વરાહપુરાણમ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ રાક્ષસેન પુરા પ્રોક્તા બ્રાહ્મણાય મહાત્મને

શ્રીવરાહે કહ્યું: એક સમયે એક રાક્ષસે મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણને કહ્યું હતું.

પૃથિવ્યુવાચ કિમર્થં પૃષ્ટવાન્વિપ્રઃ સર્વં કથય મે પ્રભો

પૃથ્વીએ પૂછ્યું: બ્રાહ્મણે કયા કારણથી પૂછ્યું હતું? બધું મને કહો, પ્રભુ.

શ્રીવરાહ ઉવાચ ન સ પૂજયતે દેવાન્ન સ સાધૂન્નમસ્યતિ

શ્રીવરાહે કહ્યું: એ દેવતાઓની પૂજા કરતો નથી અને સજ્જનોને વંદન પણ કરતો નથી.

પુણ્યતીર્થં સમાસાદ્ય ન ચ સ્નાનં કરોતિ સઃ

પવિત્ર તીર્થ પર પહોંચ્યા પછી પણ એ સ્નાન કરતો નથી.

સન્ધ્યે દ્વે શયને ચૈવ નિત્યં મૂઢઃ સ તિષ્ઠતિ

સાંજ-સવાર અને સુતી વખતે પણ એ મૂર્ખ એ જ રીતે રહે છે.

પાપાચારરતો નિત્યં પાપસઙ્ગઃ સુદુર્મતિઃ

એ હંમેશા પાપમાં રુચિ રાખે છે, પાપી લોકો સાથે રહે છે અને તેનું મન બહુ દુષ્ટ છે.

ગાર્હસ્થ્યં સર્વધર્માણાં શ્રેષ્ઠમુક્તં સ્વયંભુવા

બધા ધર્મોમાંથી ગૃહસ્થાશ્રમને સ્વયંભૂએ શ્રેષ્ઠ માન્યો છે.

યથા માતરમાશ્રિત્ય સર્વે જીવન્તિ જન્તવઃ

જેમ બધા જીવ જાતે પોતાની માતા પર આધાર રાખીને જીવતા રહે છે,

તતઃ સ ચૌર્યં કુર્વાણઃ પાપૈઃ સહ નરાધમઃ

એજ રીતે, એ પાપી માણસ ચોરી કરીને પાપો સાથે જોડાય છે.

પલાયમાનઃ સ પરમન્ધકૂપેઽપતત્તદા 167.

પલાયન કરતી વખતે તે ઊંડા અંધારા ખાડામાં પડી ગયો.

અન્ધકૂપે સ પતિતો ઘોરરૂપોઽવસત્તદા

તે ભયાનક રૂપે ખાડામાં પડીને ત્યાં જ રહ્યો.

તેષાં મધ્યે દ્વિજઃ કશ્ચિદ્રક્ષાં કૃત્વા વસુન્ધરે

એમની વચ્ચે એક બ્રાહ્મણે મંત્રથી ધરતીની રક્ષા કરી.

તત્રાગત્ય ચ રક્ષસ્તુ બ્રાહ્મણં વાક્યમબ્રવીત્ અહં દાસ્યામિ તે વિપ્ર યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

ત્યાં એક રાક્ષસ આવ્યો અને બ્રાહ્મણને કહ્યું: 'હે બ્રાહ્મણ, હું તારી મનમાં જે છે તે બધું આપીશ.'

બહુકાલેન સંપ્રાપ્તં ભોજનં ચ યથેપ્સિતમ્

'ઘણાં દિવસોથી ઈચ્છેલું અને મનગમતું ખોરાક પણ આપીશ.'

યેનાહં ભક્ષયે સાર્થં યાવત્તૃપ્તિર્ભવેન્મમ

'જેના દ્વારા હું આખા વાણિજ્યને ખાઈ શકું અને મને સંતોષ થાય ત્યાં સુધી ખાઈ શકું.'

