વરાહપુરાણમ્

દક્ષ ઉવાચ । ગૃહ્યન્તાં દ્રુતમસ્ત્રાણિ સંગ્રામોઽત્ર વિધીયતામ્ । એવમુક્તે તદા દેવૈર્વિવિધાયુધધારિભિઃ । રુદ્રસ્યાનુચરૈઃ સાર્ધં મહદ્યુદ્ધં પ્રવર્તિતમ્ ।। ૨૧.

દક્ષએ કહ્યું: 'ઝડપી શસ્ત્રો ઉઠાવો, અહીં યુદ્ધની તૈયારી કરો.' દક્ષના આ શબ્દો પછી, વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરીને દેવોએ રુદ્રના અનુયાયીઓ સાથે મહાયુદ્ધ શરૂ કર્યું.

તત્ર વેતાલભૂતાનિ કૂષ્માણ્ડા ગ્રહપૂતનાઃ । યુયુધુર્લોકપાલૈશ્ચ નાનાશસ્ત્રધરાણિ ચ ।। ૨૧.

ત્યાં વેતાળ, ભૂત, કુસ્માંડા, ગ્રહો અને પૂતના, બધા જાતજાતના શસ્ત્રો લઈને લોકપાલો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

દેવા રૌદ્રાણિ ભૂતાનિ નિરસન્તો યમાલયમ્ । ચિક્ષિપુઃ સાયકાન્ ઘોરાનસીંશ્ચ સપરશ્વધાન્ ।। ૨૧.

દેવતાઓએ ભયાનક ભૂતોને યમલોક તરફ હાંકી કાઢ્યા અને ભયાનક બાણો, તલવાર અને કુહાડા ફેંક્યા.

ભૂતાન્યપિ મૃધે ધોરાણ્યુલ્મુકૈરસ્થિભિઃ શરૈઃ । જગ્મુર્દેવાન્ મૃધે રોષાદ્ રુદ્રસ્ય પુરતો બલાત્ ।। ૨૧.

ભૂતોએ પણ યુદ્ધમાં ગુસ્સાથી, રુદ્રની સામે, અગ્નિ જેવી લાકડીઓ, હાડકાં અને બાણોથી દેવતાઓ પર જોરદાર હુમલો કર્યો.

તતસ્તસ્મિન્ મહારૌદ્રે સંગ્રામે ભીમરૂપિણિ । રુદ્રો ભગસ્ય નેત્રે તુ બિભેદૈકેષુણા મૃધે ।। ૨૧.

પછી એ ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધમાં, રુદ્રે એક જ બાણથી ભગાના આંખો ભેદી નાખ્યા.

રુદ્રસ્ય શરપાતેન નષ્ટનેત્રં ભગં તદા । દૃષ્ટ્વાઽસ્ય ક્રોધાત્ તેજસ્વી પૂષા રુદ્રમયોધયત્ ।। ૨૧.

જ્યારે રુદ્રના બાણવર્ષાથી ભગાની આંખો નષ્ટ થઈ ગઈ, ત્યારે તેજસ્વી પુષાણ ગુસ્સાથી રુદ્ર સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

સૃજન્તમિષુજાલાનિ પૂષણં તુ મહામૃધે । દૃષ્ટ્વા રુદ્રોઽસ્ય દન્તાંસ્તુ ચકર્ષં પરવીરહા ।। ૨૧.

મહાયુદ્ધમાં પુષાણ બાણોની વરસાત કરતા જોઈ, શત્રુવિનાશક રુદ્રે તેના દાંત ખેંચી કાઢ્યા.

તસ્ય દન્તાંસ્તદા દૃષ્ટ્વા પૂષ્ણો રુદ્રેણ પાતિતાન્ । દુદ્રુવુઃ વસવો દિક્ષુ રુદ્રાસ્ત્વેકાદશ દ્રુતમ્ ।। ૨૧.

પુષાણના દાંત રુદ્રે તોડી નાખ્યા તે જોઈ, વસુઓ ચારે દિશામાં ભાગી ગયા અને અગિયાર રુદ્રો પણ ઝડપથી દૂર થઈ ગયા.

તાન્ ભગ્નાન્ સહસા દિક્ષુ દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ પ્રતાપવાન્ । આદિત્યાવરજો વાક્યમુવાચ સ્વબલં તદા ।। ૨૧.

તેમને અચાનક હરાવાઈને દિશાદિશામાં ભાગતા જોઈ, તેજસ્વી વિષ્ણુ, સૂર્યના નાના ભાઈએ, પોતાના સૈનિકોને કહ્યું:

ક્વ યાત પૌરુષં ત્યક્ત્વા દર્પં માહાત્મ્યમેવ ચ । વ્યવસાયં કુલં ભૂતિં કથં ન સ્મર્યતે દ્રુતમ્ ।। ૨૧.

'તમારી પુરુષાઈ ક્યાં ગઈ? ગર્વ અને મહિમા કેમ છોડ્યા? તમારો સંકલ્પ, વંશ અને યશ તમે ઝડપથી કેમ યાદ નથી કરતા?'

