વરાહપુરાણમ્

નૃસિંહરૂપી ચ ભવત્યજસ્ત્રં યુગે યુગે યોગિવરોગ્રભીમઃ । કરાલવક્ત્રઃ કનકાગ્રવર્ચા રત્નાશયોઽસ્માનસુરાન્તકોઽવ્યાત્ ।। ૧૫.

જે યુગે યુગે અવિનાશી નરસિંહ રૂપે અવતરે છે, યોગીઓમાં ભયંકર, ભયાનક મુખ અને સોનાની જેમ તેજ ધરાવનાર, રત્નમય અને અસુરવિનાશક છે—એ અમને રક્ષા કરે.

બલેર્મખધ્વંસકૃતે મહાત્મા સ્વાં ગૂઢતાં યોગવપુઃસ્વરૂપઃ । સ દણ્ડકાષ્ઠાઽજિનલક્ષણઃ પુનઃ ક્ષિતિં ચ પદા ક્રાન્તવાન્ યઃ સ પાતુ ।। ૧૫.

મહાત્મા, જે બલિના યજ્ઞનો વિનાશ કરવા, પોતાનું ગુપ્ત યોગરૂપ ધારણ કરે છે, દંડ, લાકડી અને મૃગચર્મ ધારણ કરે છે અને ફરીથી પગથી ધરતીને માપે છે—એ અમને રક્ષા કરે.

ત્રિઃસપ્તકૃત્વો જગતીં જિગાય જિત્વા દદૌ કશ્યપાય પ્રચણ્ડઃ । સ જામદગ્ન્યોઽભિજનસ્ય ગોપ્તા હિરણ્યગર્ભોઽસુરહા પ્રપાતુ ।। ૧૫.

જેવીસ વાર જગતને જીત્યું, અને પછી કશ્યપને આપી દીધું, એ પ્રચંડ જામદગ્ન્ય, સજ્જનોના રક્ષક, હિરણ્યગર્ભ અને અસુરવિનાશક અમને રક્ષા કરે.

ચતુઃપ્રકારં ચ વપુર્ય આદ્યં હૈરણ્યગર્ભપ્રતિમાનલક્ષ્યમ્ । રામાદિરૂપૈર્બહુરૂપભેદ- શ્ચકાર સોઽસ્માનસુરાન્તકોઽવ્યાત્ ।। ૧૫.

જેનું મૂળ રૂપ ચાર પ્રકારનું છે, હિરણ્યગર્ભ જેવા લક્ષણો ધરાવે છે, રામાદિ રૂપોથી અનેક રૂપ ધારણ કરનાર એ અસુરવિનાશક અમને રક્ષા કરે.

ચાણૂરકંસાસુરદર્પભીતે- ર્ભીતામરાણામભયાય દેવઃ । યુગે યુગે વાસુદેવો બભૂવ કલ્પે ભવત્યદ્ભુતરૂપકારી । યુગે યુગે કલ્કિનામ્ના મહાત્મા વર્ણસ્થિતિં કર્ત્તુમનેકમૂર્ત્તિઃ ।। ૧૫.

ચાણૂર, કંસ અને અન્ય અસુરોના ભયથી, અને ડરાયેલા દેવોને નિર્ભય કરવા, દરેક યુગમાં વાસુદેવ રૂપે અવતરે છે; દરેક કલ્પમાં અદ્ભુત રૂપ ધારણ કરે છે; દરેક યુગમાં કલ્કિ નામે મહાત્મા અનેક રૂપ લઈને વર્ણવ્યવસ્થાની સ્થાપના કરે છે.

સનાતનો બ્રહ્મમયઃ પુરાણો ન યસ્ય રૂપં સુરસિદ્ધદૈત્યાઃ । પશ્યન્તિ વિજ્ઞાનગતિં વિહાય અથોપ્યનેકાનિ સમર્ચ્વયન્તિ । મત્સ્યાદિરૂપાણિ ચરાણિ સોઽવ્યાત્ ।। ૧૫.