એકઃ સાર્થં પ્રયાતોઽહં નોત્સૃજામિ કથંચન

'હું એકલો જ વાણિજ્ય માટે આવ્યો છું; કોઈ રીતે તેને છોડતો નથી.'

નિરીક્ષિતું ન શક્તોઽસિ મમ મન્ત્રબલેન હિ મમ ભક્ષ્યે હતે વિપ્ર દોષસ્તવ ભવિષ્યતિ

'મારા મંત્રબળથી તું મને જોઈ શકતો નથી; જો મારા ખોરાકને કોઈ મારી નાખશે તો, હે બ્રાહ્મણ, એ તારો dosh ગણાશે.'

દયાં કુરુ ત્વં વિપ્રર્ષે ભોજનં મમ દીયતામ્

'કૃપા કર, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મને ખોરાક આપ.'

કેન ત્વં કર્મદોષેણ રાક્ષસત્વમુપાગતઃ

'કયા કર્મના દોષથી તું રાક્ષસ બન્યો છે?'

અનાચારાદિ હેતોશ્ચ રાક્ષસત્વમુપાગતઃ 167.

'ખરાબ વર્તન અને આવા કારણોથી હું રાક્ષસ બન્યો છું.'

તસ્ય દુઃખેન સંયુક્તો વિપ્રોઽસૌ વાક્યમબ્રવીત્ મિત્રત્વે વર્ત્તસે રક્ષસ્તવ દાસ્યામિ કિં વદ

તેના દુઃખથી પીડાઈને બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'તું મિત્રતાથી વર્તે છે, હે રાક્ષસ, મને કહું શું આપું?'

આત્મના ચોપકારેણ પ્રિયં કિં કરવાણિ તે દદાસિ યદિ તદ્વિપ્ર યન્મે મનસિ વર્ત્તતે

'મારા સહાયથી તને શું પ્રિય કામ કરું? જો તું આપે તો, હે બ્રાહ્મણ, જે મારા મનમાં છે—'

મથુરાયાં ચ યત્સ્નાતં કૃતં વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે

'અને જે કાર્ય મથુરામાં સ્નાન કર્યા પછી વિશ્રાંતિ નામના સ્થળે કર્યું હતું—'

તેન દુઃખેન સંયુક્તો વિપ્રો વાક્યમથાબ્રવીત્ કથં જાનાસિ રક્ષસ્ત્વં તીર્થં વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકમ્

એ દુઃખથી પીડાઈને બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે રાક્ષસ, તને વિશ્રાંતિ નામના તીર્થ વિશે કેમ ખબર પડી?'

કથં ચ સંજ્ઞા તસ્યાભૂત્કથય ત્વં હિ રાક્ષસ પુરી ઉજ્જયિની નામ્ના તસ્યાં વાસો હિ મે સદા

'અને એ નામ કેમ પડ્યું? કહો, હે રાક્ષસ. ઉજ્જયિની નામની નગરીમાં હું હંમેશાં રહેતો હતો.'

કસ્મિંશ્ચિદથ કાલેન ગતોઽહં વિષ્ણુમન્દિરમ્

'કેટલાય સમય પછી હું વિષ્ણુના મંદિરે ગયો હતો.'

વિશ્રાન્તિતીર્થમાહાત્મ્યં શ્રાવયન્સ દિનેદિને

'હું રોજ વિશ્રાંતિ તીર્થનું મહાત્મ્ય લોકો ને સંભળાવતો હતો.'

સા સંજ્ઞા ચ શ્રુતા તત્ર વિશ્રાન્તેશ્ચ મયાઽનઘ

અહાં એ સ્થાનને 'વિશ્રાંતિ' કહેવાય છે, અને મેં પણ એ નામ સાંભળ્યું છે.

વિશ્રામં કુરુતે તત્ર તેન વિશ્રાન્તિસંજ્ઞિતા

એ સ્થળે મનુષ્યને આરામ મળે છે, તેથી તેને 'વિશ્રાંતિ' નામ મળ્યું છે.