વરાહપુરાણમ્

રુદ્રઃ કોપોદ્ભવો યસ્તુ પૂર્વં મગ્નો મહાજલે । સ સહસ્ત્રાર્કસંકાશો નિશ્ચક્રામ જલાત્ તતઃ ।। ૨૧.

જે રુદ્ર previously ક્રોધથી જન્મ્યા હતા અને મહાજળમાં ડૂબેલા હતા, તેઓ એ સમયે હજારો સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવીને પાણીમાંથી બહાર આવ્યા.

સર્વજ્ઞાનમયો દેવઃ સર્વદેવમયોઽમલઃ । પ્રત્યક્ષદર્શી સર્વસ્ય જગતસ્તપસા બભૌ ।। ૨૧.

એ દેવતા સર્વજ્ઞાનથી ભરપૂર, સર્વદેવમય અને નિર્મળ હતા. પોતાના તપના બળે, આખા જગતને સ્પષ્ટ જોઈને, પ્રગટ થયા.

તસ્મિંસ્તુ કાલે પઞ્ચાનાં જાતઃ સર્ગો નરોત્તમ । દિવ્યાનાં પૃથિવીસ્થાનાં ચતુર્ણામરજાતિનામ્ ।। ૨૧.

એ સમયે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પાંચ પ્રકારની સર્જના થઈ—દિવ્ય જીવ અને પૃથ્વી પર વસતા ચાર વર્ણના લોકોનું સર્જન થયું.

રૌદ્રસર્ગસ્ય સંભૂતિસ્તદા સદ્યોઽપિ જાયતે । ઇદાનીં રુદ્રસર્ગં ત્વં શ્રૃણુ પાર્થિવસત્તમ ।। ૨૧.

ત્યારે જ રૌદ્ર સર્જન તત્કાળ પ્રગટ થયું. હવે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તું રુદ્રના સર્જનનું વર્ણન સાંભળ.

દશવર્ષસહસ્ત્રાણિ તપશ્ચીર્ત્વા મહજ્જલે । પ્રતિબુદ્ધો યદા રુદ્રસ્તદા ચોર્વોં સકાનનામ્ । દૃષ્ટ્વા સસ્યવતીં રમ્યાં મનુષ્યપશુસંકુલામ્ ।। ૨૧.

દસ હજાર વર્ષ સુધી મહાજળમાં તપ કર્યા પછી, જ્યારે રુદ્ર જાગ્યા, ત્યારે તેમણે ધરતીને વનો સાથે, સુંદર, પાકથી ભરપૂર અને માનવ-પશુઓથી ગૂંજી રહેલી જોઈ.

શુશ્રાવ ચ તદા શબ્દાનૃત્વિજાં દક્ષસદ્મનિ । આશ્રમે યજ્ઞિનાં ચોચ્ચૈર્યોગસ્થૈરિતિ કીર્ત્તિતમ્ ।। ૨૧.

એ સમયે રુદ્રે દક્ષના ગૃહમાં યજ્ઞકર્મ કરતા ઋત્વિજોના અવાજો અને યજ્ઞીઓના આશ્રમમાં ઊંચા સ્વરે યોગસ્થ અવાજો સાંભળ્યા, જેમ કે વિદ્વાનો કહે છે.

તતઃ શ્રુત્વા મહાતેજાઃ સર્વજ્ઞઃ પરમેશ્વરઃ । ચુકોપ સુભૃશં દેવો વાક્યં ચેદમુવાચ હ ।। ૨૧.

આ સાંભળીને, મહાતેજસ્વી અને સર્વજ્ઞ પરમેશ્વર દેવ ખૂબ જ ક્રોધિત થયા અને એમણે આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.

અહં પૂર્વં તુ કવિના સૃષ્ટઃ સર્વાત્મના વિભુઃ । પ્રજાઃ સૃજસ્વેતિ તદા વાક્યમેતત્ તથોક્તવાન્ ।। ૨૧.

હું પહેલાં કવિ દ્વારા સર્વવ્યાપી રૂપે સર્જાયો હતો, અને મને કહ્યું હતું—'પ્રજાઓનું સર્જન કર.' એ વચન સાચું હતું.

ઇદાનીં કેન તત્કર્મ કૃતં સૃષ્ટ્યાદિવર્ણનમ્ । એવમુક્ત્વા ભૃશં કોપાન્નનાદ પરમેશ્વરઃ ।। ૨૧.

હવે આ સર્જન અને તેની શરૂઆતનું વર્ણન કોણે કર્યું? આમ કહીને પરમેશ્વરે ભારે ક્રોધથી ગર્જના કરી.

તસ્ય નાનદતો જ્વાલાઃ શ્રોત્રેભ્યો નિર્યયુસ્તદા । તત્ર ભૂતાનિ વેતાલા ઉચ્છ્રુષ્માઃ પ્રેતપૂતનાઃ ।। ૨૧.

