વરાહપુરાણમ્

એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશી નિષ્પરિગ્રહઃ

પછી, તે એકલો, મન અને આત્માને સંયમમાં રાખીને, આશા અને સંપત્તિ વિના રહ્યો.

નાત્યુચ્ચં નાતિનીચં ચ ચેલાજિનકુશોત્તરમ્

ન તો વધારે ઊંચું, ન તો વધારે નીચું, કપડું, મૃગચર્મ અને કુશ ઘાસ ઉપર બેઠો.

ઉપવિશ્યાસનેઽયુઞ્જદ્યોગમાત્મવિશુદ્ધયે

પછી, આસન પર બેસીને, આત્માની શુદ્ધિ માટે યોગ સાધના શરૂ કરી.

સંપ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્

પછી, પોતાની નાકની ટોચ પર નજર રાખી, આસપાસ ક્યાંય નજર ન ફેરવી.

સંયમ્ય મયિ ચિત્તં યો યુક્ત આસીત મત્પરઃ

જે મનને મારી અંદર સ્થિર રાખી, મને અર્પિત થઈને બેઠો રહે છે,

એવં નિવૃત્તસંધ્યાયાં તતો રાત્રિરુપાગતા

આ રીતે સંધ્યા પૂરી થઈ, પછી રાત આવી.

કૃત્વા તુ પિણ્ડ સંકલ્પં પશ્ચાત્તાપં ચકાર હ

પિંડ અર્પણનો સંકલ્પ કરીને, પછી તેને પસ્તાવો થયો.

નિવાપકર્મ હ્યશુચિ પુત્રાર્થે વિનિયોજિતમ્

પુત્ર માટે કરેલું પિંડદાન કર્મ અશુદ્ધ અને નિશ્ચિત હતું.

કથં તે મુનયઃ શાપાત્પ્રદહેયુર્ન મામિતિ 187.

મુનેઓના શાપથી તેઓ કેમ મને દહન ન કરે?

કિં વક્ષ્યન્તિ ચ માં સર્વે યે વૈ પિતૃપદે સ્થિતાઃ

પિતૃસ્થાને રહેલા બધા લોકો મારા વિશે શું કહેશે?

પૂર્વસન્ધ્યાનુ સમ્પ્રાપ્તા ઉદિતે ચ દિવાકરે

પહેલી સંધ્યા આવી અને સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે,

પુનશ્ચિન્તાં પ્રપન્નઃ સ આત્રેયો હ્યતિદુઃખિતઃ

પછી, આત્રેય પુન: ભારે દુઃખી થઈ ચિંતામાં પડી ગયો.

ધિગ્વયો ધિક્ચ મે કર્મ ધિગ્બલં ધિક્ચ જીવિતમ્

આ વય પર ધિક્કાર છે, મારા કર્મો પર ધિક્કાર છે, બળ પર ધિક્કાર છે અને જીવન પર પણ ધિક્કાર છે.

નરકં પૂતિકાખ્યાતં હૃદિ દુઃખં વિદુર્બુધાઃ

પુતિ નામનું નરક હૃદયમાં થતો દુઃખ છે, એ વિદ્વાનોએ જાણ્યું છે.

પૂજયિત્વા તુ દેવાંશ્ચ દત્ત્વા દાનં ત્વનેકશઃ

પણ જ્યારે દેવતાઓની પૂજા કરી અને અનેક વખત દાન આપ્યું હોય,

પુત્રેણ લભતે યેન પૌત્રેણ ચ પિતામહાઃ

પિતા એ બધું પોતાના પુત્રથી મેળવે છે, અને દાદા પૌત્રથી લાભે છે.

પુત્રેણ શ્રીમતા હીનં નાહં જીવિતુમુત્સહે

સંપન્ન પુત્ર વિના હું જીવવાનું સહન કરી શકતો નથી.

જગામ તાપસારણ્યમૃષ્યાશ્રમવિભૂષિતમ્

પછી તે તપસ્વીઓના જંગલમાં ગયો, જ્યાં ઋષિઓના આશ્રમોથી શોભાયમાન હતું.

તત્પ્રવિશ્યાશ્રમપદં ભ્રાજમાનં સ્વતેજસા 187.

એ તેજથી ઝગમગતાં આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો.

તસ્મૈ દત્ત્વા પાદ્યમર્ઘ્યં આસને ચોપવેશ્ય ચ

તેને પાદ્ય, અર્ઘ્ય આપી, અને આસન પર બેસાડ્યો.

નારદ ઉવાચ અશોચ્યાનન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાન્નાવબુધ્યસે

નારદે કહ્યું: તું જે દુઃખી છે, એ દુઃખ કરવા યોગ્ય નથી; તું બુદ્ધિશાળી છે, છતાં સમજતો નથી.

ગતાસૂનગતાસૂંશ્ચ નાનુશોચન્તિ પણ્ડિતાઃ

પંડિતો જીવતા કે મરેલા માટે શોક કરતા નથી.

અમિત્રાસ્તસ્ય હૃષ્યન્તિ સ ચાપિ ન નિવર્ત્તતે

એના દુશ્મનો આનંદ કરે છે, છતાં એ પાછો આવતો નથી.

દેવતાસુરગન્ધર્વા માનુષા મૃગપક્ષિણઃ

દેવ, અસુર, ગંધર્વ, માનવ, પશુ અને પક્ષીઓ—

જાતસ્ય સર્વભૂતસ્ય કાલો મૃત્યુરુપસ્થિતઃ

દરેક જન્મેલા જીવ માટે સમય એટલે મૃત્યુ હાજર જ છે.

તવ પુત્રો મહાત્મા વૈ શ્રીમાન્નામ શ્રિયો નિધિઃ

તારો પુત્ર સાચે મહાન હતો, પ્રસિદ્ધ અને ધન્યતાનો ખજાનો હતો.

મૃત્યુકાલમનુપ્રાપ્ય ગતો દિવ્યાં પરાં ગતિમ્

મૃત્યુનો સમય આવી પહોંચતાં, એ ઊંચી દિવ્ય અવસ્થામાં પહોંચી ગયો છે.

નારદેનૈવમુક્તે તુ શ્રુત્વા સ દ્વિજસત્તમઃ

નારદે આવું કહ્યું ત્યારે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ એ સાંભળ્યું.

ભીતો ગદ્ગદયા વાચા નિઃશ્વસંશ્ચ મુહુર્મુહુઃ 187.

ભયથી, કંપતી વાણીથી, એ વારંવાર ઉચ્છ્વાસ છોડતો રહ્યો.