વરાહપુરાણમ્

ન સન્દેહસ્ત્વયા કાર્યસ્ત્રિવેણીં પ્રતિ સુન્દરિ

સુંદરિ, તને ત્રિવેણી વિશે કોઈ શંકા રાખવી જ નહીં.

યદા ચ ભરતો રાજા પુલસ્ત્યસ્યાશ્રમાન્તિકે

જ્યારે રાજા ભરત પુલસ્ત્યના આશ્રમ પાસે હતા,

તતઃપ્રભૃતિ તસ્યાસીદ્ભરતેનારતિઃ સ્ફુટમ્

ત્યાંથી ભરતના કારણે તેને એ સ્થાન પ્રત્યે સ્પષ્ટ વેરાગ્ય આવી ગયું.

તૈનૈવ પૂજિતો યસ્માજ્જલેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ

આ રીતે પૂજા કરવામાં આવતા, તેને 'જલેશ્વર' એટલે કે પાણીના સ્વામી તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

શાલગ્રામે પરે ક્ષેત્રે યદાહં સુભગે સ્થિતઃ

હે સુભાગ્યવતી, જ્યારે હું શાલગ્રામ કે અન્ય પવિત્ર ક્ષેત્રમાં હાજર હતો,

પ્રથમં પતિતં યત્ર તત્ર તીર્થં તતોઽભવત્

જ્યાં પહેલું પડ્યું, ત્યાં પવિત્ર તીર્થ બની ગયું.

તત્ર સ્નાનેન તેજસ્વી સૂર્યલોકે મહીયતે ૧૪૪.

જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે તેજસ્વી બનીને સૂર્યલોકમાં સન્માન પામે છે.

ભક્તસંરક્ષણાર્થાય મયાજ્ઞપ્તં સુદર્શનમ્

ભક્તોની રક્ષા માટે મેં સુદર્શનને આદેશ આપ્યો હતો.

એવં તદ્વૈ ભ્રમાક્ષિપ્તં સર્વં ચકમયં ત્વભૂત્

આ રીતે બધું ભ્રમથી વિખેરાઈ ગયું અને આખું ઢંકાઈ ગયું.

ગોધનાન્યગ્રતઃ કૃત્વા હરિક્ષેત્રં જગામ હ

ગાયોના ઝુંડને આગળ રાખીને, તે હરિક્ષેત્ર તરફ ગયો.

યદા નન્દી શૂલપાણિર્ગોધનેન પુરસ્કૃતઃ

જ્યારે નંદી, ત્રિશૂલ ધારણ કરીને, ગાયોના ઝુંડ સાથે આગળ વધ્યો,

દેવાનામટનાચ્ચૈવ દેવાટ ઇતિ સંજ્ઞિતમ્

દેવતાઓ ત્યાં ફર્યા હોવાથી, તેને 'દેવાટ' નામ મળ્યું.

સ શૂલપાણિર્દેવેશો ભક્તાભયવિધાયકઃ

તે ત્રિશૂલધારી દેવેશ, ભક્તોને નિર્ભયતા આપે છે.

તસ્મિન્સ્થાને મહાદેવઃ સાલઙ્કાયનકસ્ય હિ

આ સ્થળે મહાદેવ સાચે જ સાલંકાયન વંશના છે.

સ્વયં ચૈવ મહાયોગી યોગસિદ્ધિવિધાયકઃ

અને તેઓ પોતે મહાયોગી છે, યોગસિદ્ધિ આપનાર છે.

ત્રિજટાભ્યોઽભવન્ધારા સ્તિસ્રો વૈ પરમાદ્ભુતાઃ

ત્રિજટાઓમાંથી ત્રણ અદ્ભુત ધારાઓ ઉત્પન્ન થઈ.

એતત્ત્રૈધારિકં તીર્થં ત્રિજટાભ્યઃ સમુત્થિતમ્ ૧૪૪.

આ ત્રિધારા તીર્થ ત્રિજટાઓમાંથી પ્રગટ થયું છે.

શાલગ્રામાભિધે ક્ષેત્રે હરિશીલનતત્પરઃ

શાલગ્રામ નામના ક્ષેત્રમાં, જે હરિની ઉપાસનામાં તત્પર રહે છે,

તીર્થે ત્રિધારે યઃ સ્રાત્વા સન્તર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ

જે ત્રિધારા તીર્થમાં સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે,

તસ્યૈવ પૂર્વદિગ્ભાગે હંસતીર્થમિતિ સ્મૃતમ્

તેના પૂર્વ ભાગે તેને 'હંસતીર્થ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

કદાચિચ્છિવરાત્ર્યાં તુ ભક્તૈઃ પૂજામહોત્સવે

ક્યારેક શિવરાત્રિના પવિત્ર દિવસે, ભક્તો દ્વારા મહાપૂજા ઉત્સવમાં,

તત્ર કાકાઃ સમુત્પેતુરન્ને તસ્મિન્બુભુક્ષિતાઃ

ત્યાં ભૂખ્યા કાગડાઓ એ ભોજન માટે ઉડીને એ પ્રસાદ પાસે આવ્યા.

તાવુભૌ યુધ્યમાનૌ તુ કુણ્ડે તસ્મિન્નિપેતતુઃ

બન્ને લડતા-લડતા એ કુંડમાં પડી ગયા.

તત્ર હંસૌ તતો ભૂત્વા નિર્ગતૌ ચન્દ્રવર્ચસૌ

ત્યાં તેઓ બંને ચાંદની જેવો તેજ ધરાવતા હંસ બનીને બહાર નીકળી આવ્યા.

હંસતીર્થમિતિ પ્રોચુસ્તતઃપ્રભૃતિ સત્તમે

ત્યાંથી એ તીર્થને 'હંસ તીર્થ' નામ મળ્યું, હે મહાન આત્મા.

પૂર્વં યક્ષકૃતં તત્તુ યક્ષતીર્થમિતિ સ્મૃતમ્

પહેલાં એ યક્ષે બનાવેલું હતું, તેથી તેને 'યક્ષ તીર્થ' પણ કહેવામાં આવતું હતું.

તત્રાઽથ મુંચતે પ્રાણાઞ્છિવભક્તિપરાયણઃ ૧૪૪.

ત્યાં શિવભક્તિમાં તનમનથી લીન ભક્તે પોતાનું પ્રાણ ત્યાગ્યું.

એવં પ્રભાવં તત્તીર્થં મહાયોગિપ્રભાવતઃ

એ તીર્થનું એવું મહાત્મ્ય છે, મહાયોગીના પરાક્રમથી.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં ક્ષેત્રં ગુહ્યં વસુન્ધરે

હે ધરતી માતા, આ બધું ગુપ્ત તીર્થનું વર્ણન મેં તને કહી દીધું.