વરાહપુરાણમ્

પઞ્જરસ્થો યથા સિંહઃ કોઽસ્માંસ્ત્રાતા ભવેદિતિ 172.

પાંજરમાં બંધ સિંહ જેમ, એમ તેણે વિચાર્યું—'હવે અમને કોણ બચાવશે?'

રુરોદોચ્ચૈઃ સ્વરં દીના હા કષ્ટમિતિ જલ્પતી

તેણી ઉંચા અને દુઃખી અવાજે રડી ઉઠી—'હાય, કેટલું દુઃખદ છે!' એમ બોલતી હતી.

શ્રૂયતે બહુધાકારો ગોકર્ણોઽપ્યતિદુઃખિતઃ

કહે છે કે ગોકર્ણ પણ અનેક રીતે ખૂબ દુઃખી થયો હતો.

પ્રાઞ્જલિર્દીનયા વાચા સાન્ત્વયામાસ તાઃ શનૈઃ

તેને હાથ જોડીને, દુઃખભર્યા નમ્ર સ્વરે ધીમે ધીમે તેમને શાંત કર્યા.

ભવિતા યદિ તત્રાહં રાજાનં તં નિવારયમ્

જો હું ત્યાં હોઉં, તો એ રાજાને રોકીશ.

ઇત્યુક્તમાત્રે વચને તાઃ સર્વા લબ્ધચેતસઃ કસ્ત્વં કથય કસ્માચ્ચ સ્થાનાદ્યત્ત્વમિહાગતઃ

આ શબ્દો બોલતાં જ, બધી સ્ત્રીઓએ ધીરજ પામી—'તમે કોણ છો? કહો, અને તમારા સ્થાનેથી અહીં કેમ આવ્યા છો?'

ગોકર્ણ ઉવાચ પૂર્વં દૃષ્ટા ભવત્યો વૈ ચાર્વંગ્યશ્ચારુલોચનાઃ

ગોકર્ણે કહ્યું: પહેલાં મેં તમને સૌને સુંદર રૂપ અને મનમોહક આંખો સાથે જોયા હતા.

ઇદાનીં મલિના જાતા મમ શોકવિવર્દ્ધનાઃ

હવે તમે મલિન દેખાવા લાગ્યા છો, જેના કારણે મારું દુઃખ વધી ગયું છે.

જ્યેષ્ઠા સોવાચ તસ્યાગ્રે પુષ્પજાત્યા સ્વલંકૃતાઃ

તેણા સામે, પુષ્પોથી શોભાયમાન થયેલી મોટી બહેને કહ્યું.

હૃદ્યવેષાઃ સુચાર્વંગ્યઃ પુષ્પવૃદ્ધિરતાઃ તદા

તે સમયે તેઓ સુંદર રૂપવાળા, આકર્ષક અંગવાળા અને ફૂલોની વૃદ્ધિમાં મન મૂકતા હતા.

રાજલોકૈઃ પીડિતાશ્ચ ચ્છેદનોન્મૂલનેન ચ 172.

પણ રાજકર્મચારીઓએ કાપકૂટ અને ઉખેડી નાખવાથી તેમને બહુ દુઃખ આપ્યું.

પુષ્પમાલાવિહીનાશ્ચ મૂલસ્કન્ધાવશેષિતાઃ

ફૂલોની માળા વિનાના, ફક્ત મૂળ અને થડ જ બાકી રહ્યા.

યો દેવસ્તત્ર પાષાણો મૃત્પિણ્ડેષ્ટકયન્ત્રિતઃ

ત્યાં જે દેવ છે, તે પથ્થરરૂપે માટીના ગાંઠ અથવા ઈંટથી ઘેરાયેલા છે.

પુણ્યં સોદકપૂર્ણોઽયં તસ્યારામસ્ય સેચકમ્

આ પાણીથી ભરેલું પાત્ર પુણ્યદાયક છે; તે બગીચાને પાણી આપવાનું સાધન છે.

યે ચ વૃક્ષાઃ ફલોપેતાસ્તે સૌવર્ણાશ્ચ સત્તમ તસ્યા નાશાદ્યથા નોઽત્ર જાતેયં ચ વિરૂપતા

અને જે વૃક્ષો ફળથી ભરપૂર છે, કે સોનાના છે, હે શ્રેષ્ઠ, જો એ નાશ પામે તો અહીં જેવું વિકૃત રૂપ ઊભું થાય એવું ક્યાંય થતું નથી.

