વરાહપુરાણમ્

અથ મધુકાષ્ઠાપ્રતિમાયામર્ચાસ્થાપનમ્ એવં શ્રુત્વા પરં સ્થાનં સા મહી સંશિતવ્રતા

હવે મધુકના લાકડાની પ્રતિમાની પૂજા સ્થાપનાની વાત આવે છે; આવું સાંભળી, પ્રતિજ્ઞામાં અડગ રહેલી ધરાએ પરમ સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.

સંશ્રુત્ય વિસ્મયાવિષ્ટા પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરા અહો ક્ષેત્રપ્રભાવો વૈ યસ્ત્વયા સમુદાહૃતઃ

આ સાંભળી અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ, વસુંધરાએ કહ્યું: 'અરે, તું જે ક્ષેત્રશક્તિ વર્ણવી છે તે કેટલી અદ્ભુત છે!'

યં શ્રુત્વા દેવતત્ત્વેન જાતાસ્મિ વિગતજ્વરા

આ સાંભળી, દેવત્વના તત્વથી હું સર્વ દુઃખોથી મુક્ત થઈ ગઈ છું.

મમ પ્રીત્યર્થમખિલં તદ્વિષ્ણો વક્તુમર્હસિ

મારા આનંદ માટે, હે વિષ્ણુ, તું આ બધું મને કહેજે.

તામ્રે કાંસ્યે ચ રૌપ્યે ચ તિષ્ઠસિ સ્થાપિતઃ કથમ્

તુ તાંબામાં, કાંસામાં અને ચાંદીમાં કેવી રીતે સ્થિર રહે છે?

બ્રહ્મચારી સમાસાદ્ય કથં તિષ્ઠસિ માધવ

હે માધવ, બ્રહ્મચારી પાસે આવે ત્યારે તું કેવી રીતે નિવાસ કરે છે?

કથં તિષ્ઠસિ વા સવ્યે ભિત્તિસંસ્થો જનાર્દનઃ

હે જનાર્દન, દિવાલના ડાબા ભાગે તું કેવી રીતે સ્થિત રહે છે?

એવં ધરાવચઃ શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચાદિસૂકરઃ પ્રતિમા યસ્ય કર્ત્તવ્યા તદાનીય વસુન્ધરે

પૃથ્વીના આ શબ્દો સાંભળી, પ્રાચીન વરુાહે ઉત્તર આપ્યો: 'હે વસુંધરા, જ્યારે પ્રતિમા બનાવવાની હોય ત્યારે એ અહીં લાવવી.'

પ્રતિમાં કારયેચ્ચૈવ લક્ષણોક્તાં વસુન્ધરે

હે વસુંધરા, પ્રતિમા નિર્ધારિત લક્ષણો પ્રમાણે જ બનાવવી જોઈએ.

તતઃ સમ્પૂજયેદ્દેવિ સંસારભવમુક્તયે 181.

પછી, હે દેવી, સંસારમુક્તિ માટે પૂજા કરવી જોઈએ.

કૃત્વા તત્પ્રતિમાં ચૈવ પ્રતિષ્ઠાવિધિનાર્ચ્ચયેત્

એ પ્રતિમા બનાવી, સ્થાપનવિધિ પ્રમાણે તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

કર્પૂરં કુંકુમં ચૈવ ત્વચં ચાગુરુમેવ ચ

કંપૂર, કુંકુમ, ચામડી અને અગરૂ પણ ઉપયોગમાં લેવા.

એતૈર્વિલેપનં દદ્યાદર્ચિતસ્તુ વિચક્ષણઃ

આ બધાથી વિદ્વાન વ્યક્તિ પૂજા પછી લિપન કરવો.

વિધાનપૂર્વકં ચૈવ મંગલ્યં ચૈવ પાયસમ્

વિધિ પ્રમાણે શુભ ખીર પણ અર્પણ કરવી.

એવં સર્વં તતો દદ્યાત્પૂજાયાં વિહિતં શુભમ્

આ રીતે, પછી પૂજામાં જે શુભ વસ્તુઓ કહેવામાં આવી છે, તે બધું અર્પણ કરવું.

પ્રાણાયામં તતઃ કૃત્વા ઇમં મન્ત્રમુદીરયેત્

પછી પ્રાણાયામ કરીને આ મંત્ર બોલવો.

સસમ્ભ્રમં લોકે સુપ્રતીતસ્તિષ્ઠ કાષ્ઠે સ ત્વં ભુવિ

સન્માનપૂર્વક, હે પૃથ્વી પર સુસ્થિત, તું લાકડામાં પણ મજબૂતીથી ઊભો છે.

પુનઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય શુદ્ધૈર્ભાગવતૈઃ સહ

પછી શુદ્ધ ભક્તો સાથે ફરીથી પ્રદક્ષિણ કરવી.

નોર્દ્ધ્વં ન તિર્યગીક્ષેત કામક્રોધવિવર્જિતઃ

કોઈ ઉપર કે બાજુએ જોવું નહીં, અને કામ-ક્રોધથી રહિત રહેવું.

કુર્યાત્સંસ્કરણં તેષાં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।। 181.

પછી, વિધિ પ્રમાણે તેમનું સંસ્કાર કરવું.

મન્ત્રઃ – યોઽસૌ ભવાન્સર્વજનપ્રવીર ગતિઃ પ્રભુસ્ત્વં વસસિ હ્યમોઘ

મંત્ર – 'તમે સર્વજનમાં શ્રેષ્ઠ, આશ્રય અને પ્રભુ છો; તમે નિષ્ફળ ન થાતા અહીં વસો છો.'

સર્વામેવં તતઃ કૃત્વા મમ સંસ્થાપનક્રિયામ્

આ બધું કરીને પછી મારી પ્રતિષ્ઠા વિધિ પૂરી પાડવી.

ગન્ધમાલ્યૈરર્ચયિત્વા ઉપલેપૈશ્ચ ભોજનૈઃ

સુગંધિત દ્રવ્યો અને ફૂલો, ચંદન તથા ભોજનથી પૂજા કરવી.

એતત્કર્મવિધાનેન મધુકાષ્ઠસ્ય સુન્દરિ

હે સુંદરિ, આ રીત પ્રમાણે મધુક વૃક્ષના લાકડાની વાત છે—

યસ્ત્વનેન વિધાનેન અર્ચ્ચાં કાષ્ઠસ્ય સ્થાપયેત્

જે આ રીતે લાકડાની મૂર્તિની પૂજા સ્થાપે છે—

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે મધુકાષ્ઠાયાં પ્રતિમાર્ચ્ચાસ્થાપનં નામ એકાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહ પુરાણના ભગવાનના શાસ્ત્રમાં મધુક લાકડાની મૂર્તિ સ્થાપન નામે એકસો એક્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અથ શૈલાર્ચ્ચાસ્થાપનમ્ પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

હવે પથ્થરની મૂર્તિ સ્થાપન વિશે કહું છું, હે વસુંધરા, તું સાંભળ.

સુરૂપાં ચ શિલાં દૃષ્ટ્વા નિઃશલ્યાં સુપરીક્ષિતામ્

સુંદર, નિર્દોષ અને સારી રીતે તપાસેલી શિલા જોઈને—

શીઘ્રમાલિખ્ય તં તત્ર શ્વેતવર્તિકયા નરઃ

પછી ત્યાં સફેદ વટકાથી ઝડપથી ચિહ્ન દોરવું જોઈએ.