વરાહપુરાણમ્

સ્થિતા એતાવદેવં તુ કાલં યાસ્યામહેઽમ્બુધૌ 180.

અમે આટલો સમય અહીં રહીશું; પછી દરિયામાં જઈશું.

શ્રુત્વૈતત્સ ત્રિકાલજ્ઞો મોહાવિષ્ટોઽબ્રવીદિદમ્

આ સાંભળીને, ત્રિકાળજ્ઞ મોહમાં પડીને બોલ્યો:

વિધિરત્ર કથં તસ્યા યેન યૂયં સપુત્રિણઃ

એના માટે કયો નિયમ છે, જેના કારણે તમે બધા પુત્રો સાથે અસ્તિત્વમાં છો?

પૂર્વકર્મવિપાકેન યાં યાં ગતિમધોમુખીમ્

પહેલાંના કર્મોના પરિણામે, જે કોઈ નીચે જવાની સ્થિતિ મળે છે,

શ્રાદ્ધં પિણ્ડોદકં દાનં નિત્યં નૈમિત્તિકં તથા

શ્રાદ્ધ, અન્ન, પાણી અને દાન — નિયમિત કે વિશેષ — આવા સર્વે અર્પણો,

અપિ સ્યાત્સ કુલેઽસ્માકં યો નો દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્

કદાચ આપણા વંશમાં કોઈ એવો હોય જે અમને પાણીનો અંજીલ આપે.

વિશેષાત્તીર્થમધ્યે તુ તિલમિશ્રં જલાઞ્જલિમ્

ખાસ કરીને, પવિત્ર સ્થળે તિલ સાથે મિશ્રિત પાણીનો અંજીલ,

દર્ભપાણિસ્ત્રિસ્ત્રિગોત્રે પિતૃનામ સમુચ્ચરન્

હાથમાં દર્ભા લઈને, ત્રણ ગોત્રો અને પિતૃઓના નામ ઉચ્ચારીને,

આદાવેકાઞ્જલિર્દ્વે તુ તિસ્રો વૈ તર્પણે સ્મૃતાઃ

પ્રથમ એક અંજીલ લેવાય છે, પછી બે, અને તર્પણ માટે ત્રણ અંજીલ માનવામાં આવે છે.

તૃપ્યધ્વમિતિ ચાન્તે વૈ મન્ત્રં મન્ત્રપ્રતિક્રિયાઃ

અંતે 'તૃપ્ત થાઓ' એવો મંત્ર અને અન્ય નિર્ધારિત મંત્રો બોલવા જોઈએ.

પિત્રે પ્રથમતો દદ્યાન્માત્રે દદ્યાત્તથાચરન્ 180.

પ્રથમ પિતાને અર્પણ કરવું, પછી એ જ રીતે માતાને પણ આપવું.

એવં માતામહઃ શર્મા ગોત્રે પિતામહસ્તથા

આ રીતે, માતામહને, ગોત્રના પૂર્વજને અને પિતામહને પણ અર્પણ કરવું.

મધુવાતેત્યૃચં તદ્વત્પૂર્વવત્સમુદીરયેત્

પહેલાં જે રીતે કહ્યું, એ જ ક્રમમાં 'મધુવાતા' ઋચા પણ બોલવી.

એવં માતામહાનાં ચ પૂર્વવત્ક્રમશો બુધઃ

એ જ રીતે, માતાના પૂર્વજો માટે પણ, અગાઉ જે રીતે કરાયું એ જ ક્રમમાં કરવું.

ગોત્રોચ્ચારં પ્રકુર્વીત અસૂર્યાન્નાશયામહે

ગોત્રનું ઉચ્ચારણ કરીને કહેવું — 'અમે સૂર્ય વિના ખાવાવાળાને નાશ કરીએ છીએ.'

ગોત્રાયૈ માત્રે મહ્યૈ તુ દેવ્યૈ ચાસનકર્મણિ

ગોત્ર, માતા, મહામાતા અને દેવીને, બેસાડવાની ક્રિયા દરમિયાન,

અર્ઘ્યપાત્રસંકલ્પે તુ પિણ્ડદાનેઽવનેજને

અર્ઘ્યપાત્રના સંકલ્પમાં, પિંડ આપતી વખતે અને ધોવાની ક્રિયામાં,

ગોત્રાયૈ માતુર્મહાયૈ દેવ્યાશ્ચાજ્ઞેયકર્મણિ

ગોત્ર, મહામાતા અને દેવીને, નિર્ધારિત વિધિમાં,

પ્રથમા ચાશિષિ પ્રોક્તા દત્તસ્યાક્ષય્યકારિકા

પ્રથમ આશીર્વાદ બોલાય છે, જે આપેલા દાનને અક્ષય બનાવે છે.

પિતુરક્ષયકાલે તુ પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્

પિતાની અક્ષયતાના સમયે, પિતૃઓને આપેલું દાન પણ અક્ષય બને છે.

વાર્યપિ શ્રદ્ધયા દત્તં તદાનન્ત્યાય કલ્પતે 180.

શ્રદ્ધાથી આપેલું પાણી પણ અનંત ફળ આપે છે.

કૃત્વા શ્રાદ્ધં તુ પિતરો હૃષ્ટા મુમુદિરે સદા ।। જોષમાસ્સ્વ ત્રિકાલજ્ઞ ગચ્છામો નરકાય વૈ

શ્રાદ્ધ કર્યા પછી પિતૃઓ હંમેશા આનંદિત થયા; 'ત્રિકાળજ્ઞ, તું નિશ્ચિંત રહે, હવે અમે નરક તરફ જઈએ છીએ.'

પૂર્વકર્મવિપાકેન ચિરં તુ વસિતું મુને યે મયા ચાગતા દૃષ્ટાસ્તીર્થેઽસ્મિન્પિતરોઽથ વૈ

પહેલા કરેલા કર્મોના ફળથી, હે મુનિ, જે પિતૃઓને મેં અહીં તીર્થસ્થાને જોયા, તેઓ ઘણો સમય અહીં રહ્યા હતા.

બહવઃ સ્વસ્થમનસો બહવો દુઃસ્થમાનસાઃ

ઘણા પિતૃઓ શાંત મનવાળા હતા અને ઘણા પિતૃઓ દુઃખી મનવાળા હતા.

મૌનેન ગચ્છતાં તેષાં કિમેતદ્વદ નિશ્ચયમ્ અત્ર યન્નિશ્ચયં શ્રાદ્ધે પુત્રસ્ય વિફલં ભવેત્

જ્યારે તેઓ મૌન રહીને જતા હતા, ત્યારે આ વિષયમાં શું નિશ્ચિત છે? મને કહો—કયા કારણથી પુત્રનું શ્રાદ્ધ અહીં નિષ્ફળ થાય છે?

નરસ્ય કરણં કિઞ્ચિત્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

માણસનું કયું કર્મ એનું કારણ બને છે, તે હું સ્પષ્ટપણે કહું છું, સાંભળો.

અપાત્રે મલિનં દ્રવ્યં મહત્પાપાય જાયતે

અયોગ્ય વ્યક્તિને કે અશુદ્ધ વસ્તુ આપવાથી મોટું પાપ થાય છે.

તિલમન્ત્રકુશૈર્હીનમાસુરં તદ્ભવેદિતિ

તિલ, મંત્ર કે કુશા વિના શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે તો તેને આસુરી ગણાય છે.

તથા દાશરથી રામો હત્વા રાક્ષસમીશ્વરમ્

એ જ રીતે દશરથપુત્ર રામે રાક્ષસોના રાજાને મારી નાખ્યા પછી—