વરાહપુરાણમ્

પ્રાણાયામૈશ્ચ નિર્ગૃહ્ય ત્વધઃ સન્ધારણાનિ ચ

જે પ્રાણાયામથી શ્વાસને અને નીચલા અવયવોને સંયમમાં રાખે છે,

નિરાશઃ સર્વતસ્તિષ્ઠેદિષ્ટાર્થેષુ ન લોલુપઃ

જેને ક્યાંયે પણ કોઈ વસ્તુની આશા નથી અને ઇચ્છિત વસ્તુઓ માટે લાલચ પણ નથી, એવો માણસ રહેવો જોઈએ.

શ્રદ્દધાનો જિતક્રોધઃ પરદ્રવ્યવિવર્જકઃ

જેમાં શ્રદ્ધા હોય, ક્રોધ પર જીત મેળવી હોય અને બીજાની મિલકતથી દૂર રહેતો હોય, એવો માણસ રહેવો જોઈએ.

ગુરુશુશ્રૂષયા યુક્તસ્ત્વહિંસાનિરતશ્ચ યઃ

જે ગુરુની સેવા કરવા માટે તત્પર રહે છે અને હંમેશા અહિંસા પર ચાલે છે, એ સાચો મનુષ્ય છે.

પ્રશસ્તાનિ ચ યઃ કુર્યાદપ્રશસ્તાનિ વર્જયેત્

જે સારું કહેવાય તે કરે અને જે નકામું કહેવાય તે ટાળી દે, એવો માણસ રહેવો જોઈએ.

યોઽભિગચ્છતિ તીર્થાનિ વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના

જે પવિત્ર મનથી તીર્થોમાં જાય છે, એ સાચો યાત્રિક કહેવાય.

ઉત્થાય બ્રાહ્મણં ગચ્છેન્નરો ભક્ત્યા સમન્વિતઃ 210.

ભક્તિથી ભરેલા મનથી, માણસે વહેલા ઉઠી બ્રાહ્મણ પાસે જવું જોઈએ.

નારદ ઉવાચ ઉપપન્નં ચ યુક્તં ચ તત્ત્વયા સમુદાહૃતમ્

નારદે કહ્યું: તમે જે કહ્યું તે યોગ્ય અને યોગ્ય જ છે.

વિવિધૈઃ કારણોપાયૈઃ સમ્યક્તત્ત્વાર્થદર્શિતૈઃ

વિવિધ કારણો અને રીતોથી, તમે સાચો અર્થ સારી રીતે સમજાવ્યો છે.

તતોઽપ્યલ્પતરશ્ચેત્સ્યાદુપાયો યોગવિત્તમ

હે યોગવિદ્યા જાણનારા, જો આથી પણ સરળ કોઈ ઉપાય હોય—

દુષ્કરં પૂર્વમુક્તં હિ યોગધર્મસ્ય સાધનમ્

કારણ કે, અગાઉ કહેલા યોગધર્મના સાધન તો ખરેખર મુશ્કેલ છે.

અલ્પોપાયકરં ચૈવ સુખોપાયં ચ સર્વશઃ

અને એવો ઉપાય પણ છે, જે સહેલો અને સર્વ રીતે સુખદાયક છે.

આત્માયત્તાશ્ચ યે નિત્યં ન ચ વિસ્તારવિસ્તરઃ

જે ઉપાય હંમેશા પોતાનાથી જ શક્ય છે અને જેમાં વધારે વિસતાર નથી.

કર્મણામશુભાનાં ચ વિવિધોત્પત્તિજન્મનામ્

અને જે અનેક પ્રકારના અશુભ કર્મો વિવિધ રીતે થાય છે.

યમ ઉવાચ તદહં ભાવયિષ્યામિ નમસ્કૃત્ય સ્વયમ્ભુવમ્

યમ કહે છે: તેથી, હું સ્વયંભૂને નમન કરીને આ વિષય પર વિચાર કરીશ.

લોકાનાં શ્રેયસોઽર્થં તુ પાપાનાં તુ વિનાશનમ્

લોકોના કલ્યાણ માટે અને પાપીઓના વિનાશ માટે.

કૈવલ્યમભિસમ્પન્ને શ્રદ્દધાનો ભવેન્નરઃ 210.

જ્યારે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય ત્યારે મનુષ્યે શ્રદ્ધાવાન રહેવું જોઈએ.

પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતાન્કામાન્પાપૈર્મુક્તો યથાસુખમ્

પાપોથી મુક્ત થઈ, મનુષ્ય ઇચ્છિત ફળ પામે છે અને આનંદથી જીવશે.

યસ્તુ કારયતે રૂપં શિશુમારં પ્રજાપતિમ્

પણ જે મનુષ્ય શિશુમાર નામના પ્રજાપતિનું રૂપ બનાવે છે—

યદા તસ્ય શરીરસ્થં સોમં પશ્યેત્સમાહિતઃ

જ્યારે મન એકાગ્ર કરીને કોઈ પોતાના શરીરમાં વસેલા સોમને જુએ છે,

લલાટે તૂત્થિતં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે ચ સ પાતકૈઃ

અને જ્યારે એ સોમ કપાળ પર ઊગતો દેખાય છે, ત્યારે એ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

મનસા કર્મણા વાચા યત્કિંચિત્કલુષં કૃતમ્

મન, કૃત્ય કે વાણીથી જે કંઈ અશુદ્ધ કાર્ય થયું હોય,

વાઙ્મનોભિઃ કૃતાનાં તુ પાપાનાં વિપ્રમોક્ષણમ્

વાણી અને મનથી થયેલા પાપોથી છૂટકારો મળે છે.

તદા સ દુષ્કૃતાન્સર્વાન્વિનાશયતિ માનવઃ

ત્યારે એ મનુષ્ય પોતાના બધા દુષ્કર્મો નાશ કરી દે છે.

ધ્યાયેત હ્યક્ષયં યસ્તુ સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે

જે કોઈ અવિનાશી પર ધ્યાન કરે છે, તે પાપોથી છુટકારો પામે છે.

સૌમ્યરૂપો યદા ચન્દ્રઃ કુરુતે ચ પ્રદક્ષિણામ્

જ્યારે શાંત સ્વરૂપ ચંદ્ર પરિક્રમા કરે છે,

તદા નિર્મલતાં યાતિ ચન્દ્રમાઃ શારદો યથા 210.

ત્યારે ચંદ્ર શરદ ઋતુમાં જેમ શુદ્ધ બને છે, તેમ નિર્મળતા પામે છે.

જઘનસ્થં શુચિર્દૃષ્ટ્વા નરશ્ચન્દ્રમસં મુને

હે મુનિ, જ્યારે મનુષ્ય કટિસ્થાને વસેલો શુદ્ધ ચંદ્ર જુએ છે,

આર્દ્રસ્થમાર્દ્રકર્મા તુ ધ્યાત્વા ચાષ્ટશતાક્ષરમ્

અને ભીની ક્રિયાઓ સાથે ભીના ચંદ્રનું ધ્યાન કરીને આઠસો અક્ષરવાળો મંત્ર ઉચ્ચારે છે,