સનાતન, બ્રહ્મમય, પ્રાચીન, જેને દેવો, સિદ્ધો કે દૈત્યો જ્ઞાનમાર્ગ છોડીને જોઈ શકતા નથી, છતાં અનેક રીતે પૂજા કરે છે; માછલીથી શરૂ થતા અનેક અવતારોમાં ફરતો એ અમને રક્ષા કરે.

નમો નમસ્તે પુરુષોત્તમાય પુનશ્ચ ભૂયોઽપિ નમો નમસ્તે । નમઃ પુરસ્તાદથ પૃષ્ઠતસ્તે નયસ્વ માં મુક્તિપદં નમસ્તે ।। ૧૫.

પુરૂષોત્તમને repeatedly નમન! ફરીથી અને ફરીથી તને નમન! આગળ અને પાછળથી નમન! મને મોક્ષપદે લઈ જા—તને નમન!

એવં નમસ્યતસ્તસ્ય મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ । પ્રત્યક્ષતાં ગતો દેવઃ સ્વયં ચક્રગદાધરઃ ।। ૧૫.

જ્યારે મહર્ષિ પોતાના મનને એકાગ્ર કરીને ભગવાનની ભક્તિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવ સ્વયં તેમના સામે પ્રગટ થયા.

તં દૃષ્ટ્વા તસ્ય વિજ્ઞાનં નિસ્તરઙ્ગં સ્વદેહતઃ । ઉત્તસ્થૌ સોઽપિ તં લબ્ધ્વા તસ્મિન્ બ્રહ્મણિ શાશ્વતે । લયં જગામ દેવાત્મા ત્વપુનર્ભવસંજ્ઞિતે ।। ૧૫.

તે ભગવાનને જોઈને મહર્ષિનું ચિત્ત સ્થિર અને શાંત રહીને પોતાના શરીરમાંથી ઊભું થયું; અને તે શાશ્વત બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરીને દેવાત્મા મુક્તિરૂપે લીન થઈ ગયા.

ધરણ્યુવાચ । તદા દુર્વાસસા શપ્તો દેવરાજઃ શતક્રતુઃ । વસિષ્યસિ ત્વં મર્ત્ત્યેષુ સુપ્રતીકસુતેન તુ ।। ૧૬.

પૃથ્વી બોલી: એ સમયે દુર્વાસાએ દેવરાજ શતક્રતુને શાપ આપ્યો હતો; સુપ્રતીકના પુત્ર દ્વારા તું મનુષ્યોમાં નિવાસ કરશે.

ઉત્સાદિતો દિવો મૂઢેત્યેવમુક્તસ્તુ ભૂધર । ઇન્દ્રો મર્ત્ત્યમુપાગમ્ય સર્વદેવસમન્વિતઃ ।। ૧૬.

ભૂધરે જ્યારે કહ્યું કે, 'મૂર્ખ, તને સ્વર્ગમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યો છે,' ત્યારે ઇન્દ્ર બધા દેવતાઓ સાથે મનુષ્યલોકમાં આવ્યા.

કિં ચકાર ચ તસ્મિંસ્તુ દુર્જયે ચ નિપાતિતે । પરમેષ્ઠિના ભગવતા તેન યોગવિદુત્તમૌ ।। ૧૬.

પછી, જ્યારે દુર્જયને પરમેશ્વર ભગવાને, જે યોગમાં શ્રેષ્ઠ છે, પરાજિત કર્યો, ત્યારે ઇન્દ્રે શું કર્યું?

સ્વર્ગે વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તૌ ચ કિં ચક્રતુસ્તદા । એતન્મે સંશયં દેવ કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ।। ૧૬.

