વરાહપુરાણમ્

કથયિષ્યામિ તે હ્યેવં રૌપ્યેણ સ્થાપનં મમ

હવે હું તને ચાંદીમાં મારી પ્રતિષ્ઠા વિશે કહું છું.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે કાંસ્યપ્રતિમાસ્થાપનવિધિર્નામ પંચાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીવરાહપુરાણમાં કાંસ્ય પ્રતિમા સ્થાપન વિધિ નામક એકસો પચાસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ અશ્લિષ્ટાં ચૈવ નિર્દોષાં સર્વતઃ પરિનિષ્ઠિતામ્

શ્રીવરાહે કહ્યું: જે પ્રતિમા બરાબર જોડાયેલી, નિર્દોષ અને સર્વ રીતે પૂર્ણ બનેલી હોય.

ચન્દ્રપાણ્ડુરસઙ્કાશાં સુશ્લક્ષ્ણાં નિર્વ્રણાં શુભામ્

જે ચાંદની જેવી ઉજળી, બહુ મસૃણ, નિર્વિકાર અને શુભ હોય.

ઈદૃશીં પ્રતિમાં કૃત્વા મમ કર્મપરાયણઃ

એવી પ્રતિમા બનાવી, જે મારા કાર્યોમાં તત્પર હોય—

સ્તુતિભિર્મઙ્ગલૈશ્ચૈવ મમ વેશ્મન્યુપાનયેત્

મને શુભ સ્તુતિઓ અને આશીર્વાદ સાથે ઘરમાં લાવવો જોઈએ.

મન્ત્રઃ- ૐ યઃ સર્વલોકેષ્વપિ સર્વમર્ઘ્યં પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ દિવૌકસામપિ યો રાજતે યજ્ઞપતિશ્ચ યજ્ઞે સૂર્યોદયે મમ કર્માગ્નિહોત્રમ્

મંત્ર: ઓં. જે સર્વ લોકોમાં સર્વ પ્રકારની અર્ઘ્ય, પૂજા અને માન માટે યોગ્ય છે, દેવતાઓમાં પણ પૂજ્ય છે; જે યજ્ઞના સ્વામી તરીકે સૂર્યોદય સમયે તેજસ્વી છે; મારું કર્મ અગ્નિહોત્ર છે.

મન્દશ્ચેતિ આદિમધ્યસ્વરૂપાયેતિ સુસ્નાતોઽલંકૃતશ્ચૈવ સ્થાપયેત્તામુદડ્મુખઃ

‘મંદ’ અને ‘આદિ, મધ્ય અને અંત સ્વરૂપ’ એવા મંત્રો બોલી, સ્નાન કરીને અને શણગાર કરીને, પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને તેને સ્થાપિત કરવું જોઈએ.

આશ્લેષાસુ ચ નક્ષત્રે રાશૌ કર્કટકે સ્થિતે

જ્યારે ‘આશ્લેષા’ નામનું નક્ષત્ર હોય અને ‘કર્ક’ રાશિમાં ચંદ્ર હોય,

તત્રાધિવાસનં કુર્યાદ્વિધિવન્મન્ત્રપૂર્વકમ્

ત્યાં નિયમ પ્રમાણે, મંત્રોચ્ચાર સાથે અધિવાસન કરવું જોઈએ.

સર્વૌષધીસમાયુક્તાઃ સહકારવિભૂષિતાઃ

તેમાં સર્વ ઔષધિઓથી શોભિત અને કેરીના પાંદડાથી સજાવટ કરવી જોઈએ.

ગુરોસ્તુ વચનાદ્દેવિ મનોજ્ઞાન્સુખશીતલાન્ 186.

હે દેવી, ગુરુના કહેવા મુજબ, તે મનને ભાવે, આનંદદાયક અને ઠંડક આપતી હોવી જોઈએ.

મન્ત્રઃ - યોઽસૌ ભવાન્ સર્વલોકૈકકર્ત્તા સર્વાધ્યક્ષઃ સર્વરૂપૈકરૂપઃ

મંત્ર: જે સર્વ લોકનો એકમાત્ર સર્જનહાર છે, સર્વનો સંચાલક છે, અને સર્વ સ્વરૂપોમાં એકરૂપ છે.

નમોઽનન્તાયેતિ દિશાસુ ચ પ્રસન્નાસુ દ્વારમૂલમુપાનયેત્

‘અનંતને નમસ્કાર’ એવો મંત્ર બોલી, જ્યારે દિશાઓ શુભ હોય ત્યારે, દ્વારના મુળે લાવવું જોઈએ.

