વરાહપુરાણમ્

ઉત્સાદિતો દિવો મૂઢેત્યેવમુક્તસ્તુ ભૂધર । ઇન્દ્રો મર્ત્ત્યમુપાગમ્ય સર્વદેવસમન્વિતઃ ।। ૧૬.

ભૂધરે જ્યારે કહ્યું કે, 'મૂર્ખ, તને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યો છે,' ત્યારે ઇન્દ્ર બધા દેવતાઓ સાથે મનુષ્યલોકમાં આવ્યા.

કિં ચકાર ચ તસ્મિંસ્તુ દુર્જયે ચ નિપાતિતે । પરમેષ્ઠિના ભગવતા તેન યોગવિદુત્તમૌ ।। ૧૬.

પછી, જ્યારે દુર્જયને પરમેશ્વર ભગવાને, જે યોગમાં શ્રેષ્ઠ છે, પરાજિત કર્યો, ત્યારે ઇન્દ્રે શું કર્યું?

સ્વર્ગે વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તૌ ચ કિં ચક્રતુસ્તદા । એતન્મે સંશયં દેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ।। ૧૬.

સ્વર્ગમાં વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુચ્ચએ એ સમયે શું કર્યું? હે દેવ, કૃપા કરીને મારા આ સંશયને દૂર કરો અને કહો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । દૂર્જયેન જિતો ધાત્રિ દેવરાજઃ શતક્રતુઃ । ભારતે હિ તદા વર્ષે વારાણસ્યાં તુ પૂર્વતઃ । આશ્રિત્ય સંસ્થિતો દેવૈઃ સહ યક્ષમહોરગૈઃ ।। ૧૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: દુર્જયે પૃથ્વી પર વિજય મેળવ્યો અને દેવરાજ શતક્રતુ પરાજિત થયો; એ સમયે ભારતભૂમિમાં, વારાણસીના પૂર્વે, તે દેવો, યક્ષો અને મહાનાગો સાથે ત્યાં રહ્યો.

વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તદા યોગમાસ્થાય શોભને । દીર્ઘતાપજ્વરં વાયુકર્મયોગેન સંશ્રિતૌ ૧૬.

એ સમયે વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુચ્ચે યોગ ગ્રહણ કરીને, વાયુ અને કર્મયોગના અભ્યાસથી લાંબા સમય સુધી તાપ અને જ્વર સહન કર્યા.

તં દુર્જયં મૃતં શ્રુત્વા સમુદ્રાન્તઃસ્થિતં તદા । આનીય ચતુરઙ્ગં તુ દેવાન્ પ્રતિ વિજગ્મતુઃ ।। ૧૬.

જ્યારે દુર્જયના મૃત્યુ અને સમુદ્રમાં સ્થિત થવાની વાત સાંભળી, તેમણે પોતાની ચતુરંગી સેના સાથે દેવો સામે કૂચ કરી.

આગત્ય તૌ તદા દૈત્યૌ મહત્સૈન્યેન પર્વતમ્ । હિમવન્તં સમાશ્રિત્ય સંસ્થિતૌ તુ બભૂવતુઃ ।। ૧૬.

પછી તે બે દૈત્યો મોટી સેના સાથે આવીને હિમવંત પર્વત પર આશ્રય લઈને ત્યાં સ્થિર રહ્યા.

દેવા અપિ મહત્સૈન્યં સંહત્ય કૃતદંશિતાઃ । મન્ત્રયાઞ્ચક્રુરવ્યગ્રા ઐન્દ્રં પદમભીપ્સવઃ ।। ૧૬.

દેવતાઓએ પણ મોટી સેના એકઠી કરી અને ઇન્દ્રપદ મેળવવાની ઇચ્છાથી પરામર્શ કરવા લાગ્યા.

અબ્રવીત્ તત્ર દેવાનાં ગુરુરાઙ્ગિરસો મુનિઃ । ગોમેધેન યજઘ્વં વૈ પ્રથમેન તદન્તરમ્ ।। ૧૬.

ત્યાં દેવતાઓના ગુરુ આંગિરસ મુનિએ કહ્યું: 'પ્રથમ ગોમેધ યજ્ઞ કરો, પછી બીજો યજ્ઞ કરો.'

યષ્ટવ્યં ક્રતુભિઃ સર્વૈરેકસ્થિતિરથામરાઃ । ઉપદેશો મયા દત્તઃ ક્રિયતાં શીઘ્રમેષ વૈ ।। ૧૬.

તમામ અમરોએ એકસાથે યજ્ઞ કરવો જોઈએ; મેં ઉપદેશ આપ્યો છે—આ કામ ઝડપથી કરો.

