વરાહપુરાણમ્

ચિન્તયામાસ ધર્માત્મા તપઃ પરમમાસ્થિતઃ 212.

ઉચ્ચતમ તપમાં સ્થિર રહી, ધર્મમય મનુષ્યે વિચાર શરૂ કર્યો.

શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

જે કોઈ આ સાંભળે અથવા બીજાને સાંભળાવે, તે સર્વે ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પ્રાગિતિહાસે સંસારચક્રોપાખ્યાને પ્રબોધનીયં નામ દ્વાદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણમાં પ્રાચીન કથામાં સંસારચક્રના વર્ણનમાં 'પ્રબોધનિય' નામના બે સો બારમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

; અથ ગોકર્ણેશ્વરમાહાત્મ્યમ્ પુરા દેવૈર્વિનિહતે સંગ્રામે તારકામયે

હવે ગોકર્ણેશ્વરનું મહાત્મ્ય: એક સમયે દેવતાઓ તારકાસુર સાથેના યુદ્ધમાં હારી ગયા હતા.

સહસ્રાક્ષે લબ્ધપદે ક્ષીણશત્રૌ ગતાસ્પદે

જ્યારે ઇન્દ્રે પોતાનું સ્થાન ફરી મેળવ્યું અને શત્રુઓથી મુક્ત થયો ત્યારે,

શૃઙ્ગે ચૈવાચલેન્દ્રસ્ય મેરોઃ સર્વહિરણ્યયે

પર્વતોના રાજા મેરુના સુવર્ણ શિખરે,

સુખોપવિષ્ટમેકાગ્રં સ્થિરચિત્તં કૃતેક્ષણમ્

તેઓ આરામથી બેઠા હતા, મન એકાગ્ર અને દૃઢ નિશ્ચય સાથે, દૃષ્ટિ સ્થિર રાખી.

પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના ચરણાવુપગૃહ્ય સમાહિતઃ

મનથી એકાગ્ર રહી, તેણે માથું ઝુકાવી, પગ પકડી અને વંદન કર્યું.

સનત્કુમાર ઉવાચ પુરાણં તુ મહાભાગ ત્વત્તસ્તત્ત્વવિદાં વર

સનત્કુમારે કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તત્વજ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ, પુરાણનું સાચું જ્ઞાન તો માત્ર તને જ છે.

કથમુત્તર ગોકર્ણં દક્ષિણં ચ કથં વિભો

હે પ્રભુ, ગોકર્ણ ઉત્તર તરફ કેવી રીતે છે અને દક્ષિણ તરફ કેવી રીતે છે?

ક્ષેત્રસ્ય કિ પ્રમાણં સ્યાત્કિઞ્ચ તીર્થફલં સ્મૃતમ્

તે ક્ષેત્રનું માપ કેટલું છે અને ત્યાં સ્મરણ કરેલા તીર્થનું ફળ શું છે?

સર્વૈસ્ત્વત્પ્રમુખૈર્દેવૈઃ કથમાસાદિતં પુનઃ

તમારી આગેવાનીમાં બધા દેવતાઓએ તેને ફરી કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યું?

યથા યત્ર ચ યસ્તત્ર વિધિઃ સમ્યગનુષ્ઠિતઃ 213.

ત્યાં કઈ રીતે, ક્યાં અને કોણે યોગ્ય વિધિ પૂર્ણ રીતે કરી હતી?

એવમુક્તઃ સ ભગવાન્બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ

આ રીતે કહેતાં, ભગવાન બ્રહ્મા, જે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે,

બ્રહ્મોવાચ પુરાણમેતદ્બ્રહ્મર્ષે સરહસ્યં યથાશ્રુતમ્

બ્રહ્માએ કહ્યું: હે બ્રહ્મજ્ઞાની ઋષિ, આ પુરાણ બહુ ગુપ્ત છે, જેમ મેં સાંભળ્યું છે તેમ જ છે.

અસ્તિ ભૂધરરાજસ્ય મન્દરસ્યોત્તરે શુચૌ

પર્વતોના રાજા, પવિત્ર મંદર પર્વતના ઉત્તર તરફ,

વજ્રસ્ફટિકપાષાણઃ પ્રવાલાંકુરશર્ક્કરઃ

વજ્ર અને સ્ફટિક જેવા પથ્થરો, મોતી જેવા પ્રવાળના અંકુરો અને રેતીવાળા સ્થળ છે.

વિચિત્રકુસુમોપેતૈર્લતામઞ્જીરધારિભિઃ

ત્યાં રંગબેરંગી ફૂલોવાળી લતાઓ છે, જે ફૂલોની ગૂંચવણોથી શોભાયમાન છે.

દર્યસ્તત્રાધિકં રેજુર્નાનાધાતુપરિસ્રવૈઃ

ત્યાં ખીણોમાં વિવિધ ધાતુઓના પ્રવાહોથી વિશેષ તેજ જોવા મળે છે.

તેઽત્ર કેતકિખણ્ડાશ્ચ કુંદખંડાશ્ચ પુષ્પિતાઃ

ત્યાં કેતકી અને કુન્દના ફૂલોના ગુલછડા ખીલેલા છે.

ભિન્નેન્દ્રનીલવિમલૈર્ધૌતૈઃ પ્રસ્રવણામ્બુભિઃ

પ્રવાહિત ઝરણાંનું પાણી, ફાટેલા ઇન્દ્રનીલ જેવું સ્વચ્છ અને ધોઈને પવિત્ર થયેલું છે.

શક્રચાપનિભૈ રમ્યૈઃ કુબેરભવનદ્યુતૌ

જે ઇન્દ્રધનુષ જેવું મનોહર અને કુબેરના મહેલ જેવી તેજસ્વી છે.

ક્રીડદ્ભિર્દેવમિથુનેર્નૃત્યદ્ભિશ્ચાપ્સરોગણૈઃ 213.

ત્યાં દેવદંપતિઓ રમે છે અને અપ્સરાઓના સમૂહો નૃત્ય કરે છે.

કલ્હારકુસુમોપેતે હંસસારસસેવિતે

કલ્હારના ફૂલોની શોભાથી યુક્ત, હંસ અને સારસો જે સ્થળે આવે છે,

ગજયૂથાનુકીર્ણાભિર્જુષ્ટાભિર્મૃગપક્ષિભિઃ

હાથીઓના ઝુંડોથી ઘેરાયેલું, અને હરણ તથા પક્ષીઓથી ભરેલું છે.

કિન્નરોદ્ગીતકુહરે પરપુષ્ટનિનાદિતે

કિનરાઓના ગીતો અને બીજા પ્રાણીઓના અવાજોથી ગુફાઓ ગૂંજતી રહે છે.

ધારાપાતૈશ્ચ તોયાનાં વિસ્ફુલિઙ્ગૈઃ સહસ્રશઃ

પાણીના ધોધો વરસે છે અને હજારો ચમકતી ઝરમરોથી ઝગમગે છે.

સર્વર્તુકવનોદ્યાને પુષ્પાકરસુશોભિતે

દરેક ઋતુમાં સુંદર એવા વનોદ્યાનમાં, ફૂલોના ગુચ્છોથી શોભાયમાન છે.

તસ્મિન્ગિરિવરે રમ્યે સેવિતવ્યે સુશોભને

એ સુંદર, આનંદદાયક અને પૂજનીય એવા પર્વત પર,