જ્યારે તેમણે ગર્જના કરી, ત્યારે તેમના કાનમાંથી જ્વાળાઓ નીકળી. એમાંથી વિવિધ ભૂત, વેતાળ, ઉગ્ર આત્માઓ, પ્રેત અને પિશાચો ઉત્પન્ન થયા.

કૂષ્માણ્ડા યાતુધાનાશ્ચ સર્વે પ્રજ્વલિતાનનાઃ । ઉત્તસ્થુઃ કોટિશસ્તત્ર નાનાપ્રહરણાવૃતાઃ ।। ૨૧.

કૂષ્માંડ અને યાતુધાન પણ, અગ્નિ જેવી ચહેરાવાળા, લાખો સંખ્યામાં વિવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈ ઊભા થયા.

તે દૃષ્ટ્વા ભૂતસંઘાતા વિવિધાયુધપાણયઃ । સસર્જ વેદવિદ્યાઙ્ગં રથં પરમશોભનમ્ ।। ૨૧.

એ વિવિધ શસ્ત્રો ધરાવતાં ભૂતગણોને જોઈ, તેમણે વેદ અને વિદ્યા-અંગોથી યુક્ત એક અતિ સુંદર રથ સર્જ્યો.

તસ્મિન્નૃગાદયસ્ત્વશ્વાસ્ત્રિતત્ત્વં ચ ત્રિવેણુકમ્ । ત્રિપૂજકં ત્રિષવણં ધર્માક્ષં મારુતધ્વનિમ્ ।। ૨૧.

એ રથ પર ઋગ્વેદ વગેરે, ઘોડા, ત્રૈતવ, ત્રિવેણી, ત્રિપુજા, ત્રણ વખત સોમપાન, ધર્મયુક્ત પાશા અને પવનની ધ્વનિ હતી.

અહોરાત્રે પતાકે દ્વે ધર્માધર્મે તુ દણ્ડકે । શકટં સર્વવિદ્યાશ્ચ સ્વયં બ્રહ્માદિસારથિઃ ।। ૨૧.

દિવસ અને રાત એના બે ધ્વજ છે, ધર્મ અને અધર્મ એના બે દંડ છે; એનું રથ એટલે સર્વ જ્ઞાન, અને બ્રહ્મા સહીત બધા દેવતાઓ પોતે એના સારથી છે.

ગાયત્રી ચ ધનુસ્તસ્ય ઓઙ્કારો ગુણ એવ ચ । સ્વરાઃ સપ્ત શરાસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય સુવ્રત ।। ૨૧.

ગાયત્રી એનું ધનુષ છે, ઓમ એ ધનુષની ડોરી છે, અને એ દેવોના દેવના સાત સ્વર એના બાણ છે, હે સદ્ગુણવાન.

એવં કૃત્વા સ સામગ્રીં દેવદેવઃ પ્રતાપવાન્ । જગામ દક્ષયજ્ઞાય કોપાદ્ રુદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૨૧.

આ રીતે બધું તૈયાર કરીને, તેજસ્વી દેવાધિદેવ રુદ્ર ગુસ્સાથી દક્ષના યજ્ઞમાં પહોંચ્યા.

ગચ્છતસ્તસ્ય દેવસ્ય અમ્બરાઙ્ગિરસં નયત્ । ઋત્વિજાં મન્ત્રનિચયો નષ્ટો રુદ્રાગમે તદા ।। ૨૧.

જ્યારે એ દેવ આકાશમાં અંજીરસો સાથે આગળ વધ્યા, ત્યારે રુદ્રના આગમનથી યજ્ઞકર્તાઓના બધા મંત્રો ગુમ થઈ ગયા.

વિપરીતમિદં દૃષ્ટ્વા તદા સર્વે ચ ઋત્વિજઃ । ઊચુઃ સંનહ્યતાં દેવા મહદ્ વો ભયમાગતમ્ ।। ૨૧.

આ ઉલટફેર જોઈને બધા યજ્ઞકર્તાઓએ કહ્યું: 'દેવતાઓ, શસ્ત્રો ધારણ કરો; તમારે પર મોટું સંકટ આવી પડ્યું છે.'

કશ્ચિદાયાતિ બલવાનસુરો બ્રહ્મનિર્મિતઃ । યજ્ઞભાગાર્થમેતસ્મિન્ ક્રતૌ પરમદુર્લભમ્ ।। ૨૧.

'કોઈ શક્તિશાળી અસુર, જે બ્રહ્માએ સર્જ્યો છે, એ અહીં યજ્ઞના ભાગ માટે આવી રહ્યો છે, જે આ યજ્ઞમાં બહુ જ દુર્લભ છે.'

એવમુક્તાસ્તતો દેવા ઊચુર્માતામહં તદા । દક્ષ તાત કિમત્રાસ્મત્કાર્યં બ્રૂહિ વિવક્ષિતમ્ ।। ૨૧.

