द्धं स्वयं कर्त्तुं न शक्नुमः
हम विमती से सीधे युद्ध करने में असमर्थ हैं।
गतानि तत्र तीर्थानि कल्पग्रामं वसुन्धरे
हे धरती, वहाँ के सभी तीर्थ कल्पग्राम में चले गए हैं।
यावन्निरीक्षयाम्यग्रं तावत्तिष्ठन्ति सन्निधौ जय विष्णो जयाचिंत्य जय देव जयाच्युत
जब तक मैं आगे देखता हूँ, तब तक वे पास ही रहें। जय विष्णु, जय अद्भुत, जय देव, जय अच्युत!
जय विश्वेश कर्त्तेश जय देव नमोऽस्तु ते तीर्थैः स्तुतोऽहं वसुधे वचनं चेदमब्रुवम्
जय विश्वेश्वर, जय कर्ता, जय देव, आपको नमस्कार है! हे वसुंधरा, तीर्थों द्वारा स्तुत होकर मैंने ये वचन कहे—
वरं वृणुत भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते वराह यदि देवेश अभयं दातुमर्हसि
वर माँगो, तुम्हारा कल्याण हो—जो भी तुम्हारे मन में है। हे वराह, हे देवेश, यदि आप सक्षम हों तो हमें निर्भयता प्रदान करें।
सुपापिना विमतिना कृतस्त्रासः सुदारुणः
अत्यंत पापी विमती के कारण भयंकर भय उत्पन्न हो गया है।
श्रीवराह उवाच तत्र तीर्थनियोगेन आगतो मथुरां पुरीम्
श्रीवराह ने कहा—तीर्थों की व्यवस्था से मैं मथुरा नगर आया।
तत्रागते तु वसुधे युद्धं कृत्वा तु तेन वै सूदितो हि मया देवि अस्यग्रं निहितं भुवि
हे धरती, वहाँ पहुँचकर मैंने उससे युद्ध किया, उसे मारकर उसका सिर भूमि पर रख दिया।
असेरग्रेण तूद्धृत्य मृत्तिकां वरवर्णिनि असिकुण्डेति संज्ञा च प्राप्ता तेन वसुन्धरे ।।166.
हे सुंदरि, तलवार की नोक से मिट्टी निकालकर वह स्थान 'असिकुण्ड' कहलाया, हे वसुंधरा।
तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि मनःकर्णसुखावहम्
वहाँ मैं एक अद्भुत बात सुनाऊँगा, जो मन और कानों को सुख देने वाली है।
द्वादश्यां च चतुर्दश्यां श्रद्दधाना जितेन्द्रियाः
द्वादशी और चतुर्दशी को, जो श्रद्धावान और इंद्रियों को जीतने वाले हैं—
तस्मिन्काले ह्यहं देवि मथुरायां समागतः
उस समय, हे देवी, मैं मथुरा पहुँचा।
तत्र कृत्वा च हैरण्या मूर्त्तयश्च चतुर्विधाः
वहाँ मैंने चार प्रकार की स्वर्णमूर्तियाँ स्थापित कीं।
सुदृढाः सुदृशः सुभ्रू यः पश्यति स मुच्यते
जो कोई इन मजबूत, सुंदर और मनोहर भौहों वाली मूर्तियों को देखता है, वह मुक्त हो जाता है।
वामनस्य तृतीया वै चतुर्थी राघवस्य च
तीसरी मूर्ति वामन की है और चौथी राघव की।
चतुःसागरपर्यन्ता क्रान्ता तेन धरा ध्रुवम्
उसने चारों समुद्रों से घिरी हुई धरती को अवश्य ही पार किया।
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु असिकुण्डं महत्तरम्
वहाँ सभी तीर्थों में असिकुण्ड सबसे श्रेष्ठ है।
असिकुण्डं समारभ्य तीर्थानुक्रमणिका वरा
हे श्रेष्ठे, असिकुण्ड से शुरू करके तीर्थों का क्रम बताया गया है।
मूर्त्तीः पश्यति यस्तास्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते 166.
जो वहाँ उन मूर्तियों को देखता है, वह ब्रह्म से एक होने योग्य बन जाता है।