ગોકર્ણ ઉવાચ કરણાત્કૂપદેવાનાં તસ્ય પુણ્યફલં વદ

ગોકર્ણે પૂછ્યું: અહીં કૂવામાં દેવતાઓ સ્થાપવા પર શું પુણ્યફળ મળે છે, તે કહો.

જ્યેષ્ઠોવાચ ઇષ્ટેન લભતે સ્વર્ગં પૂર્ત્તે મોક્ષં ચ વિન્દતિ

જ્યેષ્ઠએ કહ્યું: યજ્ઞથી સ્વર્ગ મળે છે અને પુણ્યકર્મથી મોક્ષ મળે છે.

વાપીકૂપતડાગાનિ દેવતાયતનાનિ ચ

પાણીના તળાવ, કૂવા, સરોવર અને દેવસ્થાન—

ભૂમિદાનેન યે લોકા ગોદાનેન ચ કીર્ત્તિતાઃ

ભૂમિદાન અને ગૌદાનથી જે લોક પ્રાપ્ત થાય છે, તે બહુ વખાણવામાં આવ્યા છે.

અશ્વત્થમેકં પિચુમન્દમેકં ન્યગ્રોધમેકં દશ પુષ્પજાતીઃ

એક પિપળો, એક પિચુમંદ, એક વટવૃક્ષ અને દસ પ્રકારના ફૂલોવાળા વૃક્ષો—

યથા સુપુત્રઃ કુલમુદ્ધરેદ્ધિ યથાઽતિકૃચ્છ્રાન્નિયમપ્રયત્નાત્ 172.

જેમ સારો પુત્ર કુટુંબને ઉન્નતિ આપે છે, તેમ મહેનત અને નિયમથી—

ગોકર્ણ ઉવાચ છાયાવિશ્રામપથિકૈઃ પક્ષિણાં નિલયેન ચ

ગોકર્ણે પૂછ્યું: પથિકોને છાંયો અને આરામ મળે છે, પક્ષીઓને નિવાસ મળે છે—

પત્રમૂલત્વગાદ્યૈશ્ચ ઔષધાર્થં તુ દેહિનામ્

એના પાન, મૂળ, છાલ વગેરે દવાઓ તરીકે જીવજંતુઓને ઉપયોગી થાય છે.

ગૃહકૃત્યાનિ કાષ્ઠાનિ ક્ષુદ્રજન્તુગૃહાસ્તથા

એના લાકડાં ઘરકામમાં આવે છે અને નાના જીવજંતુઓ માટે ઘર બને છે.

ફલન્તિ વત્સરે મધ્યે દ્વિવારં શકુનાદયઃ એવં પુત્રસમારોપા એવં તત્ત્વવિદો વિદુઃ

વર્ષના મધ્યમાં એ વૃક્ષો બે વાર ફળ આપે છે; પક્ષીઓ વગેરે તેનો આનંદ માણે છે. જેઓ તત્વને જાણે છે, તેઓ પુત્રના વાવેતરનું પણ એવું જ મહત્વ સમજાવે છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ હા કષ્ટં કથમિત્યેવ મુમોહ ચ પપાત હ

શ્રીવરાહે કહ્યું: અરે! કેટલું દુઃખદ! એમ બોલીને, તેઓ બેભાન થઈને પડી ગયા.

તાભિરાશ્વાસિતો ધીમાન્સસંજ્ઞો વારિણોક્ષિતઃ

તેમને સાંત્વના મળતાં, અને પાણી છાંટતાં, તે વિદ્વાનને ફરી સંજ્ઞાન આવી.

ગોકર્ણ ઉવાચ મથુરાયાં મમૈવતદુદ્યાનં દેવતાગૃહમ્

ગોકર્ણે કહ્યું: મથુરામાં જે બગીચો અને દેવમંદિર છે, એ મારું જ છે.

યદિ તત્ર ગતશ્ચાહં પિતૃરાજ્ઞોસ્તુ સન્નિધૌ

જો હું ત્યાં જઉં, તો પિતૃરાજાની હાજરીમાં જ જઉં.