સ્વર્ગમાં વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુચ્ચએ એ સમયે શું કર્યું? હે દેવ, કૃપા કરીને મારા આ સંશયને દૂર કરો અને કહો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ । દૂર્જયેન જિતો ધાત્રિ દેવરાજઃ શતક્રતુઃ । ભારતે હિ તદા વર્ષે વારાણસ્યાં તુ પૂર્વતઃ । આશ્રિત્ય સંસ્થિતો દેવૈઃ સહ યક્ષમહોરગૈઃ ।। ૧૬.

શ્રીવરાહે કહ્યું: દુર્જયે પૃથ્વી પર વિજય મેળવ્યો અને દેવરાજ શતક્રતુ પરાજિત થયો; એ સમયે ભારતભૂમિમાં, વારાણસીના પૂર્વે, તે દેવો, યક્ષો અને મહાનાગો સાથે ત્યાં રહ્યો.

વિદ્યુત્સુવિદ્યુચ્ચ તદા યોગમાસ્થાય શોભને । દીર્ઘતાપજ્વરં વાયુકર્મયોગેન સંશ્રિતૌ ૧૬.

એ સમયે વિદ્યુત્સુ અને વિદ્યુચ્ચે યોગ ગ્રહણ કરીને, વાયુ અને કર્મયોગના અભ્યાસથી લાંબા સમય સુધી તાપ અને જ્વર સહન કર્યા.

તં દુર્જયં મૃતં શ્રુત્વા સમુદ્રાન્તઃસ્થિતં તદા । આનીય ચતુરઙ્ગં તુ દેવાન્ પ્રતિ વિજગ્મતુઃ ।। ૧૬.

જ્યારે દુર્જયના મૃત્યુ અને સમુદ્રમાં સ્થિત થવાની વાત સાંભળી, તેમણે પોતાની ચતુરંગી સેના સાથે દેવો સામે કૂચ કરી.

આગત્ય તૌ તદા દૈત્યૌ મહત્સૈન્યેન પર્વતમ્ । હિમવન્તં સમાશ્રિત્ય સંસ્થિતૌ તુ બભૂવતુઃ ।। ૧૬.

પછી તે બે દૈત્યો મોટી સેના સાથે આવીને હિમવંત પર્વત પર આશ્રય લઈને ત્યાં સ્થિર રહ્યા.

દેવા અપિ મહત્સૈન્યં સંહત્ય કૃતદંશિતાઃ । મન્ત્રયાઞ્ચક્રુરવ્યગ્રા ઐન્દ્રં પદમભીપ્સવઃ ।। ૧૬.

દેવતાઓએ પણ મોટી સેના એકઠી કરી અને ઇન્દ્રપદ મેળવવાની ઇચ્છાથી પરામર્શ કરવા લાગ્યા.

અબ્રવીત્ તત્ર દેવાનાં ગુરુરાઙ્ગિરસો મુનિઃ । ગોમેધેન યજઘ્વં વૈ પ્રથમેન તદન્તરમ્ ।। ૧૬.

ત્યાં દેવતાઓના ગુરુ આંગિરસ મુનિએ કહ્યું: 'પ્રથમ ગોમેધ યજ્ઞ કરો, પછી બીજો યજ્ઞ કરો.'

યષ્ટવ્યં ક્રતુભિઃ સર્વૈરેકસ્થિતિરથામરાઃ । ઉપદેશો મયા દત્તઃ ક્રિયતાં શીઘ્રમેષ વૈ ।। ૧૬.

તમામ અમરોએ એકસાથે યજ્ઞ કરવો જોઈએ; મેં ઉપદેશ આપ્યો છે—આ કામ ઝડપથી કરો.

એવમુક્તાસ્તદા દેવા ગાઃ પશૂંશ્ચાનુકલ્પ્ય તે । મુમુચુશ્ચરણાર્થાય રક્ષાર્થં સરમાં દદુઃ ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં, દેવોએ ગાયો અને અન્ય પશુઓ તૈયાર કર્યા, યજ્ઞ માટે તેમને મુક્ત કર્યા અને તેમની રક્ષા માટે સરમાને નિમણૂક કરી.

