વરાહપુરાણમ્

તૃણબિન્દોઃ સુતૌ પાપૌ જાતૌ દૃષ્ટ્યૈવ સુવ્રતૌ

ત્રણબિંદુના બે પુત્રો, પાપી પણ દૃષ્ટિથી સદ્ગુણવંત, જન્મ્યા.

પૂજયન્તૌ હરિં ભક્ત્યા તન્નિષ્ઠેન્દ્રિયમાનસૌ

હરિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરતા, તેમનું મન અને ઇન્દ્રિયો હંમેશા હરિમાં સ્થિર હતા.

દદાતિ પૂજાવસરે ભક્ત્યા કિલ વશીકૃતઃ

પૂજાના પ્રસંગે, હરિ તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને તેમને ફળ આપે છે.

રાજ્ઞા સમાપ્તયજ્ઞેન પૂજયિત્વા પુરસ્કૃતૌ

રાજાએ યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યા પછી તેમની પૂજા કરી, અને બંનેને આગે રાખ્યા.

વિભાગં કર્ત્તુમારબ્ધૌ પસ્પર્દ્ધાતે પરસ્પરમ્

બંને ભાગવટાવા લાગ્યા અને એકબીજાથી સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.

વિજયશ્ચાબ્રવીચ્ચૈનં યેન લબ્ધં હિ તસ્ય તત્

વિજયાએ તેને કહ્યું: 'જે તું મેળવ્યું છે, એ તો એનું જ છે.'

ન દદાસિ ગૃહીત્વા યત્તસ્માદ્ગ્રાહત્વમાપ્નુહિ ૧૪૪.

'તારે જે લીધું છે, એ પાછું આપતું નથી; એટલે હવે તું મગર બની જા.'

ગજો ભવ મદાન્ધસ્ત્વં યો મામેવં પ્રભાષસે

'તું જે રીતે મને બોલ્યો છે, એ માટે તું અહંકારમાં અંધ થયેલો હાથી બની જા.'

ગણ્ડક્યામેવ સઞ્જાતો ગ્રાહઃ પૂર્વસ્મૃતિર્દ્વિજઃ

ગંડકી નદીમાં એ દ્વિજ મગર બની જન્મ્યો, અને તેને પોતાનો પહેલો જન્મ યાદ રહ્યો.

કરિશાવૈર્ગજીભિશ્ચ ક્રીડમાનો વને વસન્

હાથીઓ અને હાથીના બચ્ચાઓ સાથે વનમાં રહીને રમતો હતો.

વને વિહરતોર્ભૂમે શાપમોહિતયોઃ સતોઃ

શાપના પ્રભાવે બંને વનમાં ફરતા ફરતા ભૂમિ પર ભટકતા હતા.

ત્રિવેણીમભિતો યાતોઽવગાહનપરાયણઃ

એ ત્રિવેણી પાસે ગયો, અને ત્યાં સ્નાન કરવા આતુર હતો.

સ્વયં ચ પાયયંસ્તાશ્ચ ચિક્રીડ પ્રીતમાનસઃ

એ પોતે જ તેમને પાણી પીવડાવતો અને આનંદથી રમતો હતો.

ગ્રાહઃ સમ્પ્રેરિતઃ પૂર્વં વૈરયોગમનુસ્મરન્

મગર, જૂની દુશ્મનાવટ યાદ કરીને, પહેલેથી જ ઉશ્કેરાયેલો હતો.

ગ્રાહં વિવ્યાધ સોઽપ્યેનમાકર્ષયત તજ્જલે

એ મગર હાથી પર તૂટી પડ્યો અને તેને પાણીમાં ખેંચી ગયો.

આકર્ષણૈશ્ચ બહુભિર્દ્દન્તભેદૈઃ પરસ્પરમ્

એકબીજાને ખેંચતાં અને દાંત તોડી નાખતાં બંને વચ્ચે ભારે ઝઝૂમાટ થયો.

તત્ત્વાનિ પીડિતાન્યાસન્નનેકાનિ ક્ષયં યયુઃ ૧૪૪.

એમના કારણે ઘણી જિંદગીઓ દુઃખી થઈને ત્યાં નાશ પામી.

તેન વિજ્ઞાપિતો દેવો ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ

પછી તેણે ભગવાનને, જે ભક્તો પર દયાળુ છે, વિનંતી કરી.

ક્ષિપ્તં પુનઃ પુનસ્તત્તુ શિલાઃ સઙ્ઘટ્ટયદ્ધરે

હરિની સામે એ વારંવાર પથ્થરો ફેંકતો અને અથડાવતો રહ્યો.

બાહુલ્યેન બભૂવુર્હિ તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરે મમ

એના કારણે એ સ્થળે, પ્રિયે, ઘણા બીજા પણ એકઠા થયા.

ન સન્દેહસ્ત્વયા કાર્યસ્ત્રિવેણીં પ્રતિ સુન્દરિ

સુંદરિ, તને ત્રિવેણી વિશે કોઈ શંકા રાખવી જ નહીં.

યદા ચ ભરતો રાજા પુલસ્ત્યસ્યાશ્રમાન્તિકે

જ્યારે રાજા ભરત પુલસ્ત્યના આશ્રમ પાસે હતા,

તતઃપ્રભૃતિ તસ્યાસીદ્ભરતેનારતિઃ સ્ફુટમ્

ત્યાંથી ભરતના કારણે તેને એ સ્થાન પ્રત્યે સ્પષ્ટ વેરાગ્ય આવી ગયું.

તૈનૈવ પૂજિતો યસ્માજ્જલેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ

આ રીતે પૂજા કરવામાં આવતા, તેને 'જલેશ્વર' એટલે કે પાણીના સ્વામી તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.

શાલગ્રામે પરે ક્ષેત્રે યદાહં સુભગે સ્થિતઃ

હે સુભાગ્યવતી, જ્યારે હું શાલગ્રામ કે અન્ય પવિત્ર ક્ષેત્રમાં હાજર હતો,

પ્રથમં પતિતં યત્ર તત્ર તીર્થં તતોઽભવત્

જ્યાં પહેલું પડ્યું, ત્યાં પવિત્ર તીર્થ બની ગયું.

તત્ર સ્નાનેન તેજસ્વી સૂર્યલોકે મહીયતે ૧૪૪.

જે ત્યાં સ્નાન કરે છે, તે તેજસ્વી બનીને સૂર્યલોકમાં સન્માન પામે છે.

ભક્તસંરક્ષણાર્થાય મયાજ્ઞપ્તં સુદર્શનમ્

ભક્તોની રક્ષા માટે મેં સુદર્શનને આદેશ આપ્યો હતો.

એવં તદ્વૈ ભ્રમાક્ષિપ્તં સર્વં ચકમયં ત્વભૂત્

આ રીતે બધું ભ્રમથી વિખેરાઈ ગયું અને આખું ઢંકાઈ ગયું.