વરાહપુરાણમ્

પ્રદીપ્તસ્તેજસા વહ્નિઃ સર્વભક્ષો હુતાશનઃ

અગ્નિ તેજથી પ્રજ્વલિત છે, સર્વ ભક્ષક અને હવનનો ગ્રાહી છે.

બ્રહ્માગ્નિં ભાષતે તત્ર શૃણુષ્વ ચ હુતાશન

ત્યાં બ્રહ્મા અગ્નિને કહે છે: 'હે હવનગ્રાહી, સાંભળ.'

ત્વયા ભુક્તેતિ ભોક્ષ્યન્તિ દેવતાઃ સમરુદ્ગણાઃ

તમે ભોજન કરો પછી દેવતાઓ અને મરુદ્ગણ પણ ભોજન કરે છે.

પશ્ચાદ્દત્તં તુ તં પિણ્ડં સહ સોમેન ભુઞ્જતે

પછી, સોમ સાથે એ પિંડ ભોજન કરે છે.

પ્રસ્થિતાઃ સહ સોમેન દેવતાસ્તા વસુન્ધરે

પછી દેવતાઓ સોમ સાથે, હે ધરા, ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.

એવં તુ પ્રથમં શ્રાદ્ધં દદ્યાદગ્નેર્વસુન્ધરે ૧૯૦.

હે ધરા, શ્રાદ્ધનો પ્રથમ ભાગ અગ્નિને આપવો જોઈએ.

પશ્ચાત્પિણ્ડાન્પ્રદદ્યાચ્ચ દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે

પછી, ધરા પર દર્ભ ઘાસ પાથરી પિંડો અર્પણ કરવા જોઈએ.

પિતામહાય રુદ્રાંશસંભૂતાય તુ મધ્યમમ્

પિતામહને અને રુદ્રના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા મધ્યમને,

વિધિના મન્ત્રપૂર્વેણ શ્રાદ્ધં કુર્વન્તિ યે નરાઃ

જે મનુષ્યો નિયમિત મંત્રો અને વિધિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરે છે,

મમ માયાબલેનૈવ કૃતં શ્રાદ્ધં દ્વિજાતિભિઃ

મારા માયાના બળથી જ દ્વિજાતિઓએ કરેલું શ્રાદ્ધ ફળ આપે છે.

નપુંસકાશ્ચિત્રકારા વસુપાલવિનિન્દકાઃ

હિજડા, ચિત્રકારો અને ધનના રક્ષકોની નિંદા કરનારાઓ,

નર્ત્તકા ગાયનાશ્ચૈવ તથા રઙ્ગોપજીવિનઃ

નૃત્યકારો, ગાયક અને રંગમંચ પરથી જીવન ચલાવનારાઓ,

રાજોપસેવકાશ્ચૈવ વાણિજ્યક્રયવિક્રયાઃ

રાજાની સેવા કરનાર અને વેપારમાં ખરીદ-વેચાણ કરનાર લોકો,

અસંસ્કારપ્રવૃત્તાશ્ચ શૂદ્રકર્મોપજીવિનઃ

જે વિધિ વિના કર્મ કરે છે અને શૂદ્રના કામથી જીવન ગુજારે છે,

દીક્ષિતઃ ક્રોડપૃષ્ઠશ્ચ યશ્ચ વાર્ધુષિકો દ્વિજઃ

દીક્ષા લીધેલા, ડોળ પર શૂકર રાખીને ફરનારા અને દ્વિજાતિ નાઈ,

તસ્કરા લેખકારાશ્ચ યાજકા રઙ્ગકારકાઃ ૧૯૦.

ચોરો, લેખક, ભાડે પૂજા કરનાર અને રંગમંચ પર કામ કરનાર,

સર્વકર્મકરા યે ચ સર્વવિક્રયિણસ્તથા

બધા શ્રમિકો અને વિવિધ વસ્તુઓ વેચનાર લોકો,

દૂરાધ્વાનં ગતા યે ચ તત્ર કર્મોપજીવિનઃ

દૂરના માર્ગે ગયેલા અને એ રીતે જીવન ચલાવનાર લોકો,

શ્રાદ્ધકાલમનુપ્રાપ્તં રાજસં તં વિદુર્બુધાઃ

શ્રાદ્ધનો સમય આવે ત્યારે વિદ્વાનો તેને રાજસ ગણે છે.

એતાન્ન પશ્યેચ્છ્રાદ્ધેષુ પિતૃપિણ્ડેષુ માધવિ

હે માધવી, પિતૃઓને અર્પણ કરાતા શ્રાદ્ધમાં આવા લોકો દેખાવા ન જોઈએ.

પિતરસ્તસ્ય ષણ્માસં દુઃખમૃચ્છન્તિ દારુણમ્

એવા મનુષ્યના પિતૃઓને છ મહિના સુધી ભારે દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

ધૃતં તુ જુહુયાદગ્નાવાદિત્યં ચાવલોકયેત્

જે ધર્યું હોય તે અગ્નિમાં અર્પણ કરવું અને પછી સૂર્યને જોવું જોઈએ.

ગંધપુષ્પં ચ ધૂપં ચ દદ્યાદર્ઘ્યં તિલોદકમ્

સુગંધ, ફૂલ, ધૂપ, અર્ઘ્ય અને તલનું પાણી અર્પણ કરવું જોઈએ.

પુનશ્ચાન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તત્ત્વેન સુન્દરિ

હવે ફરી એક વાત સાચી રીતે કહું છું, હે સુંદરે, ધ્યાનથી સાંભળ.

મૃતાન્નં યે ન ભુઞ્જંતિ કદાચિદપિ માધવિ

જે લોકો ક્યારેય પિતૃઓને અર્પિત ભોજન નથી લેતા, હે માધવી,

પ્રેતાન્નં ભુઞ્જમાનાસ્તુ શ્રાદ્ધમર્હન્તિ યે દ્વિજાઃ ૧૯૦.

જે દ્વિજજનો પ્રેતોના માટે તૈયાર કરેલું ભોજન ગ્રહણ કરે છે, તેઓ શ્રાદ્ધ કરવા યોગ્ય ગણાય છે.

દમ્ભકાર કૃતોચ્છિષ્ટં કૃત્વા તુ નરકં વ્રજેત્

પણ જે માણસ ઢોંગથી ખાવા પછી ઉચ્છિષ્ટ છોડી દે છે, તે નિશ્ચિતપણે નરકમાં જાય છે.

માઘમાસે તુ દ્વાદશ્યાં સર્પિર્યુક્તં તુ પાયસમ્

માઘ માસની દ્વાદશી તિથિએ ઘી સાથે પાકેલું પાયસ અર્પણ કરવું જોઈએ.

સવત્સાં કપિલાં દદ્યાદાત્મનઃ શુદ્ધિકામુકઃ

જેને પોતાનું શુદ્ધિ ઇચ્છાવું હોય, એએ વાંછિત વાછરડીવાળી કપિલા ગાય દાનમાં આપવી જોઈએ.