આ રીતે સાંભળીને, દેવોએ પોતાના પિતામહને કહ્યું: 'દક્ષ, હે પિતાશ્રી, અહીં અમારે શું કરવું? આપ શું ઈચ્છો છો તે કહો.'

દક્ષ ઉવાચ । ગૃહ્યન્તાં દ્રુતમસ્ત્રાણિ સંગ્રામોઽત્ર વિધીયતામ્ । એવમુક્તે તદા દેવૈર્વિવિધાયુધધારિભિઃ । રુદ્રસ્યાનુચરૈઃ સાર્ધં મહદ્યુદ્ધં પ્રવર્તિતમ્ ।। ૨૧.

દક્ષએ કહ્યું: 'ઝડપી શસ્ત્રો ઉઠાવો, અહીં યુદ્ધની તૈયારી કરો.' દક્ષના આ શબ્દો પછી, વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરીને દેવોએ રુદ્રના અનુયાયીઓ સાથે મહાયુદ્ધ શરૂ કર્યું.

તત્ર વેતાલભૂતાનિ કૂષ્માણ્ડા ગ્રહપૂતનાઃ । યુયુધુર્લોકપાલૈશ્ચ નાનાશસ્ત્રધરાણિ ચ ।। ૨૧.

ત્યાં વેતાળ, ભૂત, કુસ્માંડા, ગ્રહો અને પૂતના, બધા જાતજાતના શસ્ત્રો લઈને લોકપાલો સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

દેવા રૌદ્રાણિ ભૂતાનિ નિરસન્તો યમાલયમ્ । ચિક્ષિપુઃ સાયકાન્ ઘોરાનસીંશ્ચ સપરશ્વધાન્ ।। ૨૧.

દેવતાઓએ ભયાનક ભૂતોને યમલોક તરફ હાંકી કાઢ્યા અને ભયાનક બાણો, તલવાર અને કુહાડા ફેંક્યા.

ભૂતાન્યપિ મૃધે ધોરાણ્યુલ્મુકૈરસ્થિભિઃ શરૈઃ । જગ્મુર્દેવાન્ મૃધે રોષાદ્ રુદ્રસ્ય પુરતો બલાત્ ।। ૨૧.

ભૂતોએ પણ યુદ્ધમાં ગુસ્સાથી, રુદ્રની સામે, અગ્નિ જેવી લાકડીઓ, હાડકાં અને બાણોથી દેવતાઓ પર જોરદાર હુમલો કર્યો.

તતસ્તસ્મિન્ મહારૌદ્રે સંગ્રામે ભીમરૂપિણિ । રુદ્રો ભગસ્ય નેત્રે તુ બિભેદૈકેષુણા મૃધે ।। ૨૧.

પછી એ ભયાનક અને ભયાવહ યુદ્ધમાં, રુદ્રે એક જ બાણથી ભગાના આંખો ભેદી નાખ્યા.

રુદ્રસ્ય શરપાતેન નષ્ટનેત્રં ભગં તદા । દૃષ્ટ્વાઽસ્ય ક્રોધાત્ તેજસ્વી પૂષા રુદ્રમયોધયત્ ।। ૨૧.

જ્યારે રુદ્રના બાણવર્ષાથી ભગાની આંખો નષ્ટ થઈ ગઈ, ત્યારે તેજસ્વી પુષાણ ગુસ્સાથી રુદ્ર સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

સૃજન્તમિષુજાલાનિ પૂષણં તુ મહામૃધે । દૃષ્ટ્વા રુદ્રોઽસ્ય દન્તાંસ્તુ ચકર્ષં પરવીરહા ।। ૨૧.

મહાયુદ્ધમાં પુષાણ બાણોની વરસાત કરતા જોઈ, શત્રુવિનાશક રુદ્રે તેના દાંત ખેંચી કાઢ્યા.

તસ્ય દન્તાંસ્તદા દૃષ્ટ્વા પૂષ્ણો રુદ્રેણ પાતિતાન્ । દુદ્રુવુઃ વસવો દિક્ષુ રુદ્રાસ્ત્વેકાદશ દ્રુતમ્ ।। ૨૧.

પુષાણના દાંત રુદ્રે તોડી નાખ્યા તે જોઈ, વસુઓ ચારે દિશામાં ભાગી ગયા અને અગિયાર રુદ્રો પણ ઝડપથી દૂર થઈ ગયા.

તાન્ ભગ્નાન્ સહસા દિક્ષુ દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુઃ પ્રતાપવાન્ । આદિત્યાવરજો વાક્યમુવાચ સ્વબલં તદા ।। ૨૧.

તેમને અચાનક હરાવાઈને દિશાદિશામાં ભાગતા જોઈ, તેજસ્વી વિષ્ણુ, સૂર્યના નાના ભાઈએ, પોતાના સૈનિકોને કહ્યું: