વરાહપુરાણમ્

તપસ્તીવ્રં સમાસ્થાય શોષયિષ્યે કલેવરમ્

હવે હું કઠોર તપસ્યા કરી, આ શરીરને સુકવી નાખીશ.

ગણ્ડકીસંગમે સ્નાત્વા સન્તર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ 146.

ગંડકીના સંગમ પર સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરી,

પશ્યન્ભૃગ્વાશ્રમં રમ્યમુત્તરં ગતવાન્ શનૈઃ

તે ધીરે ધીરે ઉત્તર તરફ ગયો, અને ભૃગુના સુંદર આશ્રમને જોયો.

દૃષ્ટ્વા તીરેષુ વિશ્રાંતસ્તપોભૂમિમચિંતયત્

તે આશ્રમને જોઈને, તટ પર આરામ કર્યો અને તપસ્યાની ભૂમિ વિશે વિચાર કર્યો.

અતપ્યત તપો ઘોરં શિવદર્શનલાલસઃ

શિવના દર્શન માટે તલપત, તેણે કઠોર તપસ્યા કરી.

લિંગરૂપધરઃ સાક્ષાદુપર્યપિ તથા હ્યધઃ

શિવે લિંગરૂપ ધારણ કરીને, ત્યાં ઉપર અને નીચે બંને જગ્યાએ પ્રગટ થયા.

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા મુને પશ્ય ચ માં શિવમ્

પ્રસન્ન હૃદયથી, તેમણે કહ્યું: 'મુનિ, મને, શિવને, જુઓ.'

પૂર્વમન્તરભાવેન દૃષ્ટવાનસિ યન્મમ

'પહેલાં જે subtle રૂપે મને જોયું છે—'

આવામેકેન ભાવેન પશ્યંસ્ત્વં સિદ્ધિમાપ્સ્યસિ

'હવે અમને એકરૂપમાં જોઈને, તું સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે.'

સમંગમિતિ વિખ્યાતમેતત્સ્થાનં ભવિષ્યતિ

'આ સ્થાન સમંગમ તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.'

તસ્ય યોગફલં સમ્યગ્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

'અહીંનું યોગફળ સંપૂર્ણ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.'

દેવદત્તોઽપિ સ મુનિઃ સમ્પ્રાપ્ય જ્ઞાનમુત્તમમ્ 146.

તે મુનિ દેવદત્તે પણ શ્રેષ્ઠ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.

પ્રમ્લોચાપિ મુનેર્ગર્ભં સમ્પ્રાપ્યાશ્રમમન્તિકાત્

પ્રમ્લોચાએ મુનિનું ગર્ભ ધારણ કરીને, આશ્રમની નજીકથી દૂર થઈ.

પુનર્જાતમિવાત્માનં મન્યમાના શુચિસ્મિતા

શુચિસ્મિતાએ, પોતાને પુનર્જાત માનતાં, પવિત્ર હાસ્ય કર્યું.

તતઃ સુનિશ્ચયં કૃત્વા તપસે ધૃતમાનસા

પછી, પક્કડ નિર્ધારણ કરીને, તપસ્યામાં મન લગાવ્યું.

માસે સા પ્રથમે બાલા ફલાહારપરાયણા

પ્રથમ મહિનામાં, તે બાળા ફક્ત ફળ ખાઈને જીવી.

તૃતીયે પંચમ દિને ચતુર્થે સપ્તમાંતરે

ત્રીજા મહિનાના પાંચમા દિવસે, અને ચોથા મહિનાના સાતમા દિવસની વચ્ચે—

માસેન સપ્તમે ચૈવ શીર્ણપર્ણાશનાષ્ટમે

સાતમા મહિનામાં, અને આઠમા મહિનામાં, તે ફક્ત પડી ગયેલા પાંદડા ખાઈ.

સૈવં વર્ષશતં સ્થિત્વા હરાવેકાગ્રમાનસા

આ રીતે, એક સો વર્ષ સુધી, તે હરા પર એકાગ્ર મન રાખીને રહી.

દ્વન્દ્વાનિ નાવિદચ્ચાપિ આત્મભૂતાન્તરં વિના

તેને વિપરીત વસ્તુઓનો અનુભવ થયો નહીં, અને પોતાને સિવાય બીજું કોઈ જીવ પણ દેખાયું નહીં.

તત્તેજસા વૃતં સર્વં તદા દૃષ્ટ્વા વસુન્ધરે 146.

પછી, જ્યારે તેણે આખી ધરતીને એ તેજથી ઘેરાયેલી જોઈ—

સન્નિરુદ્ધેન્દ્રિયગ્રામા નાચક્ષત બહિઃસ્થિતમ્

ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખીને, તેણે બહારના કોઈ પણ વસ્તુને જોયું નહીં.

સ્થિતોઽહં વસુધે દેવિ અક્ષ્ણોઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ

હે ધરતી, હે દેવી, હું ત્યાં ઊભો રહ્યો, તેની આંખો સામે સ્પષ્ટ દેખાતો.

હૃષીકેશ ઇતિ ખ્યાતો નામ્ના તત્રૈવ સંસ્થિતઃ

ત્યાં જ હું 'હૃષીકેશ' નામે જાણીતો થયો અને એ સ્થાનમાં સ્થિર રહ્યો.

બહિઃ સ્થિતં ચ માં દૃષ્ટ્વા પ્રણનામ કૃતાઞ્જલિઃ

મને બહાર ઊભેલો જોઈને, તેણે હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યો.

રોમાંચિતતનુશ્ચાસીત્કદમ્બમુકુલાકૃતિઃ

તેના શરીરે આનંદની લહેર આવી, અને તે કદંબના કળીઓ જેવી દેખાઈ.

અયિ બાલે વિશાલાક્ષિ તુષ્ટોઽહં તપસસ્તવ

હે યુવાને, વિશાળ આંખોવાળી, હું તારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન છું.

અદેયમપિ તે દદ્મિ યદન્યેષાં સુદુર્લ્લભમ્

હું તને એ પણ આપું છું, જે બીજાને મળવું અતિ દુર્લભ છે.

સ્તુત્વા તં દેવદેવેશં પ્રબદ્ધકરસંપુટા

તે દેવોના દેવને સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને—