વરાહપુરાણમ્

મનસા નિશ્ચિતાત્માનસ્ત્યક્ત્વા સર્વપ્રિયાપ્રિયમ્

એમણે મનથી નક્કી કરી, બધું પ્રિય કે અપ્રિય છોડીને,

શ્રુતા લોકે શ્રુતિસ્તાત શ્રેયોધર્મા હિ નિત્યશઃ

હે પ્રિય, દુનિયામાં આ પરંપરા સાંભળવામાં આવી છે; સાચો ધર્મ હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે.

કસ્યૈતચ્ચેષ્ટિતં તાત કર્ત્તા કારયિતાપિ વા

આ કૃત્ય કોણે કર્યું, હે પ્રિય? કોણ કરનાર છે કે કરાવનાર છે?

કં વા દ્વેષં પુરસ્કૃત્ય મતિસ્તસ્ય પ્રવર્ત્તતે

કોઈ ક્યા દ્વેષને લીધે આવું કરે છે? કઈ ઈર્ષાથી એનું મન આવું ચાલે છે?

યદ્યેવં તુ મયા ગુહ્યં દુર્વિજ્ઞેયં સુરૈરપિ

જો આવું હોય, તો હું એવી ગુપ્ત વાત પૂછું છું, જે દેવતાઓ માટે પણ સમજવી મુશ્કેલ છે.

નારદેનૈવમુક્તસ્તુ ધર્મરાજો મહામનાઃ

નારદે આવું પૂછતાં ધર્મરાજાએ, મહાન મનવાળા, ઉત્તર આપ્યો.

યમ ઉવાચ ત્વદુક્ત્યા મે કથયતઃ શૃણુષ્વાવહિતોઽનઘ ।। 210.

યમ બોલ્યા: તારા પ્રશ્ન પ્રમાણે હું કહું છું; તું ધ્યાનથી સાંભળ, હે પાપરહિત.

ન કશ્ચિદ્દૃશ્યતે લોકે કર્ત્તા કારયિતાપિ વા

આ જગતમાં કોઈ કરનાર કે કરાવનાર દેખાતો નથી.

યસ્ય વૈ કીર્ત્ત્યતે નામ યેન ચાજ્ઞાપ્યતે જગત્

જેનું નામ વખાણાય છે, જેની આજ્ઞાથી જગત ચાલે છે,

દિવ્યેઽસ્મિન્ સદસિ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મર્ષિગણસંવૃતે

આ દિવ્ય સભામાં, હે બ્રાહ્મણ, જ્યાં અનેક બ્રહ્મર્ષિઓ હાજર છે,

સ્વકર્મ ભુજ્યતે તાત સમ્ભૂતૈર્યત્કૃતં સ્વયમ્

દરેકે પોતે કરેલા કર્મોનું ફળ ભોગવે છે, હે પ્રિય, જે પોતે જ કર્યા છે.

વાયુના ભાવિતા સંજ્ઞા સંસારે સા દૃઢીકૃતા

પવનથી ઘડાયેલી ચેતના સંસારમાં મજબૂત રીતે સ્થિર થાય છે.

અભિઘાતાભિભૂતસ્તુ આત્મનાત્માનમુદ્ધરેત્

જ્યારે દુઃખથી ઘેરાઈ જાવ, ત્યારે પણ મનથી પોતાને ઉંચા ઉઠાવા જોઈએ.

બન્ધું બન્ધુપરિક્લેશં નિર્મિતં પૂર્વકર્મભિઃ

પહેલાંના કર્મો દ્વારા જ, સંબંધીઓ અને તેમના દુઃખનો કારણ બનેલા સંબંધીઓનું સર્જન થાય છે.

મિથ્યાપ્રવૃત્તઃ શબ્દોઽયં જગદ્ભ્રમતિ સર્વશઃ

આ ખોટી રીતે ચાલતો શબ્દ આખા જગતમાં ભ્રમણ કરાવે છે.

યથા યથા ક્ષયં યાતિ હ્યશુભં પુરુષસ્ય વૈ

જેમ જેમ માણસના અશુભ કર્મો ધીમે ધીમે ઓછા થાય છે,

સંસારે પ્રાપ્તદોષસ્ય જાયમાનસ્ય દેહિનઃ 210.

એમ જન્મેલા શરીરધારીને સંસારમાં અનેક દોષો મળે છે,

શુભાશુભકરીં બુદ્ધિં લભતે પૌર્વદૈહિકીમ્ ક્લેશક્ષયં પાપહરં શુભં કર્મ કરોત્યથ

એ પછી, પૂર્વજન્મના સંસ્કારથી મળેલી બુદ્ધિથી, માણસને શુભ અને અશુભ વિચાર મળે છે; જ્યારે દુઃખ ઓછું થાય છે ત્યારે તે પુણ્યકર્મો કરે છે, જે પાપને દૂર કરે છે.

શુભાશુભં નરઃ પ્રાપ્ય કર્માકર્મ તથૈવ ચ

માણસને જ્યારે શુભ-અશુભ મળે છે, ત્યારે તે કર્મ અને અકર્મ બંને કરે છે.

સ્વર્ગઃ શુભફલપ્રાપ્તિર્નિરયઃ પાપસંભવઃ

સ્વર્ગ એટલે શુભ ફળની પ્રાપ્તિ અને નરક પાપથી થાય છે.

નારદ ઉવાચ શુભસ્યેહ ભવેદવૃદ્ધિરશુભસ્ય ક્ષયોઽપિ વા

નારદે પૂછ્યું: શું આ દુનિયામાં પુણ્ય ઓછું થઈ શકે કે અશુભ નાશ પામે?

મનસા કર્મણા વાપિ તપસા ચરિતેન વા

મનથી, કર્મથી, તપથી કે વર્તનથી,

યમ ઉવાચ કીર્ત્તયિષ્યામિ તે સમ્યક્પાપદોષક્ષયં સદા

યમ કહે છે: હું તને પાપ અને દોષના નાશ વિશે સાચી રીતે હંમેશા કહું છું.

પ્રણમ્ય શિરસા સમ્યક્પાપપુણ્યકરાય ચ

જે પાપ અને પુણ્યનો કારણ છે, તેને હું મસ્તક નમાવી વંદન કરું છું.

યેન સૃષ્ટમિદં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

જેને આ આખું ત્રિલોક, ચાલતું અને અચળ, બધું જ સર્જ્યું છે,

યઃ સમઃ સર્વભૂતેષુ જિતાત્મા શાન્તમાનસઃ

જે સર્વ પ્રાણીઓમાં સમાન છે, આત્મસંયમી છે અને મનથી શાંત છે,

તત્ત્વાર્થં વેત્તિ યઃ સમ્યક્પુરુષં પ્રકૃતિં તથા 210.

જે સત્યથી તત્વનું, પુરુષનું અને પ્રકૃતિનું જ્ઞાન ધરાવે છે,

ગુણાગુણપરિજ્ઞાતા હ્યક્ષયસ્ય ક્ષયસ્ય ચ

જે અવિનાશી અને વિનાશી બંનેના ગુણ અને અગુણને ઓળખે છે,

સ્વદેહે પરદેહે ચ સુખદુઃખેન નિત્યશઃ

જે પોતાના અને બીજાના શરીરમાં, સુખ-દુઃખમાં હંમેશા સમભાવ રાખે છે,