એવમુક્તાસ્તદા દેવા ગાઃ પશૂંશ્ચાનુકલ્પ્ય તે । મુમુચુશ્ચરણાર્થાય રક્ષાર્થં સરમાં દદુઃ ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં, દેવોએ ગાયો અને અન્ય પશુઓ તૈયાર કર્યા, યજ્ઞ માટે તેમને મુક્ત કર્યા અને તેમની રક્ષા માટે સરમાને નિમણૂક કરી.

તાશ્ચ ગાવો દેવશુન્યા રક્ષ્યમાણા ધરાધરે । તત્ર જગ્મુસ્તદા ગાવશ્ચરન્ત્યો યત્ર તેઽસુરાઃ ।। ૧૬.

તે ગાયોને, દેવો ન હોવાને કારણે, સરમાના રક્ષણ હેઠળ પર્વત પર રાખવામાં આવી હતી; તે ગાયો ત્યાં ગયા જ્યાં દૈત્યો હતા.

તે ચ ગાવસ્તુ તા દૃષ્ટ્વા શુક્રમૂચુઃ પુરોહિતમ્ । પશ્વર્થં દેવગા બ્રહ્મંશ્ચાર્યન્તે રક્ષમાણયા । દેવશૂન્યા સરમયા વદ કિં ક્રિયતેઽધુના ।। ૧૬.

તે ગાયોને જોઈને, દૈત્યોએ તેમના પુરોહિત શુક્રને કહ્યું: 'યજ્ઞ માટેની ગાયો, દેવો અને બ્રહ્મા સરમાના રક્ષણ હેઠળ છે, દેવો અહીં નથી. હવે શું કરવું?'

એવમુક્તસ્તદા શુક્રઃ પ્રત્યુવાચાસુરાંસ્તદા । એતા ગા હ્રિયતાં શીઘ્રમસુરા મા વિલમ્બથ ।। ૧૬.

એ રીતે પૂછતાં, શુક્રે દૈત્યોને કહ્યું: 'આ ગાયો ઝડપથી લઈ જાઓ, વિલંબ ના કરો.'

એવમુક્તાસ્તદા દૈત્યા જહ્રુસ્તા ગા યદૃચ્છયા । હૃતાસુ તાસુ સરમા માર્ગમન્વેષણે રતા ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં, દૈત્યો મનગમતાં ગાયો લઈ ગયા; ગાયો ગુમ થતાં સરમા તેમનો માર્ગ શોધવામાં લાગી ગઈ.

અપશ્યત્ સા દિતેઃ પુત્રૈર્નીતા ગાવો ધરાધરે । દૈત્યૈરપિ શુની દૃષ્ટા દૃષ્ટમાર્ગા વિશેષતઃ ।। ૧૬.

તે સમયે સરમા એ જોયું કે દિતિના પુત્રોએ ગાયોને પર્વત પર લઈ ગયા છે. દૈત્યોએ પણ સરમાને ખાસ ધ્યાનથી જોયી હતી અને તેની ચાલ પર નજર રાખી હતી.

દૃષ્ટ્વા તે તાં ચ સામ્નૈવ સામપૂર્વમિદં વચઃ । આસાં ગવાં તુ દુગ્ધ્વૈવ ક્ષીરં ત્વં સરમે શુભે ।। ૧૬.

ત્યારે દૈત્યો એ સરમાને નમ્ર અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હે શુભ સરમા, આ ગાયોનું દૂધ દોઈને તું પી લે.'

પિબસ્વૈવમિતિ પ્રોક્તા તસ્યૈ તદ્ દદુરઞ્જસા । દત્ત્વા તુ ક્ષીરપાનં તુ તસ્યૈ તે દૈત્યનાયકાઃ ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં જ, દૈત્યના મુખ્યોએ તરત જ સરમાને દૂધ પીવાનું આપી દીધું.

મા ભદ્રે દેવરાજાય ગાશ્ચેમા વિનિવેદય । એવમુક્ત્વા તતો દૈત્યા મુમુચુસ્તાં શુનીં વને ।। ૧૬.

'હે ભદ્રા, તું આ ગાયોની વાત દેવરાજને ના કહેજે,' એમ કહીને દૈત્યો એ સરમાને જંગલમાં છોડીને મુક્ત કરી દીધી.

તૈર્મુક્તા સા સુરાંસ્તૂર્ણં જગામ ખલુ વેપતી । નમશ્ચક્રે ચ દેવેન્દ્રં સરમા સુરસત્તમમ્ ।। ૧૬.

દૈત્યો દ્વારા મુક્ત થયેલી સરમા, ધ્રૂજી રહી હતી, પણ તરત જ દેવતાઓ પાસે પહોંચી અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઇન્દ્રને વંદન કર્યું.