પરમેષ્ઠિગુણૈર્યુક્તો લઘુવદ્ભીતિતઃ પુરા । નમસ્કં કુરુતે મોઘં પૃથિવ્યાં પદ્મજઃ સ્વયમ્ ।। ૨૧.

'પરમેશ્વરના ગુણોથી યુક્ત હોવા છતાં, પહેલાં ડરના કારણે, કમળથી જન્મેલા સ્વયંભૂએ પણ પૃથ્વી પર વ્યર્થ વંદન કર્યા હતા.'

એવમુક્ત્વા ગરુત્મન્તમારુરોહ હરિસ્તદા । શઙ્ખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ ।। ૨૧.

આ રીતે કહ્યા પછી, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથમાં ધરનાર, લોકોના રક્ષક શ્રીહરિએ ત્યારે ગરુડ પર આરોહણ કર્યું.

તતો હરિહરં યુદ્ધમભવલ્લોમહર્ષણમ્ । રુદ્રઃ પાશુપતાસ્ત્રેણ વિવ્યાધ હરિમોજસા । હરિર્નારાયણાસ્ત્રેણ રુદ્રં વિવ્યાધ કોપવાન્ ।। ૨૧.

પછી હરિ અને હર વચ્ચે રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું. રુદ્રે પાશુપત અસ્ત્રથી શ્રીહરિને જોરથી ઘાયલ કર્યા, અને ક્રોધિત હરિએ નારાયણ અસ્ત્રથી રુદ્રને ઘાયલ કર્યા.

નારાયણં પાશુપતમુભેઽસ્ત્રે વ્યોમ્નિ રોષિતે । યુયુધાતે ભૃશં દિવ્યં પરસ્પરજિઘાંસયા । દિવ્યં વર્ષસહસ્ત્રં તુ તયોર્યુદ્ધમભૂત્ તદા ।। ૨૧.

ક્રોધથી છોડાયેલા નારાયણ અને પાશુપત બંને અસ્ત્રો આકાશમાં અથડાયા. બંને પરસ્પર વિનાશ કરવા માટે ભયંકર રીતે લડ્યા અને તેમનું દિવ્ય યુદ્ધ હજાર વર્ષ સુધી ચાલ્યું.

તત્રૈકં મુકુટોદ્બદ્ધં મૂર્દ્ધન્યં જટજાલકમ્ । એકં પ્રધ્માપયચ્છઙ્ખમન્યડુમરુકં શુભમ્ ।। ૨૧.

ત્યાં, એકના માથા પર જટાવાળું મુકુટ બંધાયેલું હતું; એકે શંખ ફૂંક્યો અને બીજાએ સુંદર ડમરુ વગાડ્યો.

એકં ખઙ્ગકરં તત્ર તથાઽન્યં દણ્ડધારિણમ્ । એકં કૌસ્તુભદીપ્તાઙ્ગમન્યં ભૂતિવિભૂષિતમ્ ।। ૨૧.

એકના હાથમાં તલવાર હતી, બીજાએ દંડ પકડી રાખ્યો હતો; એકનું શરીર કૌસ્તુભ મણિથી ઝગમગતું હતું અને બીજું ભસ્મથી શોભિત હતું.

એકં ગદાં ભ્રામયતિ દ્વિતીયં દણ્ડમેવ ચ । એકં શોભતિ કણ્ઠસ્થૈર્મણિભિસ્ત્વસ્થિભિઃ પરમ્ । એકં પીતામ્બરં તત્ર દ્વિતીયં સર્પમેખલમ્ ।। ૨૧.

એક ગદા ફેરવી રહ્યો હતો, બીજાએ દંડ પકડી રાખ્યો હતો; એકના ગળામાં મણિ ઝગમગતા હતા, બીજાના ગળામાં હાડકાં હતા; એક પીળા વસ્ત્રમાં હતો, બીજાએ સાપની કમરપટ્ટી પહેરી હતી.

એવં તૌ સ્પર્દ્ધિનાવસ્ત્રૌ રૌદ્રનારાયણાત્મકૌ । અન્યોઽન્યાતિશયોપેતૌ તદાલોક્ય પિતામહઃ ।। ૨૧.

આ રીતે, બંને રુદ્ર અને નારાયણ સ્વરૂપે, એકબીજા કરતાં વધુ શક્તિશાળી અને સ્પર્ધાત્મક, ત્યાં પિતામહ બ્રહ્માએ જોયા.

ઉવાચ શામ્યતામસ્ત્રૌ સ્વસ્વભાવેન સુવ્રતૌ । એવં તે બ્રહ્મણા ચોક્તૌ શાન્તભાવં પ્રજગ્મતુઃ ।। ૨૧.

ત્યારે બ્રહ્માએ કહ્યું: 'હે સજ્જનો, દરેકે પોતપોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે અસ્ત્રો પાછા ખેંચો.' બ્રહ્માના આ શબ્દો સાંભળીને બંને શાંત થઈ ગયા.

