વરાહપુરાણમ્

નારદ ઉવાચ અશોચ્યાનન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાન્નાવબુધ્યસે

નારદે કહ્યું: તું જે દુઃખી છે, એ દુઃખ કરવા યોગ્ય નથી; તું બુદ્ધિશાળી છે, છતાં સમજતો નથી.

ગતાસૂનગતાસૂંશ્ચ નાનુશોચન્તિ પણ્ડિતાઃ

પંડિતો જીવતા કે મરેલા માટે શોક કરતા નથી.

અમિત્રાસ્તસ્ય હૃષ્યન્તિ સ ચાપિ ન નિવર્ત્તતે

એના દુશ્મનો આનંદ કરે છે, છતાં એ પાછો આવતો નથી.

દેવતાસુરગન્ધર્વા માનુષા મૃગપક્ષિણઃ

દેવ, અસુર, ગંધર્વ, માનવ, પશુ અને પક્ષીઓ—

જાતસ્ય સર્વભૂતસ્ય કાલો મૃત્યુરુપસ્થિતઃ

દરેક જન્મેલા જીવ માટે સમય એટલે મૃત્યુ હાજર જ છે.

તવ પુત્રો મહાત્મા વૈ શ્રીમાન્નામ શ્રિયો નિધિઃ

તારો પુત્ર સાચે મહાન હતો, પ્રસિદ્ધ અને ધન્યતાનો ખજાનો હતો.

મૃત્યુકાલમનુપ્રાપ્ય ગતો દિવ્યાં પરાં ગતિમ્

મૃત્યુનો સમય આવી પહોંચતાં, એ ઊંચી દિવ્ય અવસ્થામાં પહોંચી ગયો છે.

નારદેનૈવમુક્તે તુ શ્રુત્વા સ દ્વિજસત્તમઃ

નારદે આવું કહ્યું ત્યારે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ એ સાંભળ્યું.

ભીતો ગદ્ગદયા વાચા નિઃશ્વસંશ્ચ મુહુર્મુહુઃ 187.

ભયથી, કંપતી વાણીથી, એ વારંવાર ઉચ્છ્વાસ છોડતો રહ્યો.

અહો મુનિવરશ્રેષ્ઠ અહો ધર્મવિદાં વર

અરે, મહામુનિમાં શ્રેષ્ઠ! અરે, ધર્મ જાણનારામાં શ્રેષ્ઠ!

પ્રણયાત્સૌહૃદાદ્વાપિ સ્નેહાદ્વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ

મિત્રતા, સ્નેહ કે પ્રેમથી હું કહું છું—આ સાંભળ.

કૃતસ્નેહસ્ય પુત્રાર્થે મયા સંકલ્પ્ય યત્કૃતમ્

પુત્ર માટેના પ્રેમથી મેં જે સંકલ્પ કર્યો અને જે કરવું હતું તે કર્યું.

પશ્ચાદ્વિસર્જિતં પિણ્ડં દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે

પછી મેં ધરા પર દર્ભા પાથરીને પિંડ અર્પણ કર્યો.

શોકસ્ય તુ પ્રભાવેણ એતત્કર્મ મયા કૃતમ્

શોકના પ્રભાવથી આ કર્મ મેં કર્યું છે.

નષ્ટબુદ્ધિસ્મૃતિસત્ત્વો હ્યજ્ઞાનેન વિમોહિતઃ

અજ્ઞાનથી હું મોહમાં પડી ગયો હતો, મારી બુદ્ધિ, સ્મૃતિ અને ધૈર્ય બધું ગુમાઈ ગયું હતું.

ભયં તીવ્રં પ્રપશ્યામિ મુનિશાપાત્સુદારુણાત્ ન ભેતવ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ પિતરં શરણં વ્રજ

મારે મુનિના ભયાનક શાપથી ભારે ભય દેખાય છે; પણ, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ભય ન રાખ, પિતાને આશ્રય લે.

અધર્મં ન ચ પશ્યામિ ધર્મો નૈવાત્ર સંશયઃ

અહીં મને કોઈ અધર્મ દેખાતો નથી; ખરેખર, આ તો નિઃસંદેહ ધર્મ છે.

કર્મણા મનસા વાચા પિતરં શરણં ગતઃ

કર્મથી, મનથી અને વાણીથી તેણે પિતાનો આશ્રય લીધો.

ધ્યાયમાનસ્તતોઽપ્યાશુ આજગામ તપોધનમ્ 187.

આ રીતે ધ્યાન કરતાં તેણે ઝડપથી તપસ્વી પાસે પહોંચ્યો.

પુત્રમાશ્વાસયામાસ વાગ્ભિરિષ્ટાભિરવ્યયૈઃ

પિતાએ શુભ અને અવિનાશી વચનો દ્વારા પુત્રને આશ્વાસન આપ્યું.

પિતૃયજ્ઞેતિ નિર્દિષ્ટા ધર્મોઽયં બ્રહ્મણા સ્વયમ્

આ પિતૃયજ્ઞ છે, જે બ્રહ્માએ પોતે ધર્મરૂપે નિર્ધારિત કર્યો છે.

કૃતઃ સ્વયંભુવા પૂર્વં શ્રાદ્ધં યો વિત્ત્વિત્તમઃ

સ્વયંભૂએ પ્રથમ શ્રાદ્ધ કર્યું હતું, હે વિદ્વાનોમાં શ્રેષ્ઠ.

શ્રાદ્ધકર્મવિધિં ચૈવ પ્રેતકર્મ ચ યા ક્રિયા

શ્રાદ્ધકર્મની રીત અને પ્રેતકર્મની ક્રિયા પણ આવી જ છે.

મમ ચૈવ પ્રસાદેન તસ્ય બુદ્ધિં દદામ્યહમ્

મારા પ્રસાદથી હું તેને બુદ્ધિ આપું છું.

અવશ્યમેવ ગન્તવ્યં ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્

ધર્મરાજાના આદેશથી ત્યાં જવું જ પડે છે.

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ

જે જન્મે છે તેને મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; અને જે મૃત્યુ પામે છે તેને પુનર્જન્મ પણ નિશ્ચિત છે.

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ત્રયઃ શારીરજાઃ સ્મૃતાઃ

સત્ત્વ, રજસ અને તમસ—આ ત્રણ શરીરમાંથી ઉદ્ભવતા ગણાય છે.

સાત્ત્વિકં નાવબુદ્ધ્યન્તિ કર્મદોષેણ તામસઃ

તામસિક લોકો પોતાના કર્મના દોષથી સાત્વિકને સમજતા નથી.

સાત્ત્વિકં મુક્તિયાનાય યાન્તિ વેદવિદો જનાઃ 187.

જે લોકો વેદ જાણે છે, તેઓ સાત્વિક થઈ મુક્તિના માર્ગે જાય છે.