તાશ્ચ ગાવો દેવશુન્યા રક્ષ્યમાણા ધરાધરે । તત્ર જગ્મુસ્તદા ગાવશ્ચરન્ત્યો યત્ર તેઽસુરાઃ ।। ૧૬.

તે ગાયોને, દેવો ન હોવાને કારણે, સરમાના રક્ષણ હેઠળ પર્વત પર રાખવામાં આવી હતી; તે ગાયો ત્યાં ગયા જ્યાં દૈત્યો હતા.

તે ચ ગાવસ્તુ તા દૃષ્ટ્વા શુક્રમૂચુઃ પુરોહિતમ્ । પશ્વર્થં દેવગા બ્રહ્મંશ્ચાર્યન્તે રક્ષમાણયા । દેવશૂન્યા સરમયા વદ કિં ક્રિયતેઽધુના ।। ૧૬.

તે ગાયોને જોઈને, દૈત્યોએ તેમના પુરોહિત શુક્રને કહ્યું: 'યજ્ઞ માટેની ગાયો, દેવો અને બ્રહ્મા સરમાના રક્ષણ હેઠળ છે, દેવો અહીં નથી. હવે શું કરવું?'

એવમુક્તસ્તદા શુક્રઃ પ્રત્યુવાચાસુરાંસ્તદા । એતા ગા હ્રિયતાં શીઘ્રમસુરા મા વિલમ્બથ ।। ૧૬.

એ રીતે પૂછતાં, શુક્રે દૈત્યોને કહ્યું: 'આ ગાયો ઝડપથી લઈ જાઓ, વિલંબ ના કરો.'

એવમુક્તાસ્તદા દૈત્યા જહ્રુસ્તા ગા યદૃચ્છયા । હૃતાસુ તાસુ સરમા માર્ગમન્વેષણે રતા ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં, દૈત્યો મનગમતાં ગાયો લઈ ગયા; ગાયો ગુમ થતાં સરમા તેમનો માર્ગ શોધવામાં લાગી ગઈ.

અપશ્યત્ સા દિતેઃ પુત્રૈર્નીતા ગાવો ધરાધરે । દૈત્યૈરપિ શુની દૃષ્ટા દૃષ્ટમાર્ગા વિશેષતઃ ।। ૧૬.

તે સમયે સરમા એ જોયું કે દિતિના પુત્રોએ ગાયોને પર્વત પર લઈ ગયા છે. દૈત્યોએ પણ સરમાને ખાસ ધ્યાનથી જોયી હતી અને તેની ચાલ પર નજર રાખી હતી.

દૃષ્ટ્વા તે તાં ચ સામ્નૈવ સામપૂર્વમિદં વચઃ । આસાં ગવાં તુ દુગ્ધ્વૈવ ક્ષીરં ત્વં સરમે શુભે ।। ૧૬.

ત્યારે દૈત્યો એ સરમાને નમ્ર અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'હે શુભ સરમા, આ ગાયોનું દૂધ દોઈને તું પી લે.'

પિબસ્વૈવમિતિ પ્રોક્તા તસ્યૈ તદ્ દદુરઞ્જસા । દત્ત્વા તુ ક્ષીરપાનં તુ તસ્યૈ તે દૈત્યનાયકાઃ ।। ૧૬.

આ રીતે કહેતાં જ, દૈત્યના મુખ્યોએ તરત જ સરમાને દૂધ પીવાનું આપી દીધું.

મા ભદ્રે દેવરાજાય ગાશ્ચેમા વિનિવેદય । એવમુક્ત્વા તતો દૈત્યા મુમુચુસ્તાં શુનીં વને ।। ૧૬.

'હે ભદ્રા, તું આ ગાયોની વાત દેવરાજને ના કહેજે,' એમ કહીને દૈત્યો એ સરમાને જંગલમાં છોડીને મુક્ત કરી દીધી.