વરાહપુરાણમ્

પિતૃયજ્ઞેતિ નિર્દિષ્ટા ધર્મોઽયં બ્રહ્મણા સ્વયમ્

આ પિતૃયજ્ઞ છે, જે બ્રહ્માએ પોતે ધર્મરૂપે નિર્ધારિત કર્યો છે.

કૃતઃ સ્વયંભુવા પૂર્વં શ્રાદ્ધં યો વિત્ત્વિત્તમઃ

સ્વયંભૂએ પ્રથમ શ્રાદ્ધ કર્યું હતું, હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ.

શ્રાદ્ધકર્મવિધિં ચૈવ પ્રેતકર્મ ચ યા ક્રિયા

શ્રાદ્ધકર્મની રીત અને પ્રેતકર્મની ક્રિયા પણ આવી જ છે.

મમ ચૈવ પ્રસાદેન તસ્ય બુદ્ધિં દદામ્યહમ્

મારા પ્રસાદથી હું તેને બુદ્ધિ આપું છું.

અવશ્યમેવ ગન્તવ્યં ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્

ધર્મરાજાના આદેશથી ત્યાં જવું જ પડે છે.

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ

જે જન્મે છે તેને મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; અને જે મૃત્યુ પામે છે તેને પુનર્જન્મ પણ નિશ્ચિત છે.

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ત્રયઃ શારીરજાઃ સ્મૃતાઃ

સત્ત્વ, રજસ અને તમસ—આ ત્રણ શરીરમાંથી ઉદ્ભવતા ગણાય છે.

સાત્ત્વિકં નાવબુદ્ધ્યન્તિ કર્મદોષેણ તામસઃ

તામસિક લોકો પોતાના કર્મના દોષથી સાત્વિકને સમજતા નથી.

સાત્ત્વિકં મુક્તિયાનાય યાન્તિ વેદવિદો જનાઃ 187.

જે લોકો વેદ જાણે છે, તેઓ સાત્વિક થઈ મુક્તિના માર્ગે જાય છે.

ક્રૂરો ભીરુર્વિષાદિ ચ હિંસકો નિરપત્રપઃ

એ ક્રૂર છે, ડરપોક છે, દુર્વ્યસનનો આદીન છે, હિંસક છે અને લાજ વગરનો છે.

તામસં તદ્વિજાનીયાદુચ્યમાનો ન બુદ્ધ્યતિ

આવું સ્વભાવ ધરાવનારને તામસિક જાણવું; એને સમજાવીએ તો પણ સમજતો નથી.

પ્રબલો વાચિ યુક્તશ્ચાચલબુદ્ધિઃ સદાયતઃ

એ બોલવામાં જોરદાર છે, મનથી અસ્થિર છે અને હંમેશા શંકાશીલ રહે છે.

ક્ષાન્તો દાન્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજ્ઞેયઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

જે ધીરજવાન છે, ઇન્દ્રિય સંયમી છે, whose આત્મા શુદ્ધ છે અને શ્રદ્ધા ધરાવે છે, એવો માનવો.

એવં સઞ્ચિન્તયાનસ્તુ ન શોકં કર્તુમર્હસિ

આ રીતે વિચાર કરીને તું દુઃખ કરવા યોગ્ય નથી.

લજ્જા ધૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ શ્રીઃ કીર્તિશ્ચ સ્મૃતિર્નયઃ

લાજ, ધીરજ, ધર્મ, સમૃદ્ધિ, કીર્તિ, સ્મૃતિ અને બુદ્ધિ—

ત્યજન્તિ સર્વધર્મશ્ચ શોકેનોપહતં નરમ્

આ બધું અને દરેક સારા ગુણ દુઃખથી પીડાતા મનુષ્યને છોડી દે છે.

મૂઢ: સ્નેહપ્રભાવેણ કૃત્વા હિંસાનૃતે તથા

મોહના પ્રભાવથી મૂર્ખ માણસ હિંસા અને અસત્ય કરે છે.

સ્નેહં સર્વેષુ સંયમ્ય બુદ્ધિં ધર્મે નિયોજયેત્

બધામાંથી મમત્વ દૂર રાખીને, મનને ધર્મમાં લગાડવું જોઈએ.

ચાતુર્વર્ણસ્ય વક્ષ્યામિ યશ્ચ સ્વાયંભુવોઽબ્રવીત્ 187.

હું ચાર વર્ણના કર્તવ્ય કહિશ, જેમ સ્વયંભુએ કહ્યું છે.

કુશાસ્તરણશાયી ચ દિશઃ સર્વા ન પશ્યતિ

કુશના પથ પર સુઈને, એ કોઈ દિશામાં નજર નથી કરતો.

વાચયેત્સ્નેહભાવેન ભૂમિદેવા દ્વિજાતયઃ

પ્રેમથી, એ દ્વિજાતિઓને, ભૂમિદેવતાઓને પાઠ કરાવવો જોઈએ.

પરલોકહિતાર્થાય ગોપ્રદાનં વિશિષ્યતે

પરલોકના કલ્યાણ માટે ગાયનું દાન વિશેષ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

એતાસાં ચૈવ દાનેન શીઘ્રં મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

આ બધાનું દાન આપવાથી મનુષ્ય ઝડપથી પાપથી મુક્ત થાય છે.

પશ્ચાછ્રુતિપથં દિવ્યમુત્કર્ણેન ચ શ્રાવયેત્

પછી, એના જમણા કાનમાં દિવ્ય ધ્વનિ સંભળાવવી જોઈએ.

દૃષ્ટ્વા સુવિહ્વલં હ્યેનં મમ માર્ગાનુસારિણમ્

મારા માર્ગે ચાલતો અને ખૂબ દુઃખી થયેલો એને જોઈને,

મંત્રેણાનેન કર્તવ્યં સર્વસંસારમોક્ષણમ્

આ મંત્રથી સર્વ સંસારમુક્તિ કરવી જોઈએ.

મન્ત્રઃ- ૐ ગૃહ્ણીષ્વ મે સુવિમલં મધુપર્કમાદ્યં સંસારનાશનકરં ત્વમૃતેન તુલ્યમ્

મંત્ર: ઓં, મારા તરફથી આ સર્વશુદ્ધ મધુપર્ક સ્વીકાર, જે શ્રેષ્ઠ છે, સંસારનો નાશ કરે છે અને અમૃત સમાન છે.

તત એતેન મન્ત્રેણ દદ્યાદ્વૈ મધુપર્કકમ્ 187.

પછી, આ મંત્રથી મધુપર્ક અર્પણ કરવો જોઈએ.

એવં વિનિસ્સૃતે પ્રાણે સંસારં ચ ન ગચ્છતિ

આ રીતે જ્યારે પ્રાણ બહાર જાય છે, ત્યારે એ ફરી સંસારમાં આવતો નથી.