વરાહપુરાણમ્

તસ્ય યોગફલં સમ્યગ્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

'અહીંનું યોગફળ સંપૂર્ણ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

દેવદત્તોઽપિ સ મુનિઃ સમ્પ્રાપ્ય જ્ઞાનમુત્તમમ્ 146.

તે મુનિ દેવદત્તે પણ શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.

પ્રમ્લોચાપિ મુનેર્ગર્ભં સમ્પ્રાપ્યાશ્રમમન્તિકાત્

પ્રમ્લોચાએ મુનિનું ગર્ભ ધારણ કરીને, આશ્રમની નજીકથી દૂર થઈ.

પુનર્જાતમિવાત્માનં મન્યમાના શુચિસ્મિતા

શુચિસ્મિતાએ, પોતાને પુનર્જાત માનતાં, પવિત્ર હાસ્ય કર્યું.

તતઃ સુનિશ્ચયં કૃત્વા તપસે ધૃતમાનસા

પછી, પક્કડ નિર્ધારણ કરીને, તપસ્યામાં મન લગાવ્યું.

માસે સા પ્રથમે બાલા ફલાહારપરાયણા

પ્રથમ મહિનામાં, તે બાળા ફક્ત ફળ ખાઈને જીવી.

તૃતીયે પંચમ દિને ચતુર્થે સપ્તમાંતરે

ત્રીજા મહિનાના પાંચમા દિવસે, અને ચોથા મહિનાના સાતમા દિવસની વચ્ચે—

માસેન સપ્તમે ચૈવ શીર્ણપર્ણાશનાષ્ટમે

સાતમા મહિનામાં, અને આઠમા મહિનામાં, તે ફક્ત પડી ગયેલા પાંદડા ખાઈ.

સૈવં વર્ષશતં સ્થિત્વા હરાવેકાગ્રમાનસા

આ રીતે, એક સો વર્ષ સુધી, તે હરા પર એકાગ્ર મન રાખીને રહી.

દ્વન્દ્વાનિ નાવિદચ્ચાપિ આત્મભૂતાન્તરં વિના

તેને વિપરીત વસ્તુઓનો અનુભવ થયો નહીં, અને પોતાને સિવાય બીજું કોઈ જીવ પણ દેખાયું નહીં.

તત્તેજસા વૃતં સર્વં તદા દૃષ્ટ્વા વસુન્ધરે 146.

પછી, જ્યારે તેણે આખી ધરતીને એ તેજથી ઘેરાયેલી જોઈ—

સન્નિરુદ્ધેન્દ્રિયગ્રામા નાચક્ષત બહિઃસ્થિતમ્

ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, તેણે બહારના કોઈ પણ વસ્તુને જોયું નહીં.

સ્થિતોઽહં વસુધે દેવિ અક્ષ્ણોઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ

હે ધરતી, હે દેવી, હું ત્યાં ઊભો રહ્યો, તેની આંખો સામે સ્પષ્ટ દેખાતો.

હૃષીકેશ ઇતિ ખ્યાતો નામ્ના તત્રૈવ સંસ્થિતઃ

ત્યાં જ હું 'હૃષીકેશ' નામે જાણીતો થયો અને એ સ્થાનમાં સ્થિર રહ્યો.

બહિઃ સ્થિતં ચ માં દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ કૃતાઞ્જલિઃ

મને બહાર ઊભેલો જોઈને, તેણે હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો.

રોમાંચિતતનુશ્ચાસીત્કદમ્બમુકુલાકૃતિઃ

તેના શરીરે આનંદની લહેર આવી, અને તે કદંબના કળીઓ જેવી દેખાઈ.

અયિ બાલે વિશાલાક્ષિ તુષ્ટોઽહં તપસસ્તવ

હે યુવાને, વિશાળ આંખોવાળી, હું તારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન છું.

અદેયમપિ તે દદ્મિ યદન્યેષાં સુદુર્લ્લભમ્

હું તને એ પણ આપું છું, જે બીજાને મળવું અતિ દુર્લભ છે.

સ્તુત્વા તં દેવદેવેશં પ્રબદ્ધકરસંપુટા

તે દેવોના દેવને સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને—

દુર્લભં તે વરં દદ્મિ તપસાહં પ્રતોષિતઃ 146.

હું તને એ વર આપું છું, જે મેળવવું અતિ મુશ્કેલ છે, કેમ કે તારી તપસ્યાથી હું પ્રસન્ન થયો છું.

યદિ પ્રસન્નો દેવેશ તદા માં કુરુ પાવનીમ્

જો તમે પ્રસન્ન છો, હે દેવોના દેવ, તો મને પવિત્ર બનાવો.

તામહં દેવિ સુભગે પ્રાવોચં પુનરેવ હિ

હે સુભાગે દેવી, હું ફરીથી તેને આ રીતે કહ્યું:

તવ નામ્નાં ચ વિખ્યાતમેતત્ક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ

તારા નામથી આ પવિત્ર સ્થાન પ્રસિદ્ધ થશે.

વિલોક્ય માં ભવેત્પૂતો મમ વાક્યાન્ન સંશયઃ

મને જોઈને માણસ પવિત્ર થાય છે—મારા વચનમાં કોઈ શંકા નથી.

યાસ્યન્તિ વિલયં ક્ષિપ્રમેવમેતન્ન સંશયઃ

તેઓ ઝડપથી અંત સુધી પહોંચશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સાપિ કાલેન સઞ્જાતા તીર્થભૂતા તથાઽભવત્

સમય જતાં, તે તીર્થરૂપ બની અને પવિત્ર સ્થાન બની ગઈ.

રુરુક્ષેત્રસ્ય પ્રભવમેતદ્ગુહ્યં પરં મમ

રુરુક્ષેત્રની ઉત્પત્તિનું આ પરમ ગુહ્ય છે.

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે રુરુક્ષેત્રઋષીકેશયોર્માહાત્મ્યં નામ ષટ્ચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીવરાહ પુરાણના દિવ્ય શાસ્ત્રમાં 'રુરૂક્ષેત્ર અને ઋષિકેશનું મહાત્મ્ય' નામે એકસો છવણું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અથ ગોનિષ્ક્રમણમાહાત્મ્યમ્ અત્યાશ્ચર્યં શ્રુતં હ્યેતદ્રુરુક્ષેત્રસમુદ્ભવમ્

હવે ગાયના નિષ્ક્રમણનું મહાત્મ્ય કહેવામાં આવે છે. રુરુક્ષેત્રમાં ઉદ્ભવેલી આ અદ્ભુત ઘટના સાંભળવામાં આવી છે.