વરાહપુરાણમ્

વેપથુઃ કોટરાક્ષશ્ચ પૃષ્ઠલગ્નલઘૂદરઃ 180.

કાંપતો, ખોખલા નેત્રો, પાતળા અને પીઠ પડેલી એવી સ્થિતિ હતી.

ન વાક્ચ શ્રૂયતે તસ્ય ક્ષુદ્રપક્ષિરવો યથા

તેની વાણી સાંભળાતી નથી, જેમ નાના પક્ષીનો અવાજ.

ન ગચ્છસિ યથાસ્થાનમાગતસ્તુ નિરુદ્યમઃ

તમે અહીં પ્રયત્ન વિના આવ્યા છો, પણ પોતાના સ્થાન પર જતા નથી.

મમાદ્ય નૈત્યકં કર્મ તીર્થેઽસ્મિન્નશ્યતેઽનિશમ્

આજે, આ તીર્થમાં મારું રોજનું કર્મ દિવસ-રાત ગુમ થઈ ગયું છે.

ત્વાં દૃષ્ટ્વેદૃક્સ્વરૂપં ચ ક્રિયા મે સા ગતા ત્વયિ

તને આ રૂપમાં જોઈને, મારી ક્રિયા તારા પર જ ગઈ છે.

જન્તુરુવાચ ધ્રુવતીર્થે ચ યઃ શ્રાદ્ધં પુનઃ કુર્યાત્તિલોદકમ્

પ્રાણી બોલ્યું: જે કોઈ ધ્રુવ તીર્થે ફરીથી તિલમિશ્રિત પાણીથી શ્રાદ્ધ કરે છે—

તિલતૃપ્તા દિવં યાન્તિ પિતરસ્તેન પુત્રિણઃ

એથી તિલથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃઓ પોતાના સંતાનો દ્વારા સ્વર્ગ પામે છે.

યોનિસંકરદોષેણ નરકં સમુપાશ્રિતઃ

યોનિ સંકરનાં દોષથી મનુષ્ય નરકમાં જવું પડે છે.

અગતિર્ગમને મે સ્યાત્તે ત્રિતાપૈઃ સમાગતઃ

મારે તો ક્યાંય જવાની કે ચાલવાની કોઈ રીત નથી; હું ત્રણ પ્રકારના દુઃખોથી પીડાયેલી છું.

બલયુક્તા યયુઃ સ્વર્ગં નિર્બલસ્ય કુતો ગતિઃ

જેમાં શક્તિ હતી, તેઓ સ્વર્ગમાં પહોંચી ગયા; નિર્વળા માટે તો ક્યાંય જવાની રીત જ નથી.

તે સ્વધાપૂજિતૈઃ પુત્રૈર્ગચ્છન્તિ પરમાં ગતિમ્ 180.

પુત્રો જ્યારે સ્વધા અર્પણ કરીને પિતૃઓનું પૂજન કરે છે, ત્યારે તેઓ શ્રેષ્ઠ ગતિને પામે છે.

દૃષ્ટાસ્ત્વયા ત્રિકાલજ્ઞ દિવ્યદૃષ્ટ્યા દિવં ગતાઃ

ત્રિકાળજ્ઞ, તું તો દૈવી દ્રષ્ટિથી સ્વર્ગ ગયેલા તેમને જોઈ લીધો છે.

પ્રતિલોમાનુલોમાનાં શૂદ્રાણાં શ્રાદ્ધકર્મિણામ્

પ્રતિલોમ અને અનુલોમ જાતિના, શ્રાદ્ધ કરનાર શૂદ્રોમાંથી—

એવં પૃષ્ટઃ સ વિપ્રેણ કથયામાસ કારણમ્

આ રીતે બ્રાહ્મણે પૂછતાં તેણે કારણ સમજાવવાનું શરૂ કર્યું.

તવાપિ સન્તતિસ્તાત નાસ્તિ દૈવાદ્યથોચિતા

પુત્ર, તારી વંશાવળી પણ ભાગ્ય પ્રમાણે જ નથી રહી.

વદ સર્વં કરિષ્યામિ યદિ સત્યં વચો મમ

તમે બધું કહો, હું જરૂર કરીશ, જો મારું વચન સાચું હોય.

ઇમે યે મમ દેહે તુ ભવન્તિ મશકાઃ કૃશાઃ

મારા શરીરમાં રહેતા આ દુર્બળ મચ્છરો—

તન્તુમન્ત્રમહં તેષાં મમ તન્તુમયી સકૃત્

હું એ બધાં માટે તાંત્રીક મંત્ર છું; એક વખત માટે હું એમના માટે તાંતુથી બનેલી છું.

મહિષ્યાઃ પ્રેષણે નિત્યં દાસી નામ્ના પ્રભાવતી

મહારાણી પાસે સંદેશ મોકલવા માટે હંમેશાં પ્રભાવતી નામની દાસી છે.

અસ્માકં સન્તતેસ્તન્તુસ્તસ્ય શ્રાદ્ધકૃતે વયમ્

અમારી વંશાવળી એના તાંતુ જેવી છે; શ્રાદ્ધ માટે અમે—

સ્થિતા એતાવદેવં તુ કાલં યાસ્યામહેઽમ્બુધૌ 180.

અમે આટલો સમય અહીં રહીશું; પછી દરિયામાં જઈશું.

શ્રુત્વૈતત્સ ત્રિકાલજ્ઞો મોહાવિષ્ટોઽબ્રવીદિદમ્

આ સાંભળીને, ત્રિકાળજ્ઞ મોહમાં પડીને બોલ્યો:

વિધિરત્ર કથં તસ્યા યેન યૂયં સપુત્રિણઃ

એના માટે કયો નિયમ છે, જેના કારણે તમે બધા પુત્રો સાથે અસ્તિત્વમાં છો?

પૂર્વકર્મવિપાકેન યાં યાં ગતિમધોમુખીમ્

પહેલાંના કર્મોના પરિણામે, જે કોઈ નીચે જવાની સ્થિતિ મળે છે,

શ્રાદ્ધં પિણ્ડોદકં દાનં નિત્યં નૈમિત્તિકં તથા

શ્રાદ્ધ, અન્ન, પાણી અને દાન — નિયમિત કે વિશેષ — આવા સર્વે અર્પણો,

અપિ સ્યાત્સ કુલેઽસ્માકં યો નો દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્

કદાચ આપણા વંશમાં કોઈ એવો હોય જે અમને પાણીનો અંજીલ આપે.

વિશેષાત્તીર્થમધ્યે તુ તિલમિશ્રં જલાઞ્જલિમ્

ખાસ કરીને, પવિત્ર સ્થળે તિલ સાથે મિશ્રિત પાણીનો અંજીલ,

દર્ભપાણિસ્ત્રિસ્ત્રિગોત્રે પિતૃનામ સમુચ્ચરન્

હાથમાં દર્ભા લઈને, ત્રણ ગોત્રો અને પિતૃઓના નામ ઉચ્ચારીને,

આદાવેકાઞ્જલિર્દ્વે તુ તિસ્રો વૈ તર્પણે સ્મૃતાઃ

પ્રથમ એક અંજીલ લેવાય છે, પછી બે, અને તર્પણ માટે ત્રણ અંજીલ માનવામાં આવે છે.