વરાહપુરાણમ્

પ્રેતાન્ને ચોદરસ્થે તુ કાલધર્મમુપાગતઃ

મૃતકના પેટમાં પ્રેતોને અન્ન મૂકવામાં આવે તો,

પ્રાપ્નોતિ રાક્ષસત્વં વૈ તતો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

તે રાક્ષસ અવસ્થા પામે છે અને એ રીતે પાપથી મુક્ત થાય છે.

ગોહસ્ત્યશ્વધનાદીનિ સાગરાન્તાનિ માધવિ

હે માધવી, ગાય, હાથી, ઘોડા અને દરિયા સુધીની સંપત્તિનું દાન,

પ્રાયશ્ચિત્તં ચરેદ્યસ્તુ સ તારયતિ નિશ્ચિતમ્ । દ્વિજો જ્ઞાનેન સમ્પન્નો વેદાભ્યાસરતઃ સદા

જે દ્વિજ પ્રાયશ્ચિત્ત કરે છે, જ્ઞાનથી યુક્ત છે અને હંમેશાં વેદના અભ્યાસમાં રત છે, એ નિશ્ચયથી બીજાનો ઉદ્ધાર કરે છે.

સ તારયતિ ચાત્માનં દાતારં નૈવ સંશયઃ

એ પોતાનો અને દાતા બંનેનો ઉદ્ધાર કરે છે; આમાં કોઈ સંશય નથી.

દૈવે ચ જન્મનક્ષત્રે શ્રાદ્ધકાલે ચ પર્વસુ

દૈવકર્મ, જન્મ સમયે, જન્મનક્ષત્રે, શ્રાદ્ધકાળે અને પર્વદિવસે,

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતં બહુધર્મનિરન્તરમ્ 189.

જે વેદમાં પારંગત છે, વ્રતસ્નાન કરેલું છે અને અનેક ધર્મોમાં સતત લાગેલો છે,

ક્ષમાયુક્તં ચ શાસ્ત્રજ્ઞમહિંસાયાં રતં તથા

જેમાં ક્ષમા છે, શાસ્ત્રજ્ઞ છે અને અહિંસામાં રત છે,

દદ્યાદ્દાનાનિ વિપ્રાય સ વૈ તારયિતું ક્ષમઃ

એવા બ્રાહ્મણને દાન આપવું જોઈએ; એ ખરેખર ઉદ્ધાર કરવા યોગ્ય છે.

કુણ્ડગોલં પ્રતિગ્રાહિ દાતારં ચાપ્યધો નયેત્

જો દાન સ્વીકારનાર બ્રાહ્મણ કૂવા કે ખાડા જેવો હોય, તો એ દાતાને નીચે લઈ જાય છે.

દૃષ્ટ્વા તં પિતરો યાન્તિ નિરાશા નિરયં દ્રુતમ્

એવા બ્રાહ્મણને જોઈને પિતૃઓ નિરાશ થઈને ઝડપથી નરકમાં જાય છે.

તસ્માદ્દાનં ન દાતવ્યમપાત્રાય યશસ્વિનિ

અત્યારે, યશસ્વિની, અયોગ્યને દાન આપવું યોગ્ય નથી.

અવન્તીવિષયે કશ્ચિદ્રાજા હ્યત્યન્તધાર્મિકઃ

અવંતી દેશમાં એક રાજા હતો, જે અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ હતો.

રાજ્ઞઃ પુરોહિતશ્ચાસીચ્ચન્દ્રશર્મ્મા દ્વિજોત્તમઃ

આ રાજાના પુરોહિત ચંદ્રશર્મા નામના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતા.

સ રાજા બ્રાહ્મણેભ્યશ્ચ ગા દદાતિ દિને દિને

એ રાજા દરરોજ બ્રાહ્મણોને ગાયો આપતો હતો.

ગતે બહુતિથે કાલે રાજ્ઞો મેધાતિથેઃ પિતુઃ વિપ્રાનાહ્વાપયામાસ પિતુર્વૈ શ્રાદ્ધકારણાત્

ઘણો સમય વીતી ગયો પછી, રાજાના પુત્ર મેધાતિથે પિતાના શ્રાદ્ધ માટે બ્રાહ્મણોને બોલાવ્યા.

આગતાન્બ્રાહ્મણાન્દૃષ્ટ્વા મેધાતિથિરકલ્મષઃ 189.

આવેલા બ્રાહ્મણોને જોઈને મેધાતિથિ પાપગ્રસ્ત થયો.

શ્રાદ્ધં કૃત્વા તુ વિધિવત્પિણ્ડાન્નિર્વાપ્ય યત્નતઃ

મેધાતિથે નિયમ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કર્યું અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પિંડ અર્પણ કર્યા.

તન્મધ્યે બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્ગોલકોઽવસ્થિતસ્તદા

તેમા એ સમયે ગોલક નામનો એક બ્રાહ્મણ હાજર હતો.

તેનૈવ શ્રાદ્ધદોષેણ રાજ્ઞસ્તુ પિતરસ્તદા

શ્રાદ્ધમાં થયેલા એ દોષના કારણે, એ સમયે રાજાના પિતૃઓ—

ક્ષુત્પિપાસાર્દિતા નિત્યં ક્રન્દન્તે ચ પુનઃ પુનઃ

—હંમેશા ભૂખ અને તરસથી પીડાતા અને વારંવાર રડતા.

મૃગયાર્થં ગતસ્તત્ર દ્વિત્રૈઃ પરિજનૈર્વૃતઃ

એ ત્યાં શિકાર માટે બે-ત્રણ સહયોગીઓ સાથે ગયો.

કે ભવન્તોઽત્ર સંપ્રાપ્તા દશામેતાં સુદુઃખિતાઃ

તમારે અહીં આવીને આવી દુઃખદ અવસ્થામાં કોણ છો?

પિતર ઊચુઃ વયં તસ્યૈવ પિતરો નરકં ગન્તુમુદ્યતાઃ

પિતૃઓએ કહ્યું: અમે એના જ પૂર્વજો છીએ, હવે નરકમાં જવાનું છે.

તેષાં તુ વચનં શ્રુત્વા રાજા દુઃખસમન્વિતઃ

તેમના શબ્દો સાંભળીને રાજા દુઃખથી ભરાઈ ગયો.

મેધાતિથિરુવાચ કેન વૈ કર્મદોષેણ નિરયં ગન્તુમુદ્યતાઃ

મેધાતિથે પૂછ્યું: કયા કર્મદોષથી તમે નરકમાં જવાના છો?

પિતર ઊચુઃ તેનૈવ કર્મદોષેણ નરકં ગન્તુમુદ્યતાઃ ।। 189.

પિતૃઓએ કહ્યું: એ જ કર્મદોષથી અમે નરકમાં જવાના છીએ.

તત્ર દુઃખં મહદ્ભુક્ત્વા પુનર્ગચ્છામહે દિવમ્

ત્યાં મોટું દુઃખ ભોગવીને, અમે ફરી સ્વર્ગમાં જઈએ છીએ.

અસંખ્યાતાસ્ત્વયા દત્તા ગાવઃ સુબહુદક્ષિણા

તમે અસંખ્ય ગાયો અને ઘણાં દક્ષિણા સાથે દાન આપી છે.