તસ્યાશ્ચ મરુતો દેવા દેવેન્દ્રેણ નિરૂપિતાઃ । ગૂઢં ગચ્છત રક્ષાર્થં દેવશુન્યા મહાબલાઃ ।। ૧૬.

ઇન્દ્રે નિર્ધારિત કર્યા પછી, મરુતો ગુપ્ત રીતે સરમાની સાથે રક્ષા માટે નીકળી પડ્યા.

ઇત્યુક્તાસ્તેન સૂક્ષ્મેણ વપુષા જગ્મુરઞ્જસા । તેઽપ્યાગમ્ય સુરેન્દ્રાય નમશ્રક્રુર્ધરાધરે ।। ૧૬.

આ રીતે સુક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરીને મરુતો ઝડપથી ગયા અને પર્વત પર પહોંચીને ઇન્દ્રને વંદન કર્યું.

તાં દેવરાજઃ પપ્રચ્છ ક્વ ગાવઃ સરમેઽભવન્ । એવમુક્તા તુ સરમા ન જાનામીતિ ચાબ્રવીત્ ।। ૧૬.

ત્યારે દેવરાજ ઇન્દ્રે સરમાને પૂછ્યું: 'હે સરમા, ગાયો ક્યાં છે?' ત્યારે સરમાએ વિનમ્રતાથી કહ્યું: 'મારે ખબર નથી.'

તત ઇન્દ્રો રુષા યુક્તો યજ્ઞાર્થમુપકલ્પિતાઃ । ગાવઃ ક્વ ચેતિ મરુતઃ પ્રોવાચેદં શુની કથમ્ ।। ૧૬.

પછી ઇન્દ્રે ક્રોધથી ભરાઈને મરુતોને પૂછ્યું: 'યજ્ઞ માટે તૈયાર કરેલી ગાયો ક્યાં છે?' અને સરમાને પણ એ જ પ્રશ્ન કર્યો.

એવમુક્તાસ્તુ મરુતો દેવેન્દ્રેણ ધરાધરે । કથયામાસુરવ્યગ્રાઃ કર્મ્મ તત્ સરમાકૃતમ્ ।। ૧૬.

પર્વત પર ઇન્દ્ર દ્વારા પૂછવામાં આવતા, મરુતો ચિંતિત થઈને સરમાએ શું કર્યું તે બધું કહી દીધું.

તત ઇન્દ્રઃ સમુત્થાય પદા સંતાડયચ્છુનીમ્ । ક્રોધેન મહતાવિષ્ટો દેવેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ ।। ૧૬.

પછી ઇન્દ્રે ઊભા રહીને ભારે ગુસ્સાથી સરમાને પગથી મારી, દેવોના રાજા અને વજ્રધારી એ તેને દંડ આપ્યો.

ક્ષીરં પીતં ત્વયા મૂઢે ગાવસ્તાશ્ચાસુરૈર્હૃતાઃ । એવમુક્ત્વા પદા તેન તાડિતા સરમા ધરે ।। ૧૬.

'મૂઢે, તું દૂધ પી ગઈ અને ગાયો દૈત્યો લઈ ગયા,' એમ કહીને ઇન્દ્રે પર્વત પર સરમાને પગથી મારી.

તસ્યેન્દ્રપાદઘાતેન ક્ષીરં વક્ત્રાત્ પ્રસુસ્ત્રુવે । સ્ત્રવતા તેન પયસા સા શુની યત્ર ગા ભવન્ । જગામ તત્ર દેવેન્દ્રઃ સહસૈન્યસ્તદા ધરે ।। ૧૬.

ઇન્દ્રના પગના પ્રહારે સરમાના મોઢામાંથી દૂધ વહાવા લાગ્યું. એ દૂધની ધારા સાથે સરમા એ ત્યાં ગઈ જ્યાં ગાયો હતી, અને પછી ઇન્દ્ર પણ પોતાની સેના સાથે ત્યાં પહોંચ્યા.

ગત્વા ચાપશ્યદ્ દેવેન્દ્રસ્તા ગા દૈત્યૈરુપાહૃતાઃ । પાલનાં ચક્રુર્યે દૈત્યા બલિનો ભૃશમ્ । તે સૈન્યૈર્નિહતાઃ સદ્યસ્તત્યજુર્ગાઃ સ્વમૂર્ત્તિભિઃ ।। ૧૬.

ઇન્દ્ર ત્યાં પહોંચીને જોયું કે દૈત્યો ગાયોને લાવીને ભારે જાગૃતિથી રક્ષા કરી રહ્યા છે. પણ દેવસેનાએ તુરંત જ એ શક્તિશાળી દૈત્યોને મારી નાખ્યા અને દૈત્યો પોતાની સ્વરૂપે પાછા ફર્યા, ગાયો છોડી દીધી.