વરાહપુરાણમ્

ભૂમ્યાઃ પરિક્રમે સમ્યક્યોજનાનાં પ્રમાણકમ્

ભૂમિની પરિક્રમામાં યોગ્ય યોજનાનું માપ રાખવું જરૂરી છે.

તીર્થાન્યેતાનિ દેવાશ્ચ તારકાશ્ચ નભસ્થલે

આ તીર્થો, દેવતાઓ અને આકાશમાં તારા—

બ્રહ્મણા લોમશેનૈવ નારદેન ધ્રુવેણ ચ

બ્રહ્મા, લોમશ, નારદ અને ધ્રુવ દ્વારા—

એતૈરનેકધા દેવૈઃ સસાગરવના મહી

આ અનેક દેવતાઓ દ્વારા, સાગર અને વનોવાળી ભૂમિ—

અન્તરા ભ્રમણેનૈવ સુગ્રીવેણ મહાત્મના 159.

અને મહાત્મા સુગ્રીવના યાત્રા કરવાથી પણ—

યોગસિદ્ધૈસ્તથા કૈશ્ચિન્માર્કણ્ડેયમુખૈરપિ

અને યોગસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનાર, જેમ કે માર્કંડેય અને બીજા કેટલાક દ્વારા પણ—

અલ્પસત્ત્વબલોપેતૈઃ પ્રાણિભિશ્ચાલ્પબુદ્ધિભિઃ

અને ઓછા બળ અને બુદ્ધિ ધરાવતા, ઓછા પ્રાણશક્તિવાળા જીવોથી પણ—

સપ્તદ્વીપે ચ તીર્થાનાં ભ્રમણાદ્યત્ફલં ભવેત્

સાત દ્વીપોમાં તીર્થયાત્રાથી જે ફળ મળે છે—

મથુરાં સમનુપ્રાપ્ય યસ્તુ કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમ્

જે કોઈ મથુરા પહોંચીને પરિક્રમા કરે છે—

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સર્વકામાનભીપ્સુભિઃ

એટલે સર્વ ઇચ્છા રાખનારા લોકો સર્વ પ્રયત્નથી—

ધરણ્યુવાચ પ્રદક્ષિણાફલં સમ્યગનુક્રમવિધિં વદ

ધરાએ કહ્યું: પરિક્રમાનું ફળ અને યોગ્ય વિધિ ક્રમવાર કહી દો.

શ્રીવરાહ ઉવાચ ઇદમેવ પુરા પ્રોક્તં યથા પૃષ્ટા ત્વયા હ્યહમ્

શ્રીવરાહે કહ્યું: જે રીતે તું હવે પૂછ્યું છે, એ જ રીતે આ અગાઉ પણ કહેલું છે.

શ્રુત્વા સર્વપુરાણોક્તં તીર્થાનુક્રમણં પરમ્

બધા પુરાણોમાં વર્ણવેલા તીર્થયાત્રાના શ્રેષ્ઠ વર્ણન સાંભળ્યા પછી—

સર્વદેવેષુ યત્પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્

સર્વ દેવોમાં જે પુણ્ય મળે છે અને સર્વ તીર્થોમાં જે ફળ મળે છે,

યત્ફલં લભ્યતે વિપ્રાસ્તસ્માચ્છતગુણોત્તરમ્ 159.

હે બ્રાહ્મણો, અહીં જે ફળ મળે છે તે એ બધાથી સો ગણી વધારે છે.

ઇત્યુક્ત્વા ઋષયો જગ્મુરભિવાદ્ય સ્વયમ્ભુવમ્

આ રીતે કહીને ઋષિઓએ સ્વયંભૂને વંદન કરીને વિદાય લીધી.

ધ્રુવેણ સહિતાશ્ચાસન્કામયાનાસ્તુ તદ્દિનમ્

ધ્રુવ સાથે તેઓએ મનગમતાં સ્થળે જવા માટે તે દિવસે પ્રસ્થાન કર્યું.

મથુરોપક્રમં કૃત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

મથુરાની પરિક્રમા કરવાથી સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યે મથુરાપ્રદક્ષિણાદિકં નામૈકોનષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહપુરાણના મથુરામાહાત્મ્ય વિભાગમાં 'મથુરા પરિક્રમા' નામના એકસો ઉનસાઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ મથુરાપરિક્રમપ્રાદુર્ભાવઃ અષ્ટમ્યાં મથુરાં પ્રાપ્ય કાર્ત્તિકસ્યાસિતે નરઃ

હવે મથુરા પરિક્રમાનો પ્રાગટ્ય: કાર્તિક માસના કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે મનુષ્યે મથુરા પહોંચવું જોઈએ.

વિશ્રાંતિદર્શનં કૃત્વા દીર્ઘવિષ્ણું ચ કેશવમ્

ત્યાં વિશ્રાંતિ સ્થાન અને લાંબા રૂપે વિરાજમાન કેશવ ભગવાનનું દર્શન કરવું જોઈએ.

ઉપવાસરતઃ સમ્યગલ્પમેધ્યાશનોઽથવા

ઉપવાસમાં રહી, થોડું અને શુદ્ધ ભોજન કરીને અથવા,

બ્રહ્મચર્યેણ તાં રાત્રિં કૃત્વા સઙ્કલ્પ્ય માનસે

આ રાત્રે બ્રહ્મચર્યથી રહી, મનમાં સંકલ્પ કરીને,

તિલાક્ષતકુશાન્ ગૃહ્ય પિતૃદેવાર્થમુદ્યતઃ

પિતૃઓ અને દેવતાઓ માટે તલ, અક્ષત અને કુશા લઈને,

યથાનુક્રમણં તૈશ્ચ ધ્રુવાદ્યૈર્ઋષિભિઃ કૃતમ્

જેમ ધ્રુવ અને અન્ય ઋષિઓએ ક્રમશઃ આ સામગ્રીથી કરેલું, તેમ,

પ્રદક્ષિણા વર્ત્તમાના ભક્તિશ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

ભક્તિ અને શ્રદ્ધા સાથે પરિક્રમા કરવી જોઈએ.

એવં જાગરણં કૃત્વા નવમ્યાં નિયતઃ શુચિઃ

આ રીતે જાગરણ કરીને, નવમીના દિવસે નિયમિત અને શુદ્ધ રહી,

તથા પ્રારભયેદ્યાત્રાં યાવન્નોદયતે રવિઃ

એ રીતે, સૂર્યોદય થાય તે પહેલાં યાત્રા શરૂ કરવી જોઈએ.

પ્રક્ષાલ્ય પાદાવાચમ્ય હનુમન્તં પ્રસાદયેત્ 160.

પગ ધોઈને અને મુખ સ્વચ્છ કરીને, હનુમાનજીને પ્રસન્ન કરવો.