વરાહપુરાણમ્

તત્તેજસા વૃતં સર્વં તદા દૃષ્ટ્વા વસુન્ધરે 146.

પછી, જ્યારે તેણે આખી ધરતીને એ તેજથી ઘેરાયેલી જોઈ—

સન્નિરુદ્ધેન્દ્રિયગ્રામા નાચક્ષત બહિઃસ્થિતમ્

ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, તેણે બહારના કોઈ પણ વસ્તુને જોયું નહીં.

સ્થિતોઽહં વસુધે દેવિ અક્ષ્ણોઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ

હે ધરતી, હે દેવી, હું ત્યાં ઊભો રહ્યો, તેની આંખો સામે સ્પષ્ટ દેખાતો.

હૃષીકેશ ઇતિ ખ્યાતો નામ્ના તત્રૈવ સંસ્થિતઃ

ત્યાં જ હું 'હૃષીકેશ' નામે જાણીતો થયો અને એ સ્થાનમાં સ્થિર રહ્યો.

બહિઃ સ્થિતં ચ માં દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ કૃતાઞ્જલિઃ

મને બહાર ઊભેલો જોઈને, તેણે હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો.

રોમાંચિતતનુશ્ચાસીત્કદમ્બમુકુલાકૃતિઃ

તેના શરીરે આનંદની લહેર આવી, અને તે કદંબના કળીઓ જેવી દેખાઈ.

અયિ બાલે વિશાલાક્ષિ તુષ્ટોઽહં તપસસ્તવ

હે યુવાને, વિશાળ આંખોવાળી, હું તારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન છું.

અદેયમપિ તે દદ્મિ યદન્યેષાં સુદુર્લ્લભમ્

હું તને એ પણ આપું છું, જે બીજાને મળવું અતિ દુર્લભ છે.

સ્તુત્વા તં દેવદેવેશં પ્રબદ્ધકરસંપુટા

તે દેવોના દેવને સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને—

દુર્લભં તે વરં દદ્મિ તપસાહં પ્રતોષિતઃ 146.

હું તને એ વર આપું છું, જે મેળવવું અતિ મુશ્કેલ છે, કેમ કે તારી તપસ્યાથી હું પ્રસન્ન થયો છું.

યદિ પ્રસન્નો દેવેશ તદા માં કુરુ પાવનીમ્

જો તમે પ્રસન્ન છો, હે દેવોના દેવ, તો મને પવિત્ર બનાવો.

તામહં દેવિ સુભગે પ્રાવોચં પુનરેવ હિ

હે સુભાગે દેવી, હું ફરીથી તેને આ રીતે કહ્યું:

તવ નામ્નાં ચ વિખ્યાતમેતત્ક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ

તારા નામથી આ પવિત્ર સ્થાન પ્રસિદ્ધ થશે.

વિલોક્ય માં ભવેત્પૂતો મમ વાક્યાન્ન સંશયઃ

મને જોઈને માણસ પવિત્ર થાય છે—મારા વચનમાં કોઈ શંકા નથી.

યાસ્યન્તિ વિલયં ક્ષિપ્રમેવમેતન્ન સંશયઃ

તેઓ ઝડપથી અંત સુધી પહોંચશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સાપિ કાલેન સઞ્જાતા તીર્થભૂતા તથાઽભવત્

સમય જતાં, તે તીર્થરૂપ બની અને પવિત્ર સ્થાન બની ગઈ.

રુરુક્ષેત્રસ્ય પ્રભવમેતદ્ગુહ્યં પરં મમ

રુરુક્ષેત્રની ઉત્પત્તિનું આ પરમ ગુહ્ય છે.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે રુરુક્ષેત્રઋષીકેશયોર્માહાત્મ્યં નામ ષટ્ચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહ પુરાણના દિવ્ય શાસ્ત્રમાં 'રુરૂક્ષેત્ર અને ઋષિકેશનું મહાત્મ્ય' નામે એકસો છવણું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અથ ગોનિષ્ક્રમણમાહાત્મ્યમ્ અત્યાશ્ચર્યં શ્રુતં હ્યેતદ્રુરુક્ષેત્રસમુદ્ભવમ્

હવે ગાયના નિષ્ક્રમણનું મહાત્મ્ય કહેવામાં આવે છે. રુરુક્ષેત્રમાં ઉદ્ભવેલી આ અદ્ભુત ઘટના સાંભળવામાં આવી છે.

અન્યચ્ચ યત્પરં ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરમપાવનમ્

આ ઉપરાંત એક ઉત્તમ ગુપ્ત ક્ષેત્ર છે, જે સર્વથી પવિત્ર છે.

શ્રીવરાહ ઉવાચ ગુહ્યમસ્ત્યપરં ચૈવ હિમશૃઙ્ગ શિલોચ્ચયે

શ્રીવરાહે કહ્યું: હિમશૃંગ અને પથ્થરનાં ઊંચા સ્થળે એક બીજું ગુપ્ત સ્થળ છે.

ગોનિષ્ક્રમણકં નામ ગાવો યત્ર પ્રતારિતાઃ

તેને 'ગોનિષ્ક્રમણ' કહેવામાં આવે છે, જ્યાં ગાયોને લઈ જવામાં આવી હતી.

સપ્તતિર્યત્ર કલ્પાનિ ઔર્વો યત્ર પ્રજાપતિઃ

ત્યાં સત્તર કલ્પ સુધી ઔર્વો, પ્રજાપતિ, નિવાસ કર્યો હતો.

તસ્યૈવં વર્ત્તમાનસ્ય યાતિ કાલે મહત્તરે

તે રીતે રહેતા, લાંબા સમય પછી, એક મોટો સમય પસાર થયો.

ન વરં પ્રાર્થયત્યેષ લાભાલાભસમન્વિતઃ

તે લાભ અને હાનિથી અપ્રભાવિત રહીને ક્યારેય કોઈ વર માંગતો નહોતો.

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય કશ્ચિદ્બ્રહ્મયતિસ્તદા

પછી, લાંબા સમય પછી, ત્યાં એક બ્રહ્મયતિ આવ્યા.

ઈશ્વરોઽપિ મહાભાગે તત્પાર્શ્વં સમુપાગતઃ

પારંગત, ભગવાન પણ એ સ્થળે આવ્યા.

તત્ર ત્વૌર્વો મહાભાગે તપ્યતે સમદર્શનઃ 147.

ત્યાં ઔર્વો, મહાન ઋષિ, સમતાની ભાવના સાથે તપ કરે છે.

તન્નિર્ગતં તતો જ્ઞાત્વા ઔર્વં સર્વે તપસ્વિનઃ

ઔર્વો ત્યાંથી નીકળી ગયા હોવાની ખબર મળતાં, બધા તપસ્વીઓએ જાણ્યું.