તથા વિષ્ણુહરૌ બ્રહ્મા વાક્યમેતદુવાચ હ । ઉભૌ હરિહરૌ દેવૌ લોકે ખ્યાતિં ગમિષ્યથઃ ।। ૨૧.

પછી બ્રહ્માએ વિષ્ણુ અને હરિને કહ્યું: 'હે હરિ અને હરા, તમે બંને દેવતા તરીકે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થશો.'

અયં ચ યજ્ઞો વિધ્વસ્તઃ સંપૂર્ણત્વં ગમિષ્યતિ । દક્ષસ્ય ખ્યાતિમાઁલ્લોકઃ સંતત્યાઽયં ભવિષ્યતિ ।। ૨૧.

'આ યજ્ઞ ભંગ થયો હોવા છતાં પૂર્ણ થશે; દક્ષ અને તેની વંશ દ્વારા જગતને ખ્યાતિ મળશે.'

એવમુક્ત્વા હરિહરૌ તદા લોકપિતામહઃ । બ્રહ્મા લોકાનુવાચેદં રુદ્રભાગોઽસ્ય દીયતામ્ ।। ૨૧.

આ રીતે હરિ અને હરિને કહીને, લોકપિતામહ બ્રહ્માએ સભામાં કહ્યું: 'રુદ્રનો ભાગ તેને આપો.'

રુદ્રભાગો જ્યેષ્ઠભાગ ઇતીયં વૈદિકી શ્રુતિઃ । સ્તુતિં ચ દેવાઃ કુરુત રુદ્રસ્ય પરમેષ્ઠિ નઃ ।। ૨૧.

'રુદ્રનો ભાગ સર્વોપરી છે — આવું વૈદિક શ્રુતિ કહે છે. હે દેવતાઓ, આપણા પરમેશ્વર રુદ્રની સ્તુતિ કરો.'

ભગનેત્રહરં દેવં પૂષ્ણો દન્તવિનાશનમ્ । સ્તુતિં કુરુતમા શીઘ્રં ગીતૈરેતૈસ્તુ નામભિઃ । યેનાયં વઃ પ્રસન્નાત્મા વરદત્વં ભજેત હ ।। ૨૧.

'જે દેવ ભગાના નેત્ર અને પૂષણના દાંત નષ્ટ કર્યા, તેની તમે તરત જ આ નામોથી સ્તુતિ કરો, જેથી તે પ્રસન્ન થઈને તમને વરદાન આપે.'

એવમુક્તાસ્તુ તે દેવાઃ સ્તોત્રં શંભોર્મહાત્મનઃ । ચક્રુઃ પરમયા ભક્ત્યા નમસ્કૃત્ય સ્વયંભુવે ।। ૨૧.

આ રીતે કહેવામાં આવતા, દેવોએ પરમ ભક્તિથી મહાત્મા શંભુની સ્તુતિ કરી અને સ્વયંભૂને વંદન કર્યું.

દેવા ઊચુઃ । નમો વિષમનેત્રાય નમસ્તે ત્ર્યમ્બકાય ચ । નમઃ સહસ્ત્રનેત્રાય નમસ્તે શૂલપાણયે ।। ૨૧.

દેવોએ કહ્યું: 'ક્રૂર નેત્ર ધરાવનારને નમસ્કાર, ત્ર્યંબકને નમસ્કાર; હજારો આંખ ધરાવનારને નમસ્કાર, ત્રિશૂલ પકડી રહેનારને નમસ્કાર.'

નમઃ ખટ્વાઙ્ગહસ્તાય નમો દણ્ડભૃતે કરે । ત્વં દેવ હુતભુગ્જ્વાલાકોટિભાનુસમપ્રભઃ ।। ૨૧.

'ખટ્વાંગ પકડી રહેનારને નમસ્કાર, હાથમાં દંડ ધરાવનારને નમસ્કાર; હે દેવ, તમારી તેજસ્વિતા લાખો સૂર્ય અને અગ્નિ જેટલી છે.'

અદર્શનેઽનયદ્ દેવ મૂઢવિજ્ઞાનતોઽધુના । કૃતમસ્માભિરેવેશ તદત્ર ક્ષમ્યતાં પ્રભો ।। ૨૧.

'હે દેવ, અજ્ઞાન અને સમજશક્તિના અભાવે અમે ખોટું કર્યું છે; હે પ્રભુ, આ દોષ માટે અમને માફ કરો.'

નમસ્ત્રિનેત્રાર્ત્તિહરાય શંભો ત્રિશૂલપાણે વિકૃતાસ્યરૂપ । સમસ્તદેવેશ્વર શુદ્ધભાવ પ્રસીદ રુદ્રાચ્યુત સર્વભાવ ।। ૨૧.

'ત્રણેત્ર, દુઃખ દૂર કરનાર શંભુ, ત્રિશૂલધારી, ભયંકર મુખવાળો, સર્વ દેવોના સ્વામી, શુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવનાર, હે રુદ્ર, અવિનાશી અને સર્વવ્યાપક, કૃપા કરો.'