વરાહપુરાણમ્

કૃત્વા તત્પ્રતિમાં ચૈવ પ્રતિષ્ઠાવિધિનાર્ચ્ચયેત્

એ પ્રતિમા બનાવી, સ્થાપનવિધિ પ્રમાણે તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

કર્પૂરં કુંકુમં ચૈવ ત્વચં ચાગુરુમેવ ચ

કંપૂર, કુંકુમ, ચામડી અને અગરૂ પણ ઉપયોગમાં લેવા.

એતૈર્વિલેપનં દદ્યાદર્ચિતસ્તુ વિચક્ષણઃ

આ બધાથી વિદ્વાન વ્યક્તિ પૂજા પછી લિપન કરવો.

વિધાનપૂર્વકં ચૈવ મંગલ્યં ચૈવ પાયસમ્

વિધિ પ્રમાણે શુભ ખીર પણ અર્પણ કરવી.

એવં સર્વં તતો દદ્યાત્પૂજાયાં વિહિતં શુભમ્

આ રીતે, પછી પૂજામાં જે શુભ વસ્તુઓ કહેવામાં આવી છે, તે બધું અર્પણ કરવું.

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

પછી પ્રાણાયામ કરીને આ મંત્ર બોલવો.

સસમ્ભ્રમં લોકે સુપ્રતીતસ્તિષ્ઠ કાષ્ઠે સ ત્વં ભુવિ

સન્માનપૂર્વક, હે પૃથ્વી પર સુસ્થિત, તું લાકડામાં પણ મજબૂતીથી ઊભો છે.

પુનઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય શુદ્ધૈર્ભાગવતૈઃ સહ

પછી શુદ્ધ ભક્તો સાથે ફરીથી પ્રદક્ષિણ કરવી.

નોર્દ્ધ્વં ન તિર્યગીક્ષેત કામક્રોધવિવર્જિતઃ

કોઈ ઉપર કે બાજુએ જોવું નહીં, અને કામ-ક્રોધથી રહિત રહેવું.

કુર્યાત્સંસ્કરણં તેષાં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।। 181.

પછી, વિધિ પ્રમાણે તેમનું સંસ્કાર કરવું.

મન્ત્રઃ – યોઽસૌ ભવાન્સર્વજનપ્રવીર ગતિઃ પ્રભુસ્ત્વં વસસિ હ્યમોઘ

મંત્ર – 'તમે સર્વજનમાં શ્રેષ્ઠ, આશ્રય અને પ્રભુ છો; તમે નિષ્ફળ ન થાતા અહીં વસો છો.'

સર્વામેવં તતઃ કૃત્વા મમ સંસ્થાપનક્રિયામ્

આ બધું કરીને પછી મારી પ્રતિષ્ઠા વિધિ પૂરી પાડવી.

ગન્ધમાલ્યૈરર્ચયિત્વા ઉપલેપૈશ્ચ ભોજનૈઃ

સુગંધિત દ્રવ્યો અને ફૂલો, ચંદન તથા ભોજનથી પૂજા કરવી.

એતત્કર્મવિધાનેન મધુકાષ્ઠસ્ય સુન્દરિ

હે સુંદરિ, આ રીત પ્રમાણે મધુક વૃક્ષના લાકડાની વાત છે—

યસ્ત્વનેન વિધાનેન અર્ચ્ચાં કાષ્ઠસ્ય સ્થાપયેત્

જે આ રીતે લાકડાની મૂર્તિની પૂજા સ્થાપે છે—

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે મધુકાષ્ઠાયાં પ્રતિમાર્ચ્ચાસ્થાપનં નામ એકાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહ પુરાણના ભગવાનના શાસ્ત્રમાં મધુક લાકડાની મૂર્તિ સ્થાપન નામે એકસો એક્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અથ શૈલાર્ચ્ચાસ્થાપનમ્ પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

હવે પથ્થરની મૂર્તિ સ્થાપન વિશે કહું છું, હે વસુંધરા, તું સાંભળ.

સુરૂપાં ચ શિલાં દૃષ્ટ્વા નિઃશલ્યાં સુપરીક્ષિતામ્

સુંદર, નિર્દોષ અને સારી રીતે તપાસેલી શિલા જોઈને—

શીઘ્રમાલિખ્ય તં તત્ર શ્વેતવર્તિકયા નરઃ

પછી ત્યાં સફેદ વટકાથી ઝડપથી ચિહ્ન દોરવું જોઈએ.

દીપકં ચ તતો દદ્યાદ્બલિં દધ્યોદનેન ચ

પછી દીવો અને દહીં-ભાતનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો.

મન્ત્રઃ- યોઽસૌ ભવાન્સર્વજનપ્રવીરઃ સોમાગ્નિતેજાઃ સુમતિપ્રધાનઃ

મંત્ર: 'તમે બધા લોકોમાં શ્રેષ્ઠ, ચંદ્ર અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ઉત્તમ બુદ્ધિવાળા છો.'

પ્રવર અયુતવરાહ જય જય વર્દ્ધસ્વ એવંરૂપં તતઃ કૃત્વા દેવં નારાયણં પ્રભુમ્

'હે અયુતવરાહ, વિજય હો, વિજય હો, તું વધતો રહે. આવી મૂર્તિ બનાવી ભગવાન નારાયણની સ્થાપના કર.'

તતો વૈ સ્થાપયેત્તત્ર પૂર્વાભિમુખમેવ તુ

પછી ત્યાં પૂર્વ દિશામાં મૂર્તિ સ્થાપિત કરવી.

શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ કૃત્વા વૈ દન્તધાવનમ્

સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને અને દાંત સાફ કરી—

મન્ત્રઃ – યોઽસૌ ભવાંસ્તિષ્ઠતિ સર્વરૂપં માયાબલં સર્વજગત્સ્વરૂપમ્

મંત્ર: 'હે ભગવાન, તમે સર્વરૂપે, માયાની શક્તિથી, આખા જગતના સ્વરૂપે નિવાસ કરો છો.'

કરણધારણપ્રવધ્યમુદાહરણમપરાજિતમજરામર એવં તુ સ્થાપનં કૃત્વા શિલાયાં મમ સુન્દરિ 182.

'હથિયારો ધારણ કરનાર, અજેય, અજય, અવિનાશી, અમર— આવી રીતે પથ્થરમાં મારી સ્થાપના કરવી, હે સુંદરિ.'

યો માં સંસ્થાપયેદ્ભૂમે મમ કર્મપરાયણઃ

હે ધરા, જે મારા કર્મોમાં તત્પર રહીને મારી સ્થાપના કરે છે—

યાવકં પાયસં ભુક્ત્વા અહોરાત્રં સમાપયેત્

યવ અને દૂધ-ભાત ખાઈને, એક દિવસ-રાત સુધી વિધિ પૂર્ણ કરવી.

પંચગવ્યં ચ ગન્ધં ચ વારિણા સહ મિશ્રયેત્

પંચગવ્ય અને સુગંધ પાણીમાં મિક્સ કરવું.