એવં સંસ્થાપનં કૃત્વા મમ કર્માનુસારિણઃ

આ રીતે, મારા નિર્ધારિત વિધિ પ્રમાણે સ્થાપના કર્યા પછી,

અભિષિચ્ય તતઃ પશ્ચાત્સ્થાપયેત વિધાનતઃ

પછી અભિષેક કરીને, નિયમ પ્રમાણે તેને સ્થિર કરવું જોઈએ.

મન્ત્રઃ - ગઙ્ગાદિભ્યો નદીભ્યશ્ચ સાગરેભ્યો મયા હૃતમ્

મંત્ર: ગંગા અને અન્ય નદીઓ તથા સમુદ્રોમાંથી મેં આ પાણી લીધું છે.

એવં સ્નાપ્ય વિધાનેન ગૃહસ્યાભ્યન્તરં નયેત્

આ રીતે વિધિ પ્રમાણે સ્નાન કરાવી, પછી તેને ઘરના અંદર લાવવું જોઈએ.

મન્ત્રઃ – વેદૈર્વેદ્યો વેદવિદ્ભિશ્ચ પૂજ્યો યજ્ઞાત્મકો યજ્ઞફલપ્રદાતા

મંત્ર: જે વેદોથી ઓળખાય છે, વેદજ્ઞો દ્વારા પૂજાય છે, યજ્ઞ સ્વરૂપ છે અને યજ્ઞના ફળ આપનાર છે.

ધનજન રૂપ્યસ્વર્ણ અનન્તાય નમ ઇતિ અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં પૂર્વોક્તવિધિના નરઃ

ધન, ચાંદી અને સોનાથી ‘અનંતને નમસ્કાર’ કહી, અગાઉ જણાવેલી રીત પ્રમાણે પૂજા કર્યા પછી, મનુષ્ય—

નીલ વસ્ત્રાણિ મે દદ્યાત્પ્રિયાણિ મમ ભૂષણમ્

મારે માટે નીલા કપડાં અને મારા પ્રિય આભૂષણો અર્પણ કરવું જોઈએ.

નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા કામમુદાહરેત્ ।।186.

‘નારાયણને નમસ્કાર’ કહી, મનમાં જે ઈચ્છા હોય તે વ્યક્ત કરવી જોઈએ.

મન્ત્રઃ - યોઽસૌ ભવાંશ્ચન્દ્રરશ્મિપ્રકાશઃ શંખેન કુન્દેન સમાનવર્ણઃ

મંત્ર: જે તમે છો, ચાંદનીની કિરણો જેવું તેજ ધરાવનાર, શંખ અને કુન્દના ફૂલ જેવો રંગ ધરાવનાર.

વેષઃ સુવેષઃ અનન્તઃ અમરઃ મારણઃ કારણઃ સુલભઃ દુર્લ્લભઃ શ્રેષ્ઠઃ સુવર્ચા ઇતિ તતો મે પ્રાપણં દદ્યાદ્ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

રૂપ, સુંદર રૂપ, અનંત, અમર, વિનાશક, કારણ, સહેલાઈથી મળનાર, દુર્લભ, શ્રેષ્ઠ, તેજસ્વી — આ રીતે, ભક્તિભર્યા મનથી, મને પ્રાપણ અર્પણ કરવું જોઈએ.

નમો નારાયણાયેતિ ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્

‘નમો નારાયણાય’ એ મંત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું જોઈએ.

પ્રાપણં ગૃહ્યતાં દેવ અનન્ત પુરુષોત્તમ

હે દેવ, હે અનંત, હે પુરુષોત્તમ, આ પ્રાપણ સ્વીકારો.

સર્વલોકહિતાર્થાય શાન્તિપાઠમુદાહરેત્

બધા લોકના કલ્યાણ માટે શાંતિપાઠનું પાઠન કરવું જોઈએ.

રાત્રિશ્ચૈવ તુ સન્ધ્યે દ્વે નક્ષત્રાણિ ગ્રહા દિશઃ

રાત, બે સંધ્યા, તારાઓ, ગ્રહો અને દિશાઓ—

અચલ ચંચલ સચલ ખેચલ પ્રચલ અરવિન્દપ્રભ ઉદ્ભવ ચેતિ નમઃ સંસ્થાપિતાનાં વાસુદેવ ઇતિ પૂજ્ય ભાગવતાંસ્તત્ર યથાવિભવશક્તિતઃ

અચલ, ચંચલ, ચાલતા, આકાશમાં ફરતા, ઝડપી, કમળ જેવી કાંતિ ધરાવતા, ઉદ્ભવેલા — એ બધા વસુદેવરૂપે સ્થાપિત થયેલા છે, એમને નમન. ત્યાં ભક્તોને પોતાની શક્તિ અને સામર્થ્ય પ્રમાણે પૂજવું જોઈએ.