વરાહપુરાણમ્

બ્રહ્મા તં ચ મહાદેવં પપ્રચ્છ પ્રણતઃ સ્થિતાઃ

બ્રહ્માજી નમ્રતાથી એ મહાદેવને પ્રશ્ન પૂછવા લાગ્યા.

યેન પ્રત્યાહતા ક્ષ્માઽસૌ જગદ્વ્યતિકરાવહા

આ પૃથ્વી, જે જગતમાં ઉથલપાથલ લાવે છે, તેને કોણે રોકી રાખી છે?

શિવઃ ક્ષણં તતો ધ્યાત્વા બ્રહ્માદ્યાન્ પ્રત્યુવાચ હ

પછી શિવજી થોડું ધ્યાન કરીને બ્રહ્માજી અને બીજાને કહ્યું.

જગામ દેવસહિતઃ સોમઃ સહગણઃ પ્રભુઃ

પછી ચંદ્રદેવ દેવતાઓ અને પોતાના ગણા સાથે ત્યાં ગયા.

ઉવાચ પરમપ્રીતસ્તદા શમ્ભુઃ સ્મયન્નિવ

ત્યારે શંભુજી અત્યંત પ્રસન્ન થઈને હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા.

સર્વાધારોઽ ખિલાધ્યક્ષસ્તત્કિં યત્તવ દુર્લ્લભમ્

જે સર્વનો આધાર છે, સર્વનું ધ્યાન રાખે છે, એ માટે શું અશક્ય છે?

અહં લોકહિતાર્થાય તપસ્તપ્તું સમુદ્યતઃ ૧૪૪.

હું લોકહિત માટે તપ કરવા માટે ઉત્સુક થયો છું.

ત્વદ્દર્શનમમનુપ્રાપ્ય કૃતાર્થોઽસ્મિ જગત્પતે

હે જગતના સ્વામી, તમારું દર્શન પામી હું સંપૂર્ણ સંતોષ પામ્યો છું.

શિવ ઉવાચ ગણ્ડસ્વેદોદ્ભવા યત્ર ગણ્ડકી સરિતાં વરા

શિવજી બોલ્યા: જ્યાં ગંડકી નદી, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ગાલના પરસેવેમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે,

ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો યસ્યા ગર્ભે ભવિષ્યતિ

જેની ગર્ભમાં એ રહેશે, એમાં કોઈ શંકા નથી,

અહં બ્રહ્મા ચ દેવાશ્ચ ઋષિભિઃ સહ કેશવ

હું, બ્રહ્મા, દેવતાઓ અને ઋષિઓ સાથે, હે કેશવ,

વસિષ્યામઃ સદૈવાત્ર ગણ્ડક્યાં જગતાં પતે

અમે સૌ ગંડકીમાં, હે જગતપતિ, હંમેશા અહીં નિવાસ કરીશું.

સર્વપાપવિનિર્મુક્તો મુક્તિભાગી ન સંશયઃ

અહીં સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને, નિશ્ચિતરૂપે મોક્ષ મળે છે.

યત્ર સ્નાનેન લભ્યેત ગંગાસ્નાનફલં નરૈઃ

જ્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને ગંગામાં સ્નાન કર્યાનું ફળ મળે છે,

યસ્યાસ્તત્સમતાં કાન્યા લભેદ્ગંગાં વિના નદીમ્

ગંગા સિવાય બીજી કઈ નદી એના સમાન પુણ્ય આપી શકે?

અપરા દેવિકા નામ્ના ગણ્ડક્યા સહ સંગતા

બીજી એક દેવિકા નામની નદી ગંડકી સાથે મળી ગઈ.

યત્ર સૃષ્ટિવિધાનાર્થં કૃત્વાશ્રમપદં પૃથક્ ૧૪૪.

જ્યાં સૃષ્ટિની રચના માટે અલગ આશ્રમ બનાવાયો હતો,

તતોઽભૂદ્બ્રહ્મતનયા પુણ્યા સા સરિતાં વરા

પછી બ્રહ્માની પુત્રી, પવિત્ર અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઉત્પન્ન થઈ.

ત્રિવેણી સા મહાપુણ્યા દેવાનામપિ દુર્લ્લભા

એ ત્રિવેણી મહાપવિત્ર છે, દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

પુરા વેદનિધેઃ પુત્રૌ જયો વિજય એવ ચ

પહેલાં, વેદના સમુદ્રમાંથી જય અને વિજય નામે બે પુત્રો જન્મ્યા.

તૃણબિન્દોઃ સુતૌ પાપૌ જાતૌ દૃષ્ટ્યૈવ સુવ્રતૌ

ત્રણબિંદુના બે પુત્રો, પાપી પણ દૃષ્ટિથી સદ્ગુણવંત, જન્મ્યા.

પૂજયન્તૌ હરિં ભક્ત્યા તન્નિષ્ઠેન્દ્રિયમાનસૌ

હરિની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરતા, તેમનું મન અને ઇન્દ્રિયો હંમેશા હરિમાં સ્થિર હતા.

દદાતિ પૂજાવસરે ભક્ત્યા કિલ વશીકૃતઃ

પૂજાના પ્રસંગે, હરિ તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને તેમને ફળ આપે છે.

રાજ્ઞા સમાપ્તયજ્ઞેન પૂજયિત્વા પુરસ્કૃતૌ

રાજાએ યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યા પછી તેમની પૂજા કરી, અને બંનેને આગે રાખ્યા.

વિભાગં કર્ત્તુમારબ્ધૌ પસ્પર્દ્ધાતે પરસ્પરમ્

બંને ભાગવટાવા લાગ્યા અને એકબીજાથી સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.

વિજયશ્ચાબ્રવીચ્ચૈનં યેન લબ્ધં હિ તસ્ય તત્

વિજયાએ તેને કહ્યું: 'જે તું મેળવ્યું છે, એ તો એનું જ છે.'

ન દદાસિ ગૃહીત્વા યત્તસ્માદ્ગ્રાહત્વમાપ્નુહિ ૧૪૪.

'તારે જે લીધું છે, એ પાછું આપતું નથી; એટલે હવે તું મગર બની જા.'

ગજો ભવ મદાન્ધસ્ત્વં યો મામેવં પ્રભાષસે

'તું જે રીતે મને બોલ્યો છે, એ માટે તું અહંકારમાં અંધ થયેલો હાથી બની જા.'

ગણ્ડક્યામેવ સઞ્જાતો ગ્રાહઃ પૂર્વસ્મૃતિર્દ્વિજઃ

ગંડકી નદીમાં એ દ્વિજ મગર બની જન્મ્યો, અને તેને પોતાનો પહેલો જન્મ યાદ રહ્યો.