વરાહપુરાણમ્

કદાચિચ્છિવરાત્ર્યાં તુ ભક્તૈઃ પૂજામહોત્સવે

ક્યારેક શિવરાત્રિના પવિત્ર દિવસે, ભક્તો દ્વારા મહાપૂજા ઉત્સવમાં,

તત્ર કાકાઃ સમુત્પેતુરન્ને તસ્મિન્બુભુક્ષિતાઃ

ત્યાં ભૂખ્યા કાગડાઓ એ ભોજન માટે ઉડીને એ પ્રસાદ પાસે આવ્યા.

તાવુભૌ યુધ્યમાનૌ તુ કુણ્ડે તસ્મિન્નિપેતતુઃ

બન્ને લડતા-લડતા એ કુંડમાં પડી ગયા.

તત્ર હંસૌ તતો ભૂત્વા નિર્ગતૌ ચન્દ્રવર્ચસૌ

ત્યાં તેઓ બંને ચાંદની જેવો તેજ ધરાવતા હંસ બનીને બહાર નીકળી આવ્યા.

હંસતીર્થમિતિ પ્રોચુસ્તતઃપ્રભૃતિ સત્તમે

ત્યાંથી એ તીર્થને 'હંસ તીર્થ' નામ મળ્યું, હે મહાન આત્મા.

પૂર્વં યક્ષકૃતં તત્તુ યક્ષતીર્થમિતિ સ્મૃતમ્

પહેલાં એ યક્ષે બનાવેલું હતું, તેથી તેને 'યક્ષ તીર્થ' પણ કહેવામાં આવતું હતું.

તત્રાઽથ મુંચતે પ્રાણાઞ્છિવભક્તિપરાયણઃ ૧૪૪.

ત્યાં શિવભક્તિમાં તનમનથી લીન ભક્તે પોતાનું પ્રાણ ત્યાગ્યું.

એવં પ્રભાવં તત્તીર્થં મહાયોગિપ્રભાવતઃ

એ તીર્થનું એવું મહાત્મ્ય છે, મહાયોગીના પરાક્રમથી.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં ક્ષેત્રં ગુહ્યં વસુન્ધરે

હે ધરતી માતા, આ બધું ગુપ્ત તીર્થનું વર્ણન મેં તને કહી દીધું.

ગુહ્યાનાં પરમં ગુહ્યં કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

બધા રહસ્યોમાં આ સર્વોચ્ચ છે; હવે તું બીજું શું સાંભળવા ઇચ્છે છે?

અથ સાલગ્રામક્ષેત્રમાહાત્મ્યમ્ ભગવન્દેવદેવેશ સાલંકાયનકો મુનિઃ

હવે સાલગ્રામ ક્ષેત્રનું મહાત્મ્ય કહું છું: દેવોના દેવ, સાલંકાયન મુનિ—

શ્રીવરાહ ઉવાચ તપ્યમાનો યથાન્યાયં પશ્યન્વૈ સાલમુત્તમમ્

શ્રીવરાહે કહ્યું: તે મુનિ નિયમ પ્રમાણે તપ કરતો અને શ્રેષ્ઠ સાલ વૃક્ષને જોયું.

અભિન્નમતુલચ્છાયં વિશાલં પુષ્પિતં તથા

એ વૃક્ષ અખંડિત, અનન્ય સુંદરતા ધરાવતું, વિશાળ અને ફૂલોથી ભરેલું હતું.

ઋષિર્જ્ઞાનપરિશ્રાન્તઃ સાલંકાયનકોઽદ્ભુતમ્

જ્ઞાનસાધનાથી થાકેલા સાલંકાયન ઋષિએ એ અદ્ભુત વૃક્ષ જોયું.

તતો દૃષ્ટ્વા મહાસાલં પરિશ્રાન્તો મહામુનિઃ

પછી, એ મહાન સાલ વૃક્ષ જોઈને, થાકેલા મહામુનિ થોભી ગયા.

સાલસ્ય તસ્ય પૂર્વેણ સ્થિતઃ પશ્ચાન્મુખો મુનિઃ

એ સાલ વૃક્ષના પૂર્વ ભાગે, મુનિ પશ્ચિમ તરફ મોઢું કરીને ઊભા રહ્યા.

તતઃ પૂર્વેણ પાર્શ્વેન તસ્ય સાલસ્ય સુન્દરિ

પછી, હે સુંદરિ, એ સાલ વૃક્ષના પૂર્વ ભાગે—

દૃષ્ટ્વા માં તત્ર સ મુનિસ્ત પસ્વી સંશિતવ્રતઃ

ત્યાં, એ મુનિએ મને જોયો અને દૃઢ વ્રતધારી બનીને એકટક નિહાળતા રહ્યા.

મત્તેજસા તાડિતાક્ષઃ શનૈરુન્મીલ્ય લોચને

મારા તેજથી ચમકાઈને, તેણે ધીમે ધીમે આંખો ખોલી.

વૃક્ષસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે ગતસ્તાવદહં ધરે ૧૪૫.

હું વૃક્ષની દક્ષિણ બાજુએ ગયો, ધરા.

સ્થિત્વા મત્પ્રમુખે ચૈવ સ્તુવન્નેવં મમ પ્રિયમ્

પછી, મારા સામે ઊભા રહીને, તેણે મને એવી રીતે વખાણ્યા કે જે મને ખૂબ પ્રિય લાગ્યા.

સ્તોત્રૈઃ સમ્પૂજ્યમાનો હિ ગતોઽહં પશ્ચિમાં દિશમ્

જ્યારે મને સ્તુતિઓથી પૂજવામાં આવ્યો, ત્યારે હું પશ્ચિમ દિશામાં ગયો.

યજુર્વેદોક્તમન્ત્રેણ સંસ્તુતઃ પશ્ચિમાં ગતઃ

યજુરવેદના મંત્રોથી મારા વખાણ થયા, અને હું પશ્ચિમ તરફ ગયો.

તત્રાપિ સામવેદોક્તૈર્મન્ત્રૈસ્તુષ્ટાવ માં મુનિઃ

ત્યાં પણ, મુનિએ સામવેદના મંત્રોથી મારી સ્તુતિ કરી.

પ્રાપ્તશ્ચ પરમાં પ્રીતિં તમવોચમૃષિં તદા

પછી, પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કરીને, મેં એ ઋષિ સાથે વાત કરી.

તપસાનેન સન્તુષ્ટઃ સ્તુત્યા ચૈવાનયા તવ

તારી આ તપશ્ચર્યાથી અને સ્તુતિથી હું પ્રસન્ન થયો છું.

એવમુક્તઃ સ તુ મયા સાલંકાયનકો મુનિઃ

હું આમ કહેલું, ત્યારે સાલંકાયન નામના મુનિએ

તતો માં ભાષતે દેવિ સ ઋષિઃ સંશિતવ્રતઃ

પછી, દેવી, એ દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવનારા ઋષિએ મને કહ્યું.

પર્યટામિ મહીં સર્વાં સશૈલવનકાનનામ્

હું આખી ધરતી પર પર્વતો, જંગલો અને વન સાથે ફરું છું.